|
|
Không phải ai đăng ảnh đi ăn nhà hàng đắt đỏ hay ở resort hạng sang đều thực sự trải nghiệm nó. Ảnh minh họa: Sohu. |
"Nếu muốn đăng ảnh đi cùng người yêu nhưng không có người yêu, muốn đăng ảnh nấu ăn nhưng lười nấu, muốn có ảnh đi biển nhưng chưa đi biển, hay cần ảnh đi học, chơi golf, nhà hàng sang chảnh... thì có thể tìm mình".
Đầu tháng 6, những bài đăng quảng cáo bán ảnh "sống ảo" với nội dung tương tự bất ngờ xuất hiện dày đặc trên Threads, thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác. Chỉ từ vài nghìn đồng, thậm chí 1.000 đồng/tấm, người dùng có thể sở hữu loạt ảnh check-in sân golf, bữa tối omakase, resort cao cấp hay những khoảnh khắc đời thường được dàn dựng sẵn để đăng lên mạng xã hội như trải nghiệm của chính mình.
Thực tế, đây không phải hiện tượng mới và từng thu hút sự quan tâm ở một số quốc gia như Mỹ, Trung Quốc. Sự nở rộ của những “gói hào nhoáng giá rẻ” cũng đặt ra câu hỏi: Điều gì khiến ngày càng nhiều người sẵn sàng mua một cuộc sống không thuộc về mình để đổi lấy vài lượt tương tác, và đâu là những áp lực tâm lý phía sau trào lưu này?
Dịch vụ "phông bạt" nở rộ
Nếu tại Việt Nam, dịch vụ bán ảnh "sống ảo" mới chỉ gây chú ý trong thời gian gần đây, thì tại Trung Quốc, mô hình kinh doanh này đã phát triển thành một thị trường thực sự.
Theo South China Morning Post, trên nhiều sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội Trung Quốc, người dùng có thể mua các gói ảnh được quảng cáo là "ảnh đời thường thực tế" với giá chỉ 1-8 nhân dân tệ (khoảng 3.500-28.000 đồng).
 |
| Nhiều người sẵn sàng chi tiền mua các bộ ảnh chụp sẵn hoặc thuê xe sang, đồ hiệu để check-in. Ảnh minh họa: Sohu. |
Mỗi gói thường chứa hàng nghìn bức ảnh về du lịch trong và ngoài nước, bữa ăn sang trọng, mua sắm, chơi golf, trượt tuyết hay các hoạt động giải trí đắt đỏ khác. Người mua chỉ cần tải về rồi đăng lên trang cá nhân như trải nghiệm của chính mình.
Một số gian hàng thậm chí quảng cáo sở hữu hơn 7.000 ảnh độ phân giải cao về các chuyến du lịch, cuộc sống thường nhật và phong cách sống xa hoa với giá chưa tới 1 nhân dân tệ.
Những bộ ảnh này được tiếp thị như công cụ giúp xây dựng hình ảnh cá nhân hoặc phát triển tài khoản mạng xã hội.
Không dừng ở việc bán ảnh có sẵn, nhu cầu tạo dựng hình ảnh giàu có trên mạng xã hội còn hình thành cả một hệ sinh thái dịch vụ đi kèm.
Một công ty tại Moscow (Nga) từng gây chú ý khi cho thuê chuyên cơ riêng đậu dưới mặt đất chỉ để chụp ảnh. Khách hàng có thể trả khoảng 11.000-14.000 ruble (4-5 triệu đồng) cho một buổi chụp hình trên chiếc Gulfstream G650 nhằm tạo ra những bức ảnh "du lịch bằng chuyên cơ" đăng Instagram.
 |
| Chụp ảnh trên chuyên cơ "mô hình" từng được một số KOL ở Mỹ ưa chuộng để phông bạt. Ảnh: Peerspace. |
Tại Mỹ, trào lưu này tiếp tục được đẩy xa hơn khi xuất hiện các studio mô phỏng khoang nội thất của máy bay tư nhân. Năm 2020, nhiều influencer bị phát hiện chụp ảnh trong những bối cảnh giả lập như vậy tại Los Angeles.
Các studio này được thiết kế với ghế da, cửa sổ phát sáng và góc máy giống hệt khoang hạng sang của một chuyên cơ thực thụ, trong khi giá thuê chỉ khoảng 64 USD mỗi giờ (1,6 triệu đồng).
Ảnh giả, cảm xúc thật
Trao đổi với Tri Thức - Znews, chuyên viên tâm lý Đào Lê Tâm An (nghiên cứu sinh tâm lý học, Đại học Sư phạm TP.HCM) cho rằng dưới góc độ tâm lý học thần kinh, việc nhiều người sẵn sàng chi tiền mua các trải nghiệm ảo bắt nguồn sâu xa từ khao khát được công nhận.
Ông lấy dẫn chứng một nghiên cứu trên tạp chí khoa học Frontiers in Human Neuroscience từng chỉ ra cơ chế thú vị: khi nhận được những phản hồi tích cực như lượt "thích" hay lời khen ngợi trên mạng xã hội, bộ não của chúng ta sẽ lập tức kích hoạt vùng nhân hạt (nucleus accumbens).
Vùng não thuộc trung tâm phần thưởng này sẽ tạo ra cảm giác hưng phấn và thỏa mãn như việc vừa nhận được một khoản tiền thực tế. Những người có vùng não phản ứng càng mạnh với những lời tán dương trực tuyến sẽ càng có xu hướng xem các nền tảng này là công cụ đắc lực để tự quảng bá bản thân, sẵn sàng sử dụng những bức ảnh xa hoa ngụy tạo nhằm đánh bóng tên tuổi.
 |
| Nhiều người đăng ảnh phông bạt trên mạng có thể đến từ tâm lý muốn được công nhận. Ảnh minh họa: Sohu. |
Tuy nhiên, cuộc chạy đua xây dựng hình ảnh lý tưởng này lại đang kéo theo những hệ lụy tâm lý không nhỏ đối với cộng đồng. Cụ thể, trong khảo sát của Viện nghiên cứu Pew (2018), 24% thanh thiếu niên thẳng thắn đánh giá mạng xã hội đang mang lại những tác động xấu.
