Cuộc thử nghiệm không hồi kết

Khi Leonardo khởi sự vẽ bức tranh tường Anghiari, ông cũng đã bắt tay vào vẽ chân dung Lisa Gherardini, bức tranh nay mang tên Mona Lisa. Lisa cưới thương nhân Francesco del Giocondo năm 1495, khi cô 15 tuổi.

Vào mùa xuân năm 1503, Francesco mua một dinh thự ở vùng Santa Maria Novella, Florence, nơi ông lớn lên, và có thể bức tranh được đặt vẽ vào khoảng thời gian này.

Bức họa nổi tiếng thế giới Mona Lisa do danh họa Leonardo da Vinci vẽ vào khoảng năm 1503-1506. Ảnh: wikipedia.

Mona Lisa ban đầu dự tính là một bức chân dung theo lối truyền thống hơn những tranh vẽ người tình của Ludovico.

Cô được vẽ từ eo trở lên, giống như nguyên gốc bức chân dung Ginevra de’ Benci. Và, cũng giống bức chân dung đầu tiên Leonardo vẽ, Lisa nhìn trực diện vào người vẽ. Không có bất kỳ điều gì làm kinh động người mẫu, không câu chuyện, không trước, không sau. Lisa ở trong một trạng thái phi thời gian và mang tính biểu tượng như một nữ thần.

Cô thậm chí không giống cụ thể một ai, đồng thời trông già hơn cái tuổi 23. Khuôn mặt cô có nét giống Đức Mẹ Đồng Trinh và Thánh Anne trong nhiều tranh Leonardo vẽ trước và sau đó.

Nụ cười của Lisa, có lẽ nhằm gợi lên từ giocondo tiếng Italy, nghĩa là vui tươi, có khi còn không phải nụ cười của cô; nó là đặc điểm trong cách vẽ của Leonardo mà cô có chung với hầu hết những tranh thánh do Leonardo xuất xưởng trong thập niên đầu tiên của thế kỷ 16. Khi vẽ hai bàn tay Lisa, Leonardo đơn thuần sử dụng lại bàn tay phải ông từng vẽ cho cả Cecilia Gallerani và Tông đồ Philip trong Bữa tiệc ly.

Một điều lạ kỳ nho nhỏ là Leonardo không giao bức chân dung cho khách hàng. Có thể Lisa và chồng cô đã từ chối bức tranh vì nó không giống cô, nhưng cũng có thể là vì ông chưa bao giờ hoàn thành nó. Ông tiếp tục làm việc với bức tranh như kiểu một cuộc thử nghiệm không hồi kết, và vẫn giữ nó cho đến khi qua đời ở Pháp năm 1519.

Điều thú vị nhất ở bức tranh này là cách Leonardo thử nghiệm với kỹ thuật sfumato, đưa nó vượt lên trên việc đơn thuần tái hiện cách đôi mắt chúng ta nhìn, biến nó trở thành một hiệu ứng gần như kỳ bí.

Bức tranh này không còn nhằm khắc họa lại sự vật và con người, mà là để thể hiện cách ánh sáng phản chiếu từ chúng. Tất cả đều được quấn lại trong một làn bóng tối, hay sương khói mờ ảo, như khói hương quanh tượng thánh trong nhà thờ.