Những ngày cuối tháng 3, ghi nhận của PV Báo Điện tử VTC News tại khu vực rạch Xuyên Tâm cho thấy dự án cải tạo tuyến rạch - một trong những công trình trọng điểm nhằm cải thiện môi trường nội thành TP.HCM vẫn chưa thể tăng tốc như kỳ vọng.
Ghi nhận thực tế cho thấy dự án đang vướng mắc ở khâu then chốt là công tác giải phóng mặt bằng, khi nhiều vị trí chưa được bàn giao, khiến "bài toán" triển khai thi công đến nay vẫn chưa có lời giải rõ ràng.
 |
| Dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm sau nhiều năm vẫn chưa thể tăng tốc do vướng mặt bằng, việc thi công bị chia cắt. |
Nhiều đoạn chưa thể triển khai
Rạch Xuyên Tâm dài khoảng 8,2 km, đi qua các phường Gia Định, Bình Thạnh, An Nhơn và Bình Lợi Trung (thuộc địa bàn quận Bình Thạnh và Gò Vấp cũ), từ lâu con rạch này được xem là một trong tuyến rạch ô nhiễm bậc nhất của TP.HCM. Dự án cải tạo tuyến rạch này được kỳ vọng giải quyết đồng thời các vấn đề về môi trường, thoát nước và chỉnh trang đô thị.
Ghi nhận thực tế cho thấy việc triển khai dự án chưa đồng bộ. Dọc tuyến rạch, có đoạn thi công nhộn nhịp nhưng cũng không ít khu vực gần như “đứng yên”. Phần lớn nhà dân vẫn tồn tại san sát ven kênh, chưa được di dời hoặc mới chỉ di dời cục bộ.
 |
| Dòng rạch Xuyên Tâm bị che khuất bởi nhà cửa san sát và cây xanh, vị trí này đang vướng mặt bằng, chưa có dấu hiệu thi công. |
Tại một số đoạn thuộc phường Gia Định và phường Bình Thạnh, lòng rạch vẫn hẹp, nước đen kèm rác thải tồn đọng. Nhiều hộ dân tiếp tục sinh sống trong những căn nhà tạm bợ, lấn chiếm hành lang kênh rạch. Cảnh sinh hoạt diễn ra ngay trên nền rác thải, cho thấy hiện trạng môi trường chưa có nhiều chuyển biến so với trước khi dự án được phê duyệt.
Tại gói thầu XL01 (đoạn từ cầu Bùi Đình Túy đến kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, bao gồm rạch Cầu Sơn), khu vực thuộc phường Gia Định và Bình Thạnh, hầu như chưa ghi nhận thay đổi rõ nét về thi công. Các dãy nhà lụp xụp vươn ra lòng kênh vẫn tồn tại, phản ánh khối lượng giải tỏa còn rất lớn.
Một số ít hộ dân đã dọn dẹp, chuẩn bị mặt bằng nhưng nhìn chung khu vực vẫn ngổn ngang. Phần lớn người dân tiếp tục bám trụ, chưa bàn giao đất đồng loạt.
 |
| Khu vực thuộc gói thầu XL01, nhiều người dân chưa bàn giao mặt bằng. |
Theo ghi nhận, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc chưa thống nhất về giá bồi thường. Bà Diệu (ngụ phường Bình Thạnh) cho biết nhiều hộ dân vẫn đang chờ phương án cụ thể từ cơ quan chức năng.
“Nhà tôi cũng như nhiều hộ dân ở đây đang phản ánh giá đền bù và chờ chính quyền địa phương giải quyết. Có như vậy, chúng tôi mới ký vào giấy bàn giao mặt bằng để chuyển đến nơi ở mới”, bà Diệu nói.
Còn tại gói thầu XL02 (đoạn từ đường Bùi Đình Túy đến đường Lương Ngọc Quyến, bao gồm các nhánh rạch Bình Lợi và Bình Triệu), dù đã khởi công từ ngày 5/12/2025, nhưng hiện vẫn chủ yếu dừng ở công tác dọn dẹp, chưa thể triển khai thi công quy mô lớn.
 |
| Ghi nhận tại hẻm 220 đường Nguyễn Xí, việc di dời - giao mặt bằng tại đây cũng diễn ra khá chậm, lác đác chỉ vài căn nhà đã được dọn dẹp. |
Điểm sáng hiếm hoi thuộc về gói thầu XL03 (đoạn từ sông Vàm Thuật đến cầu Lương Ngọc Quyến). Khu vực gần Trường Đại học Văn Lang ghi nhận không khí thi công khẩn trương với máy móc, nhân lực được huy động. Gói thầu này khởi công từ tháng 5/2025, thời gian thi công 450 ngày.
Theo kế hoạch, đoạn trước Trường Đại học Văn Lang dự kiến thông xe kỹ thuật vào tháng 4 tới và hoàn thành cơ bản các hạng mục vào tháng 6. Toàn bộ gói thầu XL03 được đặt mục tiêu hoàn tất vào tháng 11.