Đáng chú ý, khi đi sâu vào nhóm này, các nhà nghiên cứu nhận thấy có 15% chỉ trích các nền tảng mạng làm bóp méo thực tế, tạo ra lăng kính phi lý về một cuộc sống luôn viên mãn của những người xung quanh; trong khi 12% cảm thấy mệt mỏi vì bị bủa vây bởi áp lực đồng lứa.
"Chính những bức ảnh check-in nhà hàng sang trọng hay xe sang vay mượn vẫn từng ngày gieo rắc sự tự ti và những áp lực tâm lý vô hình cho chính những người đang lướt xem", ông An nói.
Cái giá của sự hào nhoáng
Theo chuyên viên tâm lý Đào Lê Tâm An, việc liên tục tiếp xúc với những "thước phim nổi bật" trên mạng xã hội, nơi mọi người thường chỉ phô bày các khoảnh khắc rực rỡ và giấu nhẹm đi góc khuất đời thường, rất dễ đẩy người trẻ vào một trạng thái ngộ nhận cảm xúc.
Lúc này, người xem nhận thấy dường như ai cũng đang có một cuộc sống viên mãn, chỉ có riêng mình là đang chật vật với những cảm xúc tiêu cực.
Một nghiên cứu trên tạp chí Journal of Social and Clinical Psychology (2014) cũng từng chỉ ra rằng việc dành quá nhiều thời gian lướt mạng sẽ tạo thành thói quen tự động so sánh bản thân với người khác. Phát hiện quan trọng của nghiên cứu là: không chỉ việc thấy mình kém cỏi hơn mới gây buồn bã, mà bất kỳ hình thức so sánh nào, dù là thấy mình giỏi hơn hay chỉ đơn thuần là tò mò xem người khác sống ra sao, đều là tác nhân trung gian làm gia tăng các triệu chứng trầm cảm.
Nói một cách dễ hiểu, chính thói quen liên tục đặt cuộc sống của mình lên bàn cân với thế giới ảo, bất kể kết quả đánh giá là gì, đã âm thầm bào mòn sức khỏe tinh thần của người dùng.
Về dài hạn, việc đắm chìm và tìm kiếm sự công nhận từ những trải nghiệm "vay mượn" sẽ tác động rất sâu sắc đến cách một người nhìn nhận giá trị thực của mình.
 |
| Chạy theo cuộc sống hào nhoáng giả tạo có thể khiến người dùng mạng ảnh hưởng tâm lý. Ảnh minh họa: Sohu. |
Dữ liệu từ một nghiên cứu công bố trên tạp chí Emerging Adulthood (2014) cho thấy, dù phần lớn thanh niên vẫn thể hiện con người thật trên mạng, nhưng những người chưa định hình rõ bản sắc cá nhân lại rất dễ mượn mạng xã hội để đắp nặn một "cái tôi giả tạo". Hành vi khoác lên mình một chiếc vỏ bọc hoàn hảo này phần nào phản ánh khao khát nhận được những cái gật đầu tung hô từ đám đông nhằm giúp họ nâng cao cách nhìn nhận về chính bản thân mình.
Theo ông An, để tránh rơi vào góc nhìn cực đoan đòi hỏi người dùng mạng hai kỹ năng quan trọng: Có sự thấu cảm với người khác và định hình ranh giới cá nhân vững chắc trước những thông tin thiếu kiểm chứng trên môi trường trực tuyến.
Một mặt, việc mua các trải nghiệm ảo không gây ra ảnh hưởng tiêu cực diện rộng hoặc vi phạm pháp luật. Một bạn trẻ muốn thử cảm giác hóa vai thành hình mẫu nào đó, họ có thể đăng tải một vài tấm hình “phông bạt” nhưng sau đó nhận ra đây không phải là mình, hoặc biến sự hưng phấn ấy thành động lực để cố gắng, phấn đấu hơn trong cuộc sống, đây có thể là điều tốt.
Hoặc nếu người dùng cách này nhưng không phải vì động cơ lừa đảo, trục lợi mà chỉ để thoả mãn một nhu cầu tiềm ẩn nào đó thì việc cần làm là chia sẻ, động viên, không quy chụp hay phán xét.
Ngoài ra, thanh thiếu niên khi tiếp cận với những thông tin trên mạng xã hội cũng cần trang bị kỹ năng phản biện, phân định giữa thực và ảo, giữa đời sống của mình và của người khác.
"Chúng tôi cũng thường gợi mở cho học sinh phản tư theo hướng 'Sau thành công đó, có lẽ họ đã phải trải qua rất nhiều thử thách và chông gai' để thấy rằng mọi kết quả hay thành tựu đều kết tinh từ sự cố gắng, nỗ lực của chính mình. Chúng ta không chỉ khao khát kết quả viên mãn mà quan tâm nhiều hơn đến hành trình vượt lên chính mình của mỗi người", ông An nói.
Phong cách phỏng vấn lập dị của Steve Jobs
Jobs đặt ra những khuôn phép chặt chẽ trong quy trình tuyển dụng. Ông thường hỏi những câu kỳ cục sở trường để xem xét ứng cử viên phản ứng thế nào trong tình huống bất ngờ. Mục tiêu là thu nhận đúng người, những con người sáng tạo, thông minh tinh quái và một chút nổi loạn.
