Điện thoại thông minh đã trở thành vật bất ly thân của giới trẻ. Ảnh minh họa: T.N.

Mỗi khi xem xong một đoạn video ngắn hay bộ phim hấp dẫn, chơi xong một ván game, đặt điện thoại xuống, bạn sẽ cảm thấy lo lắng, bồn chồn và trống trải.

Hơn nữa, vì có rất nhiều dịch vụ “mỳ ăn liền”, chúng ta không cần phải bận tâm đến việc lựa chọn nữa. Con người ngày càng trở nên biếng nhác, thậm chí lười lựa chọn và phân biệt, mất khả năng suy nghĩ độc lập, đồng nghĩa với việc trở nên thụ động, ngu ngốc.

Điều đáng nói nhất là với sự hỗ trợ của hệ thống gợi ý [1], cơ chế gây nghiện đã được nhiều nền tảng điện tử áp dụng. Hệ thống gợi ý là một cơ chế đề xuất rất thông minh, nó liên tục thu thập dữ liệu của chúng ta.

Nó phân tích, đánh giá bạn, tìm ra những thứ bạn thích, sau đó liên tục thỏa mãn nhu cầu của bạn. Nó sẽ liên tục đưa ra những thứ bạn quan tâm, đào sâu vào những sở thích trong sâu thẳm nội tâm, khiến bạn bị mê hoặc.

Đằng sau mỗi ứng dụng đều có một đội ngũ hùng hậu. Họ sử dụng công nghệ tiên tiến, áp dụng kỹ năng xử lý dữ liệu và tính toán cao cấp, kết hợp âm thanh, ánh sáng, tương tác và phản hồi một cách toàn diện, sau đó dựa vào lý luận về tâm lý học, hành vi người tiêu dùng, khoa học thần kinh... để tạo nên một ứng dụng hoàn chỉnh. Chúng sẽ không ngừng kích thích con người, khiến họ chìm đắm trong sự “sung sướng” không thể thoát ra.

Những đội ngũ này cũng thiết kế “phần thưởng” ở một số thời khắc quan trọng, chẳng hạn như liên tục đưa ra bất ngờ và quà tặng, từ đó tăng cường tần suất và thời gian sử dụng của người dùng. Việc tăng lượng truy cập và thời gian sử dụng sẽ giúp ứng dụng có giá trị hơn.

Một nghiên cứu cho rằng nghiện là hành vi cưỡng chế lặp đi lặp lại, ngay cả khi con người biết rõ hành vi đấy có thể gây ra hậu quả tồi tệ thì vẫn không ngừng lại được. Có lẽ đó là kết quả của sự rối loạn chức năng hệ thần kinh trung ương, cuối cùng dẫn đến suy nhược thần kinh.

Đằng sau hành động liên tục lướt điện thoại là nỗi lo lắng ngày càng tăng của con người. Chúng ta chỉ cố gắng che đậy, phớt lờ vấn đề này bằng cách tìm kiếm phần thưởng.

Lúc này, con người trở thành nô lệ của phần thưởng và dopamine, hệ quả tất yếu là bị nghiện. Với sự phát triển của khoa học công nghệ, trong tương lai, sẽ còn rất nhiều người trở thành nô lệ của dopamine. Họ không phải lo lắng về cơm ăn áo mặc, không có việc để làm, thế nên sẽ đắm chìm trong các trò giải trí.

[1] Content-based recommendation systems là một phần trong hệ thống sàng lọc thông tin. Nó tìm cách “dự đoán” hoặc “xếp hạng mức độ ưu tiên” các thông tin mà người dùng có thể quan tâm, từ đó đưa ra gợi ý chính xác về những gì người dùng muốn tìm kiếm.