Các từ khóa vừa gợi mở về những thành tựu sắp được vinh danh, vừa cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của hợp tác liên ngành trong việc tìm lời giải cho các thách thức toàn cầu.
5 từ khóa, một khát vọng kiến tạo tương lai
- Thưa giáo sư, nếu lựa chọn 5 từ khóa để mô tả Giải thưởng VinFuture 2026, ông sẽ chọn những từ nào? Điều gì khiến những từ khóa ấy trở nên đặc biệt trong mùa giải năm nay?
- Với tôi, 5 từ khóa mô tả rõ nhất VinFuture năm nay gồm đổi mới (innovative), truyền cảm hứng (inspirational), liên lĩnh vực (intersectoral), sáng tạo (creative) và phát triển bền vững (sustainability).
Những từ khóa này phản ánh cách các tiến bộ khoa học được tạo ra. Bên cạnh những phát minh đến từ nỗ lực độc lập trong phòng thí nghiệm, ngày càng nhiều đột phá đòi hỏi sự hợp tác giữa các chuyên gia có nền tảng tri thức và kinh nghiệm khác nhau.
 |
| GS Daniel Kammen - thành viên Hội đồng Giải thưởng - chia sẻ những từ khóa nổi bật của VinFuture 2026. |
Đó có thể là sự kết hợp giữa khoa học cơ bản với công nghệ, hoặc giữa khám phá khoa học, hoạch định chính sách và kinh nghiệm thực tiễn. Để giải quyết những thách thức lớn của thế giới, tri thức mới cần được kết nối và vận dụng một cách sáng tạo.
- Điều gì làm nên giá trị của một công trình khoa học trong cách tiếp cận và đánh giá của VinFuture, thưa ông?
- Điều tôi đánh giá cao trong cách tiếp cận của VinFuture là sự kết nối giữa đổi mới khoa học và những nhu cầu cụ thể của xã hội.
Nhiều công trình được xem xét bắt nguồn từ nghiên cứu cơ bản, hướng tới khám phá các nguyên lý và tri thức nền tảng. Từ những khám phá ấy, các hướng ứng dụng mới có thể được mở ra, góp phần giải quyết những thách thức thực tế.
Giá trị của khoa học vì thế nằm ở khả năng giúp con người hiểu sâu hơn về thế giới và tạo nền tảng cho các giải pháp mang lại lợi ích thiết thực. Giải thưởng chính năm nay thể hiện rõ tinh thần đó khi đề cao những ý tưởng đổi mới có khả năng chuyển hóa thành hành động trước các vấn đề lớn của nhân loại.
“Mùa giải năm nay đặc biệt đáng mong đợi”
- Theo ông, nghiên cứu cơ bản có thể đóng góp như thế nào vào việc giải quyết các thách thức thực tiễn của nhân loại?
- Tôi đặc biệt tâm đắc với khái niệm nghiên cứu cơ bản được định hướng bởi nhu cầu thực tiễn. Chúng ta thường phân biệt nghiên cứu cơ bản, vốn khám phá các nguyên lý và tri thức nền tảng, với nghiên cứu ứng dụng tập trung giải quyết vấn đề cụ thể. Tuy nhiên, hai hướng này không nhất thiết tách rời.
Những thách thức trong cuộc sống có thể đặt ra câu hỏi cho nghiên cứu cơ bản. Ở chiều ngược lại, các khám phá nền tảng mở ra những hướng ứng dụng mới. Tôi quan tâm đến tính liên tục của quá trình này, khi việc tìm hiểu sâu hơn về thế giới cũng tạo ra những con đường để khoa học cải thiện đời sống. Đó là tinh thần tôi kỳ vọng được tôn vinh tại VinFuture 2026.
 |
| GS Daniel Kammen trình bày tại tọa đàm "Khoa học vì Cuộc sống" trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture thường niên. Ảnh: VFP. |
Tôi cũng quan tâm đến cách con người phát triển, quản lý và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, học máy, cũng như những tiến bộ giúp chúng ta hiểu sâu hơn về hệ sinh thái và đô thị. Khoa học và công nghệ còn có thể hỗ trợ tìm kiếm các phương thức phát triển bền vững trong lâm nghiệp, nông nghiệp và quản lý tài nguyên thiên nhiên.
Nghiên cứu tiến sĩ của tôi cũng nằm ở giao điểm giữa vật lý, mô hình hóa hệ thống phức tạp và mạng lưới thần kinh. Những nền tảng này có liên hệ chặt chẽ với AI, lĩnh vực có thể góp phần giải quyết các vấn đề từ biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học đến bất bình đẳng xã hội, giới và chủng tộc. Tôi hy vọng các nỗ lực ấy sẽ tiếp tục được phát triển theo tinh thần “AI for Good” - trí tuệ nhân tạo vì những giá trị tích cực cho xã hội.
- Khi những thách thức lớn của nhân loại ngày càng đòi hỏi sự kết hợp của nhiều lĩnh vực, theo giáo sư, điều gì làm nên giá trị đặc biệt của các công trình được VinFuture tôn vinh năm nay?
- Tôi nghĩ năm nào VinFuture cũng mang đến nhiều điều thú vị, nhưng mùa giải năm nay sẽ đặc biệt đáng mong đợi.
Giải thưởng sẽ tôn vinh những cá nhân và tập thể có nền tảng chuyên môn sâu, đồng thời sẵn sàng mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực liên quan. Họ kết nối tri thức và hợp tác với những người có chuyên môn, văn hóa và bối cảnh khác nhau để giải quyết các vấn đề chung.
Sự hợp tác ấy còn hướng đến những mục tiêu rộng lớn hơn như công bằng môi trường và tăng trưởng bao trùm. Các thách thức của thế giới thường có nhiều chiều cạnh, vì vậy khó có thể được giải quyết từ một góc nhìn duy nhất. Điều quan trọng là biết kết nối kiến thức, kinh nghiệm và cách tiếp cận khác nhau để cùng tìm ra giải pháp phù hợp.
 |
| GS Kammen chia sẻ tại buổi toạ đàm khoa học “Đổi mới và hành động cho chuyển dịch năng lượng công bằng” do VinFuture phối hợp cùng ĐH Đà Nẵng tổ chức năm 2025. Ảnh: ĐH Đà Nẵng. |
- Ông kỳ vọng mùa giải năm nay sẽ gửi đi thông điệp gì tới cộng đồng khoa học toàn cầu?
- VinFuture 2026 là dịp để nhìn lại cách chúng ta đầu tư cho khoa học và tổ chức hoạt động nghiên cứu.
Để giải quyết những thách thức toàn cầu, cần phát huy vai trò của các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức nghiên cứu chính sách và phòng thí nghiệm tư nhân. Bên cạnh nguồn lực tài chính, hiệu quả còn phụ thuộc vào khả năng kết nối, học hỏi và phối hợp giữa các tổ chức, chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực.
Một số nhóm nghiên cứu được hình thành từ kế hoạch hợp tác có chủ đích, trong khi nhiều mối liên kết bắt đầu từ tinh thần cởi mở, sẵn sàng lắng nghe những người có chuyên môn, kinh nghiệm và góc nhìn khác biệt. Sự xuất sắc trong từng lĩnh vực có thể được nhân lên khi các thế mạnh được kết hợp phù hợp.
Tôi tin VinFuture 2026 sẽ tôn vinh tinh thần sáng tạo và hợp tác ấy, cùng những thành tựu cho thấy đóng góp của khoa học trong việc giải quyết các thách thức chung của nhân loại.