Dù vậy, trên tổng thể, dự án vẫn bị chia cắt bởi mặt bằng chưa được bàn giao đồng bộ. Với khối lượng giải tỏa liên quan đến hàng nghìn hộ dân, đây được xem là một trong những dự án có quy mô tái định cư lớn tại TP.HCM.
Bài toán mặt bằng và những hệ lụy kéo dài
Dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm được kỳ vọng tạo bước chuyển lớn về môi trường đô thị cho khu vực trung tâm TP.HCM. Khi hoàn thành, tuyến rạch sẽ được nạo vét, xây dựng kè, đường dọc hai bên bờ và hệ thống thoát nước, góp phần giảm ô nhiễm và ngập úng.
Tuy nhiên, sau nhiều năm khởi động, dự án vẫn chưa đạt kỳ vọng. Nhiều đoạn rạch giữ nguyên hiện trạng, trong khi các khu vực đã thi công cũng chưa tạo được sự thay đổi rõ rệt trên diện rộng.
 |
| Những ngôi nhà tạm bợ, nằm xiêu vẹo giữa rạch Xuyên Tâm. |
So với dự án kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, nơi vướng mắc chủ yếu liên quan đến vật liệu và tổ chức thi công, thì tại rạch Xuyên Tâm, “nút thắt” lớn nhất nằm ở khâu giải phóng mặt bằng - yếu tố mang tính quyết định.
Thực tế, việc chậm bàn giao mặt bằng làm dự án rơi vào tình trạng thi công “xôi đỗ”, nơi làm được, nơi phải dừng. Hệ quả không chỉ là tiến độ kéo dài mà còn kéo theo nguy cơ tăng tổng mức đầu tư, phát sinh chi phí và gây áp lực cho công tác quản lý.
 |
| Hình ảnh ô nhiễm, nhếch nhác dọc rạch Xuyên Tâm. |
Bên cạnh đó, việc thi công dở dang cũng ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân khu vực. Môi trường chưa được cải thiện, trong khi không gian sống bị xáo trộn bởi các hạng mục chuẩn bị thi công kéo dài.
Theo một số ý kiến, để tháo gỡ khó khăn, cần đẩy nhanh tiến độ bồi thường, hỗ trợ tái định cư, đồng thời đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân. Với các dự án có quy mô lớn và liên quan đến nhiều hộ dân như rạch Xuyên Tâm, việc tạo sự đồng thuận đóng vai trò then chốt.
 |
| Rác thải chất thành đống, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. |
Dự án có tổng mức đầu tư hơn 17.200 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chiếm gần 14.000 tỷ đồng. Tổng cộng có khoảng 2.200 hộ dân và tổ chức bị ảnh hưởng, tạo áp lực lớn cho công tác giải phóng mặt bằng tại khu vực Bình Thạnh và Gò Vấp cũ.
Để phục vụ tái định cư, TP.HCM đang triển khai dự án nhà ở xã hội tại số 4 Phan Chu Trinh (phường Bình Thạnh), gồm 3 khối chung cư 20 tầng, tích hợp chức năng thương mại - dịch vụ. Đây được kỳ vọng là nơi bố trí chỗ ở mới cho các hộ dân bị ảnh hưởng, góp phần đảm bảo an sinh trong quá trình thực hiện dự án.
Trong đợt kiểm tra gần đây, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được yêu cầu các đơn vị liên quan linh hoạt nhận bàn giao mặt bằng từng phần, đẩy nhanh di dời hạ tầng kỹ thuật và tháo gỡ các vướng mắc tồn đọng.
 |
| Quan sát từ trên cao các căn nhà lụp xụp vươn ra dòng kênh. |
Theo thống kê, đến nay đã có 2.011 hộ được chi trả tiền bồi thường, trong đó 787 hộ bàn giao mặt bằng. Thành phố đặt mục tiêu hoàn tất công tác giải tỏa trước tháng 6/2026, hướng tới đưa toàn bộ dự án về đích vào năm 2028.
Dù còn nhiều thách thức, dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm vẫn được kỳ vọng sẽ mang lại diện mạo mới cho khu vực nội thành. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, bài toán mặt bằng - “nút thắt” lớn nhất hiện nay cần sớm được tháo gỡ đồng bộ.
Thành phố Hồ Chí Minh - Vùng đất chuyên chở ước mơ
Sách Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh - Thành phố của tôi là ấn phẩm kỷ niệm 50 năm ngày giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước. Sách gồm 28 bài viết, là 28 câu chuyện dung dị, thấm đượm tình yêu dành cho vùng đất nghĩa tình, dễ sống và đáng sống. Từ đó, sách khắc họa và lan tỏa những thành tựu phát triển của TP.HCM dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, chính quyền và sự chung tay, góp sức của nhân dân thành phố từ năm 1975 đến nay.
