Lý do các nhà khoa học hàng đầu đồng ý tham gia đề cử tại VinFuture

Những người trong cuộc lý giải vì sao giải thưởng non trẻ đến từ quốc gia đang phát triển lại có thể thuyết phục các nhà khoa học hàng đầu thế giới tham gia đề cử, đồng hành và quảng bá.

Sứ mệnh bao trùm, xóa nhòa mọi rào cản

Nhận được email mời làm đối tác đề cử cho giải thưởng VinFuture, Giáo sư Edson Prestes (Đại học Liên bang Rio Grande do Sul, Brazil) trả lời “đồng ý” lập tức. “Vì sứ mệnh của giải thưởng phù hợp quan điểm sống và định hướng nghề nghiệp của tôi”, ông cho biết.

Giáo sư Prestes là một trong hơn 15.000 nhà khoa học quốc tế nhận lời trở thành đối tác đề cử cho giải thưởng VinFuture. Với ông, sứ mệnh “khoa học phụng sự nhân loại” mà VinFuture theo đuổi không phải khẩu hiệu suông, mà thể hiện sự đồng cảm, trắc ẩn, vị tha.

Giáo sư Edson Prestes chia sẻ về xây dựng hệ thống AI có đạo đức và trách nhiệm tại tọa đàm “AI vì nhân loại: Đạo đức và an toàn AI trong kỷ nguyên mới”, trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2025.

Lớn lên ở vùng Amazon, chứng kiến khoảng trống chính sách đối với cộng đồng bản địa, Giáo sư Prestes luôn tìm cách để khoa học không chỉ gói gọn trong phòng thí nghiệm, mà còn phục vụ nhóm thiểu số và yếu thế.

“Khi đề cử, tôi không chỉ nhìn vào tính học thuật. Tôi tìm người có nghiên cứu xuất sắc nhưng đồng thời có trái tim hướng về người nghèo, bình đẳng giới và bảo vệ môi trường”, giáo sư Prestes nói.

Ông cho biết điều khiến bản thân xúc động nhất là tính bao trùm của giải thưởng VinFuture: “Ở nam bán cầu, nhiều công trình nghiên cứu khoa học không tiếp cận được cuộc đối thoại toàn cầu chỉ vì rào cản ngôn ngữ, thiếu chính sách hỗ trợ hay định kiến. VinFuture mang đến cho tôi cơ hội đề cử nhà khoa học tài năng mà không vướng phải rào cản ngôn ngữ hay định kiến về giới tính, chủng tộc...”.

Khác biệt về khả năng mở rộng và tác động thực tế

Quyết định đồng hành VinFuture của Giáo sư Aldo Steinfeld, chuyên gia về năng lượng mặt trời tại Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ (ETH Zurich) cũng rất đặc biệt. Giáo sư Aldo Steinfeld chia sẻ điều thực sự khiến ông muốn tham gia đề cử là VinFuture tìm kiếm công nghệ có thể nhân rộng, thay đổi cuộc sống hàng ngày của con người. Việc giải thưởng tập trung vào phát triển khoa học công nghệ mang lại lợi ích cho xã hội rất phù hợp giá trị mà ông theo đuổi.

“Khác với nhiều giải thưởng chỉ chú trọng vào đột phá trong phạm vi chuyên ngành, VinFuture tôn vinh đổi mới khoa học - công nghệ có khả năng mở rộng, mang tính toàn cầu và có thể cải thiện cuộc sống hàng ngày của con người”, Giáo sư Aldo Steinfeld chia sẻ.

Vị chuyên gia của ETH Zurich cũng cho biết bị cuốn hút bởi “danh tiếng ngày càng tăng” của VinFuture và chất lượng của công trình đoạt giải trước đó.

“Có nhiều người từng đoạt giải VinFuture sau đó trở thành chủ nhân của giải Nobel. Điều này cho thấy người được giải VinFuture có xác suất cao hơn để nhận được giải Nobel”, Giáo sư Steinfeld nhận định.

Chung quan điểm, Giáo sư Chuanbin Mao (Đại học Trung văn Hong Kong, Trung Quốc) cho biết ấn tượng đầu tiên là giải thưởng chính của VinFuture có tầm vóc sánh ngang giải Nobel. Dù vậy, điểm khác biệt lớn nhất của VinFuture là “nhấn mạnh ứng dụng thực tiễn”. Bên cạnh đó, VinFuture còn trao giải đặc biệt dành cho nhóm thường bị bỏ qua ở phần lớn giải thưởng quốc tế.

“Khi ứng viên tiềm năng phát minh ra một sản phẩm có ứng dụng thực tiễn và mang lại lợi ích cho hàng triệu người trong 10 năm qua, tôi đề cử họ cho giải thưởng chính. Khi đổi mới chưa mang lại lợi ích cho hàng triệu người trong 10 năm qua nhưng có tiềm năng đạt đến mức đó trong tương lai, tôi đề cử họ cho giải đặc biệt”, Giáo sư Mao giải thích cách ông phân loại đề cử.

VinFuture gửi gắm thông điệp về một Việt Nam đang vươn mình

Dù đến từ các nền khoa học khác nhau, cả 3 nhà khoa học nổi tiếng đều cho rằng VinFuture không chỉ là giải thưởng, mà trở thành thông điệp mạnh mẽ từ Việt Nam gửi đến thế giới.

Giáo sư Mao nhận định thông qua VinFuture, Việt Nam muốn cho thế giới thấy một quốc gia đang phát triển có thể lấy khoa học và công nghệ làm nền tảng cho phát triển - tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, giải thưởng là cầu nối để đưa khoa học công nghệ Việt Nam vươn tầm toàn cầu.

Giáo sư Chuanbin Mao giới thiệu ứng dụng tiên phong của thực khuẩn thể trong điều trị ung thư tại tọa đàm “Bước tiến trong phát hiện, chẩn đoán và điều trị bệnh” trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2025.

Theo Giáo sư Mao, minh chứng rõ ràng và mới nhất là VinFuture đã tìm ra chủ nhân xứng đáng của mùa giải thứ 5 vừa qua.

“Nhiều đồng nghiệp của tôi rất ngạc nhiên khi biết có giải thưởng lớn như vậy. Họ càng ngạc nhiên khi thấy một số người đoạt giải VinFuture sau này tiếp tục được Nobel vinh danh”, Giáo sư Mao nói thêm.

Trong khi đó, giáo sư Prestes cho hay: “VinFuture giúp hiện thực hóa một điều rằng với tầm nhìn khoa học phụng sự nhân loại, không có ai bị bỏ lại phía sau. Một giải thưởng vì lợi ích chung, hướng đến cộng đồng vẫn đang ở ngoài dòng chảy của tiến bộ”.

Giáo sư Prestes đang tích cực quảng bá VinFuture trong cộng đồng khoa học của mình. Thậm chí, ông còn gọi đây là “Giải Nobel châu Á”, không chỉ vì quy mô mà vì tầm nhìn dài hạn, tầm vóc giải thưởng và quy trình đánh giá chất lượng cao.

Ông cũng tiết lộ kế hoạch tiếp tục tham gia đề cử cho mùa giải VinFuture 2026. Hiện tại, ông nhắm đến một vài lĩnh vực với ứng cử viên tiềm năng, từ khoa học lý thuyết, ứng dụng và gắn liền vấn đề nhân đạo.