 |
Mỗi ngày, ba cơ sở của Bệnh viện K (Hà Nội) tiếp nhận khoảng 2.000 lượt người đến khám, trong đó 150-200 trường hợp phải nhập viện điều trị. Theo ghi nhận gần đây của bệnh viện, khoảng 1/3 người bệnh thuộc nhóm dưới 50 tuổi.
Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, cho biết một số loại ung thư đang được ghi nhận ở người trẻ như ung thư phổi, ung thư vú, ung thư tuyến giáp và ung thư đại trực tràng. Ung thư dạ dày, ung thư thận cũng có xu hướng gia tăng ở nhóm tuổi này.
4 nhóm yếu tố cần lưu ý
“Những người trẻ, đặc biệt trước 30 tuổi, còn cả chặng đường lao động rất dài. Khi không may mắc ung thư, sức khỏe, tinh thần, khả năng lao động và cống hiến cho xã hội đều có thể bị ảnh hưởng. Đây là gánh nặng lớn đối với cả người bệnh và xã hội”, bác sĩ Nam nói.
Bác sĩ Nam cho rằng ung thư khởi phát sớm không xuất phát từ nguyên nhân duy nhất. Bệnh thường là kết quả của sự kết hợp nhiều yếu tố nguy cơ, trong đó có những yếu tố liên quan lối sống mà người trẻ có thể chủ động thay đổi.
Thứ nhất là thừa cân, béo phì và chế độ ăn uống không phù hợp. Người trẻ ngày càng có xu hướng ngồi nhiều, ít vận động, trong khi chế độ ăn có thể dư thừa năng lượng, nhiều chất béo, thực phẩm chế biến sẵn, thịt chế biến hoặc thực phẩm được nấu ở nhiệt độ cao. Những yếu tố này có thể góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc một số bệnh ung thư.
Thứ hai là thuốc lá và khói thuốc. Người đang hút thuốc, từng hút thuốc hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc đều cần đặc biệt lưu ý. Thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của nhiều loại ung thư.
Thứ ba là phơi nhiễm với một số tác nhân vi sinh vật. Trong số này có virus HPV, virus viêm gan B, virus viêm gan C và vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori). Đây là những tác nhân đã được xác định có liên quan nguy cơ của một số loại ung thư.
 |
| Ung thư đang xuất hiện ở người trẻ với nhiều yếu tố nguy cơ liên quan lối sống, di truyền và nhiễm virus, vi khuẩn. Ảnh: Việt Linh. |
Thứ tư là tiền sử gia đình và yếu tố di truyền. Nếu bố mẹ, anh chị em ruột hoặc những người thân trong gia đình từng mắc ung thư, nguy cơ của một số thành viên có thể cao hơn. Chẳng hạn, người có mẹ hoặc chị gái mắc ung thư vú cần lưu ý nguy cơ của bản thân.
Tương tự, nếu bố mẹ hoặc anh chị em ruột từng mắc ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày, các thành viên khác nên chủ động thông tin với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp.
Điều này không có nghĩa cứ có người thân mắc ung thư thì chắc chắn sẽ mắc bệnh. Tuy nhiên, tiền sử gia đình là thông tin quan trọng giúp bác sĩ xác định một người có thuộc nhóm nguy cơ cao hay không.
Điều trị cho người trẻ có lợi thế nhưng cũng nhiều thách thức
Trước thực tế số người trẻ mắc ung thư được quan tâm ngày càng nhiều, bác sĩ Nam cho rằng không nên nhìn nhận vấn đề theo hướng quá bi quan.
Theo ông, một nghiên cứu tại Mỹ trong giai đoạn 2010-2019 ghi nhận khoảng 14 loại ung thư có xu hướng gia tăng ở người trẻ. Tuy nhiên, khoảng 19 nhóm ung thư khác lại có xu hướng giảm hoặc không tăng.
Trong số những ung thư có xu hướng gia tăng ở người trẻ, ung thư đại trực tràng và ung thư tụy là những bệnh được đặc biệt quan tâm. Điều này cho thấy bức tranh ung thư ở người trẻ không hoàn toàn là sự gia tăng đồng loạt. Xu hướng thay đổi khác nhau tùy từng loại ung thư và nhóm dân số.
Khi không may mắc ung thư, tuổi trẻ mang lại một số lợi thế trong điều trị. Theo bác sĩ Nam, chức năng các cơ quan quan trọng như gan, thận và nhiều cơ quan khác ở người trẻ thường còn tốt. Vì vậy, họ có khả năng dung nạp và đáp ứng với các phương pháp điều trị như hóa trị, xạ trị và phẫu thuật thuận lợi hơn so với người cao tuổi, đặc biệt nhóm trên 70 tuổi khi chức năng cơ quan đã suy giảm.
 |
| Ung thư ở người trẻ không phải bức tranh hoàn toàn u ám, nhưng sự chủ quan có thể khiến bệnh được phát hiện muộn, làm mất cơ hội điều trị hiệu quả. Ảnh: Việt Linh. |
"Người trẻ cũng có khả năng tiếp cận và cập nhật thông tin nhanh. Sau khi được chẩn đoán, họ thường chủ động tìm hiểu kiến thức, đặt câu hỏi và trao đổi với bác sĩ. Điều này giúp quá trình tương tác, thống nhất phương án điều trị giữa hai bên thuận lợi hơn", vị chuyên gia cho hay.
