Bất chấp việc là người theo chủ nghĩa tự do cấp tiến, Greenspan lại chứng tỏ mình là một nhà điều hành ngân hàng trung ương theo khuynh hướng can thiệp. Trong nhiệm kỳ Chủ tịch Fed của ông, chính sách tiền tệ thường xuyên được điều chỉnh nhằm đáp ứng kỳ vọng của thị trường tài chính.

Chính vì thế, Greenspan được ca tụng hết lời, và dần trở thành một biểu tượng sùng bái của Phố Wall, một pháp sư tiền tệ với những câu thần chú bí hiểm có sức mạnh giữ cho thị trường luôn tiếp tục bay cao.

Thượng nghị sĩ John McCain từng đùa rằng nếu Greenspan qua đời khi đang tại nhiệm, ông sẽ dựng Greenspan dậy rồi đeo cho một cặp kính đen. Được ca ngợi là “vị thống đốc ngân hàng trung ương vĩ đại nhất mọi thời đại” vào cuối nhiệm kỳ gần hai thập kỷ của mình, thành tựu thực sự của Greenspan lại là thổi phồng một loạt bong bóng giá tài sản và bảo vệ các nhà đầu tư khỏi hậu quả tồi tệ nhất khi chúng vỡ.

Trước khi chuyển sang kinh tế học, Greenspan từng học kèn clarinet tại Trường Juilliard ở New York. Những màn ngẫu hứng của ông về chính sách tiền tệ cũng khó nắm bắt không khác gì một bản độc tấu nhạc. Khi mới bắt đầu nhiệm kỳ, ông từng nói, “nếu tôi nói mà các vị thấy đặc biệt dễ hiểu, thì có lẽ các vị đã hiểu sai ý tôi”.

Mô tả của H. G. Wells về một thống đốc ngân hàng trung ương lâu năm khác là Montagu Norman – người được tiểu thuyết gia này mô tả là một trong những “nhân vật bí ẩn kỳ lạ... chỉ thấp thoáng sau màn sương mù của những lời lảng tránh và phát biểu nước đôi, thao túng giá cả và tỷ giá” – cũng đúng với Greenspan.

Phố Wall ở Manhattan, New York, Mỹ. Ảnh minh họa: Expedia.co.uk

Vài tháng sau khi đảm nhận cương vị mới, vào tháng 10 năm 1987, Greenspan đối mặt với sự sụp đổ tồi tệ nhất của thị trường chứng khoán kể từ năm 1929. Phản ứng của ông là hạ lãi suất quỹ liên bang và bơm một lượng thanh khoản lớn vào Phố Wall. Thị trường chứng khoán nhanh chóng phục hồi. Không lâu sau đó, Fed chuyển trọng tâm từ tìm cách kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng ngân hàng sang trực tiếp nhắm vào lãi suất. ¹

Kể từ đó, chính sách tiền tệ chủ yếu tập trung vào lạm phát trong ngắn hạn, trong khi những mất cân đối tài chính khác – được phản ánh qua thâm hụt tài khoản vãng lai, tăng trưởng tín dụng và các tiêu chuẩn cấp tín dụng, mức đòn bẩy của khu vực tư nhân và các bong bóng giá tài sản – không nhận được phản ứng nào từ Fed ngoài một vài nỗ lực lẻ tẻ nhằm buộc thị trường phải tự điều chỉnh.

Sau cuộc khủng hoảng Tiết kiệm & Cho vay vào đầu thập kỷ, khi hơn một nghìn ngân hàng cho vay thế chấp của Mỹ (thrifts) sụp đổ, lãi suất quỹ liên bang được hạ xuống dưới 3 phần trăm, mức thấp nhất trong nhiều năm và chỉ bằng khoảng một nửa tốc độ tăng trưởng GDP (danh nghĩa) khi đó. Greenspan muốn giúp Phố Wall: vay ngắn hạn với chi phí thấp cho phép các ngân hàng và quỹ phòng hộ kiếm lợi nhuận bằng chiến lược “theo đường cong lợi suất”.

Sự gia tăng năng suất của Mỹ giữa những năm 1990 cho thấy lãi suất tự nhiên đang tăng lên. Đồng thời, giá hàng hóa nhập khẩu giảm và lạm phát vẫn duy trì ở trạng thái ngủ yên. Nếu lãi suất cũng theo mức sinh lợi của vốn, thì lãi suất tại Mỹ lẽ ra đã phải tăng tương ứng. Nhưng điều này đã không xảy ra. Thay vào đó, lãi suất ngắn hạn được giữ ở mức thấp hơn tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ trong hầu hết giai đoạn từ đầu năm 1992 đến cuối thập kỷ.

Chú thích

¹ Greta Kippner, Capitalizing on Crisis: The Political Origins of the Rise of Finance (Tận dụng khủng hoảng: Nguồn gốc chính trị cho sự trỗi dậy của ngành tài chính) (London, 2011), trang 113. Kippner cho rằng Fed đã thay đổi chính sách sau vụ sụp đổ tháng 10 để dùng lãi suất hỗ trợ thị trường tài chính và tăng tính minh bạch và khả năng dự báo. Từ đó trở đi, Fed nhận thấy rằng việc tăng lãi suất trở nên khó khăn hơn về mặt chính trị.