124 lá thư tiết lộ góc khuất ít biết về nhà bác học Galileo

Galileo Galilei là một trong những nhân vật nổi tiếng nhất lịch sử khoa học. Nhắc đến ông, nhiều người nhớ ngay câu chuyện thả vật từ Tháp nghiêng Pisa, chiếc kính thiên văn hướng lên bầu trời hay phiên tòa dị giáo đã biến ông thành biểu tượng của cuộc đấu tranh giữa khoa học và tôn giáo. Thế nhưng, hình ảnh ấy chỉ phản ánh một phần con người Galileo.

Sách Con gái Galileo. Ảnh: ML.

Nhà thiên văn học vĩ đại qua góc nhìn con gái

Trong cuốn Con gái Galileo, nhà báo khoa học Dava Sobel không bắt đầu bằng những phát minh làm thay đổi thế giới. Bà bắt đầu bằng 124 bức thư của Suor Maria Celeste - người con gái cả của Galileo, một nữ tu sống trọn đời trong tu viện San Matteo.

Chính những lá thư ấy đã giúp tác giả tái dựng cuộc đời của nhà bác học nổi tiếng từ một góc nhìn gần gũi hơn. Galileo hiện lên không chỉ là người quan sát các vì sao mà còn là một người cha luôn lo lắng cho con cái, một người đàn ông đau đáu về gia đình, sức khỏe và cuộc sống thường nhật.

Qua thư của Maria Celeste, độc giả bắt gặp một Galileo rất khác. Ông gửi thực phẩm, thuốc men, rượu vang, hoa quả cho tu viện; tìm cách hỗ trợ tài chính cho các con; tranh thủ đến thăm con giữa những chuyến đi và các công trình nghiên cứu. Đổi lại, cô con gái luôn động viên cha, bào chế thuốc, cầu nguyện và nhận thay ông một phần nghĩa vụ sám hối sau phiên tòa năm 1633.

Đó là mối quan hệ vừa giản dị vừa cảm động, khiến câu chuyện về một nhà khoa học vĩ đại mang hơi ấm của đời sống con người.

Trong sách, Dava Sobel đặt nhân vật vào bối cảnh Italy thế kỷ XVI-XVII - nơi khoa học, tôn giáo và chính trị gắn bó chặt chẽ. Chính cách tiếp cận này giúp độc giả hiểu cuộc xung đột giữa Galileo với Giáo hội thời đó.

Galileo đối mặt với tòa án dị giáo La Mã, tranh của Cristiano Banti [1857]. Nguồn: Wikimedia.

Cha đẻ của khoa học hiện đại

Từ câu chuyện gia đình, cuốn sách dần mở rộng thành bức tranh về sự ra đời của khoa học hiện đại.

Ngày nay, việc Trái Đất quay quanh Mặt Trời hay các định luật chuyển động đã trở thành kiến thức phổ thông. Nhưng Dava Sobel nhắc người đọc rằng, để đi đến những điều tưởng như hiển nhiên ấy, Galileo đã dành nhiều năm mài từng thấu kính, quan sát bầu trời mỗi đêm và ghi chép tỉ mỉ từng phát hiện.

Ông không chỉ cải tiến kính thiên văn mà còn quan sát được bề mặt gồ ghề của Mặt Trăng, các pha của Kim tinh, bốn vệ tinh lớn của Mộc tinh và nhiều hiện tượng thiên văn khác. Quan trọng hơn, Galileo đưa thực nghiệm trở thành nền tảng của nghiên cứu khoa học, thay vì chỉ dựa vào suy luận triết học như truyền thống trước đó. Bởi vậy, Einstein mới gọi ông là “cha đẻ của khoa học hiện đại”.

Điểm hấp dẫn của Con gái Galileo là tác giả không chỉ kể về các khám phá khoa học mà còn giải thích vì sao chúng có sức chấn động đến vậy. Trong bối cảnh châu Âu thế kỷ XVII, những phát hiện ấy không chỉ thách thức Aristotle mà còn tác động đến cách con người nhìn nhận vị trí của mình trong vũ trụ.

Cuốn sách cũng góp phần tháo gỡ nhiều ngộ nhận phổ biến. Galileo chưa bao giờ từ bỏ đức tin Công giáo. Ông vẫn tin vào Chúa và luôn cố gắng dung hòa giữa niềm tin tôn giáo với những gì kính thiên văn cho ông thấy. Cuộc xung đột năm 1633 vì thế không thể chỉ được nhìn như cuộc chiến giữa khoa học và tôn giáo, mà còn phản ánh những toan tính chính trị trong một giai đoạn đầy biến động của châu Âu.

Lối viết của Dava Sobel dung hòa giữa khảo cứu lịch sử và nghệ thuật kể chuyện. Những chi tiết đời thường, thư từ, nhật ký được đan cài với bối cảnh chính trị, tôn giáo và khoa học, giúp hơn 500 trang sách vẫn giữ được nhịp đọc lôi cuốn.

Không phải ngẫu nhiên Con gái Galileo từng lọt vào chung khảo Giải Pulitzer năm 2000 và đứng đầu danh sách bán chạy của The New York Times suốt nhiều tuần. Thành công của cuốn sách nằm ở chỗ biến một câu chuyện lịch sử quen thuộc thành hành trình khám phá rất con người. Đó còn là hình ảnh người cha được con gái lặng lẽ đồng hành trong những năm tháng khó khăn nhất; một con người luôn tìm kiếm sự thật nhưng chưa bao giờ thôi tin vào đức tin của mình.