Bí ẩn ngôi chùa treo trên vách núi suốt 1.500 năm ở Trung Quốc

Ảnh chụp bằng máy bay không người lái ngày 28/2/2025 ghi lại toàn cảnh chùa Huyền Không. Ảnh: Xinhua.

Tại huyện Hồn Nguyên, thành phố Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây, dãy Hằng Sơn hùng vĩ như ôm lấy chùa Huyền Không. Theo China Culture, đây là một trong “Ngũ Nhạc” (5 ngọn núi linh thiêng, đại diện cho 5 hướng Đông, Tây, Nam, Bắc và Trung tâm) của Trung Quốc.

Cheo leo trên vách núi, chùa Huyền Không còn được gọi là chùa Treo vì trông như lơ lửng ở độ cao khoảng 60 m so với mặt đất. Nhìn từ xa, hơn 40 gian điện và hành lang gỗ bám thẳng đứng vào vách núi, phía dưới chỉ có khoảng 30 cột gỗ chống đỡ.

Chùa Huyền Không được xây dựng vào năm 491, dưới thời Bắc Ngụy, khi kinh đô triều đại này đặt tại Bình Thành, nay là thành phố Đại Đồng. Trong diện tích chỉ khoảng 300 m2, quần thể hơn 1.500 năm tuổi này kết hợp không gian thờ tự của Phật giáo, Đạo giáo và Nho giáo, được xem là ngôi chùa duy nhất còn tồn tại ở Trung Quốc dung hòa cả ba hệ tư tưởng này.

Những năm gần đây, Huyền Không trở thành điểm đến thu hút khách tại tỉnh Sơn Tây, đặc biệt sau khi xuất hiện trong tựa game Black Myth: Wukong. Nhiều du khách chấp nhận xếp hàng hàng giờ để được bước lên những hành lang gỗ hẹp lưng chừng núi, nơi chỉ cần nhìn xuống cũng đủ khiến nhiều người “run chân”.

Loại gỗ được sử dụng trong chùa Treo cũng khá đặc biệt, là gỗ vân sam, một loại vật liệu cực kỳ cứng, đặc và chống thấm nước. Ảnh: Tân Hoa Xã.

Theo thông báo từ địa phương, lượng khách tăng nhanh khiến công trình cổ chịu áp lực lớn. Chính quyền sau đó phải giảm số khách tối đa mỗi ngày từ 3.275 xuống còn 2.475 người nhằm hạn chế tác động lên hệ kết cấu gỗ đã tồn tại hơn 15 thế kỷ.

Điều khiến Huyền Không nổi tiếng không chỉ là vị trí hiểm trở, mà còn nằm ở kỹ thuật xây dựng đến nay vẫn khiến nhiều chuyên gia kinh ngạc. Nhìn từ dưới lên, nhiều người tưởng toàn bộ ngôi chùa được chống đỡ bằng các cột gỗ màu đỏ bên dưới. Tuy nhiên, theo các nghiên cứu khảo cổ và chuyên gia kiến trúc cổ Trung Quốc, “bí mật” thật sự lại nằm sâu trong vách núi.

Các chuyên gia phát hiện hệ thống dầm gỗ lớn được cắm sâu vào đá, hoạt động như những đòn bẩy khổng lồ. Một phần dầm lộ ra ngoài để đỡ hành lang và điện thờ, phần còn lại được chôn sâu trong núi để tạo thế cân bằng.

Chuyên gia kiến trúc cổ Luo Zhewen thuộc Cục Quản lý Di sản Văn hóa Nhà nước Trung Quốc cho biết nếu các thanh dầm chỉ ngắn như nhiều người nghĩ, toàn bộ công trình “đã sụp xuống vực từ lâu”.

Theo ông, người xưa khoét các lỗ sâu vào vách đá, sau đó đưa dầm gỗ vào và cố định bằng nêm. Cơ chế này tương tự bu lông nở hiện đại: nêm càng đóng sâu, phần đầu gỗ càng giãn ra và bám chặt vào đá.

“Nó giống như một đòn bẩy. Phần đuôi dài được cắm sâu vào vách núi để đảm bảo an toàn cho phần công trình nhô ra bên ngoài”, ông giải thích.

Chùa Huyền Không nằm chênh vênh, bám dính trên vách đá gần như thẳng đứng ở huyện Hồ Nguyên, thành phố Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây. Ảnh: China Daily.

Ngoài kỹ thuật dựng dầm, toàn bộ công trình còn sử dụng kết cấu mộng - chốt truyền thống thay cho đinh kim loại. Đây được xem là một trong những lý do giúp chùa treo Huyền Không tồn tại qua nhiều trận động đất lớn tại khu vực Hồn Nguyên suốt hàng trăm năm. Ông Luo Zhewen đánh giá kiểu kết cấu này có khả năng hấp thụ rung chấn rất tốt, giống một “cấu trúc đàn hồi” trong kiến trúc cổ.

Không chỉ con người, địa hình tự nhiên cũng góp phần bảo vệ ngôi chùa. Huyền Không nằm ở phần lõm của vách núi Thúy Bình, giúp tránh đá lở trực tiếp và hạn chế mưa tạt. Hai bên núi tạo thành “lá chắn” tự nhiên, giảm gió mạnh và ánh nắng kéo dài - những yếu tố dễ khiến gỗ xuống cấp.

Ông Triệu Tư Tĩnh, thành viên Hiệp hội Nghệ sĩ Dân gian Bắc Kinh, cho rằng môi trường đặc biệt là một trong những lý do quan trọng giúp ngôi chùa tồn tại hơn 1.400 năm. “Ngọn núi giống như đáy nồi úp xuống, có thể chắn mưa và bảo vệ công trình”, ông nói.

Ngày nay, giữa làn sóng du lịch bùng nổ tại Sơn Tây, Huyền Không không chỉ là điểm check-in nổi tiếng mà còn trở thành biểu tượng cho trí tuệ xây dựng của người Trung Quốc cổ đại.

Đứng trên những hành lang gỗ hẹp giữa lưng chừng vách đá, nhiều du khách vẫn khó tin rằng công trình này được dựng nên chỉ bằng gỗ, dây thừng và các công cụ thủ công cách đây hơn 1.500 năm.