Một trong những lỗi logic hay gặp khi nói và viết là "trùng ngữ" (pleonasm). Lỗi này nghĩa là câu, từ có phụ ngữ (từ đi kèm để bổ sung ý nghĩa cho từ trung tâm) lặp lại thuộc tính đã có sẵn trong một từ khác. Ví dụ: "tối ưu nhất", "ánh nắng Mặt trời", "lừa dối một cách thiếu trung thực", "nguyên nhân việc này là vì", "mục đích việc này là nhằm"...
Tương tự, có người lập luận rằng: liệu "anh trai" và "chị gái" có phải là hiện tượng lỗi logic này không? (Khi "anh" tất có nghĩa là "trai" và "chị" tất có nghĩa là "gái").
Trong cuốn Tiếng Việt - Văn Việt - Người Việt, học giả Cao Xuân Hạo lý giải rằng trong tập quán sử dụng, "anh trai" và "chị gái" là những thành ngữ, hay nói cách khác là nghĩa của hai từ này không phải là nghĩa của từng thành tố trong từ cộng lại. Đây là hiện tượng chuyển nghĩa, "trai" và "gái" được chuyển sang nghĩa "ruột".
Ông tiếp tục lý giải hiện tượng chuyển nghĩa của hai từ này khi đặt chúng trong hệ thống các thuật ngữ chỉ quan hệ thân thuộc.
Theo đó, "anh trai" và "chị gái" vốn là hai từ trong hệ thống các từ có ý nghĩa "ruột thịt" bao gồm: con trai/gái, em trai/gái, cháu trai/gái, bác trai/gái,...
Nhóm này đối trọng với hệ thống các từ có ý nghĩa "không phải ruột thịt" bao gồm: con dâu, cháu rể, cháu họ, cháu nuôi, mẹ ghẻ, bố dượng,...
Nói tóm lại, đặt trong hệ thống các từ mang tính chỉ mối quan hệ ruột, chữ "trai" và "gái" trong "anh trai", "chị gái" mất nét nghĩa nam/nữ, hai từ trở thành từ đồng nghĩa và cùng có nghĩa là "ruột".
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
