Salar De Atacama, Chile

Nép mình bên những đồng bằng kỳ quái tựa như trên cung trăng, những hồ nước đỏ tươi, những rặng núi muối và núi lửa chực phun trào, Salar de Atacama là một vùng đất có vẻ đẹp bí hiểm kỳ lạ. Nằm rìa là những đàn hồng hạc, lạc đà guanaco và vicuna - họ hàng hoang dã của lạc đà llama và alpaca. Nhưng khi tiến sâu vào bên trong, đến khu vực mà các nhà khoa học gọi là “vùng lõi”, sự sống bắt đầu biến mất. Tại đây, giữa một sa mạc cằn cỗi là một vùng đất còn khắc nghiệt hơn.

Đây là nơi khô hạn nhất trên Trái đất, nếu không kể tới một số khu vực khắc nghiệt ở Nam Cực. Bạn sẽ nhận thấy điều đó ngay khi đặt chân đến đây: bạn cảm nhận nó trên da, trong cuống họng và trên đôi môi nứt nẻ. Suốt thời gian tôi ở đó, độ ẩm không bao giờ vượt quá 12%, tuyệt vời cho phòng xông hơi kiểu Phần Lan nhưng lại không lý tưởng cho sự sống sinh học.

Giải thích theo kỹ thuật, sa mạc cát, đá và muối này nằm trong cái gọi là “vùng thiếu mưa từ hai phía” (two-sided rain shadow). Phía đông là dãy Andes, phía tây là dãy núi ven biển Chile. Hệ quả là mưa vô cùng hiếm hoi. Có những trạm khí tượng chưa bao giờ ghi nhận một giọt mưa nào, mặc dù ở một số khu vực, bao gồm cả Salar, đôi khi vẫn có những cơn mưa xối xả hiếm hoi. Người dân địa phương gọi đó là “mùa đông Bolivia”, dù trớ trêu thay, chúng thường xảy ra vào mùa hè.

Salar chính là một hồ muối, nhưng nó không giống với những hồ muối mà bạn có thể liên tưởng - những vùng trắng rộng bát ngát như Hồ Muối Lớn ở Utah hay Salar de Uyuni ở Bolivia. Hồ muối Salar de Atacama thì ngược lại, nó có màu nâu và bề mặt có chút xù xì. Màu nâu thực chất là do một lớp cát rất mỏng, từ sa mạc lân cận theo gió bay đến và bám chặt vào bề mặt muối. Độ xù xì là do bề mặt muối vẫn đang tiếp tục phát triển, với tốc độ chậm gần như không nhận thấy, tạo ra những đụn muối mới vươn lên như những ngọn tay hướng thẳng bầu trời.

Các hồ muối khác thường có màu trắng và bề mặt phẳng vì mưa thường cuốn trôi lớp cát và làm tan những cấu trúc muối trước khi chúng kịp hình thành. Nhưng vì nơi này hầu như không có mưa, những “ngón tay” muối và lớp muối mỏng tiếp tục lớn dần theo thời gian.

Vẻ đẹp không dành cho sự sống lại mang tới điều kỳ diệu cho nhân loại. Ảnh: IStock.

Có lần, tôi đã bước lên bề mặt phủ muối này và nhanh chóng nhận ra sai lầm của mình. Nếu muốn lại gần lớp muối thô, bạn nên đeo găng dày, vì những cạnh sắc của tinh thể muối còn bén hơn dao của đầu bếp. Bề mặt nơi đây gồ ghề và khó đoán đến mức bạn khó có thể di chuyển mà không vấp ngã, và nếu chẳng may vấp ngã bạn phải dùng tay để chống đỡ…Sau năm phút dò dẫm trên cánh đồng muối rậm rạp, tôi dừng lại, nhìn xuống tay mình, hình dung cảnh tượng nếu bị ngã, rồi quyết định quay trở lại.

Mỗi bước chân của tôi khiến lớp muối dưới chân rạn nứt và vỡ vụn, tạo ra những âm thanh vang vọng kỳ lạ, giống như băng tan trên một hồ nước Bắc Âu. Những âm thanh này càng trở nên đáng sợ khi tôi biết rằng chỉ vài mét bên dưới bề mặt là một hồ chứa nước muối khổng lồ. Chính thứ nước muối này mới là điều chúng ta tìm kiếm. Nó là một dung dịch đậm đặc chứa nhiều loại muối khác nhau, bao gồm natri, magie, kali, bo và, tất nhiên, lithium.

Có những lý lẽ thực nghiệm đảm bảo vị trí của lithium trong sáu thành tố chủ chốt của Thế giới Vật liệu. Đây là một kim loại đặc biệt: cùng với hydro và heli, nó là một trong ba nguyên tố sơ khai được tạo ra từ Vụ Nổ Lớn (Big Bang), khiến nó trở thành một trong những loại vật chất cổ xưa nhất trong vũ trụ. Không có nguyên tố nào khác sở hữu cùng lúc ba đặc tính: nhẹ, dẫn điện tốt và có năng lượng điện hoá vượt trội. Không có kim loại nào khác có khả năng lưu trữ năng lượng tốt như lithium.

Nó nhẹ đến mức nổi trên dầu, mềm đến mức có thể cắt bằng dao nhà bếp, nhưng lại phản ứng mạnh đến mức sôi sục và phát nổ khi tiếp xúc với nước và không khí. Đó là lý do vì sao bạn hầu như không bao giờ thấy lithium ở dạng nguyên tố ngoài phòng thí nghiệm. Và cũng chính nhờ tính chất phản ứng này mà lithium trở thành phần cốt lõi của các loại pin mạnh nhất - và do đó, nó cũng là trái tim của thế giới trong thế kỷ 21.