Tuy nhiên, người trẻ cũng có những bất lợi riêng. Bác sĩ Hà Hải Nam cho biết ở người trẻ, quá trình chuyển hóa và phân chia tế bào diễn ra mạnh. Khi tế bào ung thư xuất hiện, ở một số trường hợp, bệnh có thể tiến triển nhanh.
Đáng chú ý, tâm lý “ung thư là bệnh của người già” có thể khiến người trẻ chủ quan, không nghĩ mình có nguy cơ mắc bệnh. Khi xuất hiện triệu chứng, họ dễ trì hoãn thăm khám, dẫn tới phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn.
Trong ung thư, giai đoạn bệnh tại thời điểm chẩn đoán là yếu tố quan trọng đối với tiên lượng và hiệu quả điều trị. Vì vậy, phát hiện càng sớm thì cơ hội điều trị hiệu quả càng cao ở nhiều loại ung thư.
Gánh nặng kinh tế cũng là vấn đề đáng lưu ý. Điều trị ung thư có thể cần nhiều phương pháp phối hợp, kéo dài và tốn kém. Với người trẻ, việc điều trị còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến công việc, thu nhập và kế hoạch cuộc sống.
Đặc biệt, vấn đề bảo tồn khả năng sinh sản cần được đặt ra ở những người bệnh còn trẻ. Ở độ tuổi 30-40, nhiều người vẫn có nhu cầu sinh con. Do đó, trước khi điều trị, bác sĩ cần cân nhắc các phương án phù hợp để bảo tồn chức năng sinh sản nếu điều kiện cho phép.
Tầm soát theo nguy cơ
Một trong những điều bác sĩ Nam lưu ý là người dân cần hiểu đúng về tầm soát ung thư. Tầm soát là việc khám hoặc thực hiện các xét nghiệm trên những người chưa có triệu chứng nhằm phát hiện sớm ung thư hoặc các tổn thương tiền ung thư. Đây không phải là việc làm tất cả xét nghiệm để tìm mọi loại ung thư.
Tùy tuổi, tiền sử gia đình, yếu tố nguy cơ và tình trạng sức khỏe, bác sĩ sẽ đánh giá một người thuộc nhóm nguy cơ thấp, trung bình hay cao để đưa ra khuyến cáo phù hợp.
Chẳng hạn, người có mẹ, chị em gái hoặc người thân mắc ung thư vú có thể cần được đánh giá nguy cơ và tư vấn tầm soát sớm hơn.
 |
| Theo chuyên gia Bệnh viện K, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ là cơ sở để xác định ai cần kiểm tra sớm. Ảnh: Duy Hiệu. |
Với ung thư đại trực tràng, người có bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc bệnh, hoặc bản thân từng có polyp đại trực tràng, cũng cần được đánh giá nguy cơ để xác định thời điểm bắt đầu tầm soát.
Một nhóm khác cần lưu ý là người nhiễm H. pylori. Đây là yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư dạ dày.
Bác sĩ Nam cho biết ông từng trao đổi với các chuyên gia đến từ nhiều quốc gia châu Âu và châu Á, trong đó có Nhật Bản và Hàn Quốc. Ở những quốc gia có tỷ lệ ung thư dạ dày cao, việc phát hiện và điều trị H. pylori được đặc biệt chú trọng, kể cả ở người trẻ.
Vì vậy, thay vì tự tìm hiểu và thực hiện hàng loạt xét nghiệm tốn kém, người dân nên chủ động cung cấp cho bác sĩ thông tin về tiền sử gia đình, bệnh lý bản thân và các yếu tố nguy cơ. Từ đó, bác sĩ có thể xác định những xét nghiệm thực sự cần thiết.
Trong cuốn sách Sống khỏe mạnh không phụ thuộc vào thuốc, giáo sư Ryoko Chiba cho rằng nguyên tắc cơ bản khi sử dụng thuốc trong cuộc sống thường ngày chính là “ngắn và cụ thể”. Khi nào bị bệnh thì uống thuốc. Hết bệnh thì nhanh chóng ngừng thuốc. Tuy nhiên, nếu chỉ thay đổi mỗi cách sử dụng thuốc thì chúng ta không thể khỏe mạnh lên. Để thật sự khỏe mạnh, mỗi chúng ta cũng cần thay đổi cả thói quen sống và cách suy nghĩ của mình.
