
Nhìn vào cách phát triển công nghiệp văn hóa trên thế giới, có thể thấy truyện tranh có vị trí quan trọng trong vòng đời phát triển của tài sản trí tuệ (IP). Với nhiều lợi thế để chuyển thể đa lĩnh vực nghệ thuật, truyện tranh thường đóng vai trò là hạt nhân đầu tiên, khởi động toàn chuỗi khai thác giá trị sau đó.
Truyện tranh Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa cơ hội ấy. Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, bà Vũ Thị Quỳnh Liên - Phó giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng - đã chia sẻ quan sát về quá trình trưởng thành, về tiềm năng của truyện tranh Việt, cũng như cách thức khai thác tiềm năng đó.
| |
| Bà Vũ Thị Quỳnh Liên - Phó giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng. Ảnh: Việt Trung. |
Sức hút của truyện tranh Việt trên màn ảnh
- Theo bà, cần những yếu tố nào để truyện tranh Việt "lọt mắt xanh" đạo diễn trong nước?
- Tôi may mắn được dự một buổi “chào hàng” (pitching) giữa các đơn vị xuất bản truyện tranh và các nhà sản xuất và đạo diễn phim tại Lễ hội truyện tranh Angouleme (Pháp) có tên: "Từ truyện tranh lên màn ảnh".
|
| Tác phẩm Yersin - Khúc hát Cá Ông. Ảnh: NXB Kim Đồng. |
Tại đây, mỗi đại diện của đơn vị xuất bản truyện tranh sẽ có 6 phút giới thiệu tựa/bộ sách truyện tranh hay tiểu thuyết đồ hoạ mà họ thấy phù hợp để chuyển thể thành phim bộ, phim điện ảnh hoặc hoạt hình. Một hội đồng gồm các nhà làm phim, nhà sản xuất ngồi bên dưới để thẩm định và trao đổi. Các tác phẩm truyện tranh được chào hàng bao gồm cả từ truyện tranh cho trẻ em đến tiểu thuyết đồ hoạ cho tuổi trưởng thành, từ giả tưởng (đa vũ trụ) đến hồi ký.
Các nhà làm phim cũng chia sẻ rằng, đúng là truyện tranh có rất nhiều lợi thế để chuyển thể vì đã có sẵn những gợi ý về hành động, cảm xúc, bối cảnh… Tuy nhiên, để có tiềm năng được chuyển thể, một tác phẩm cần có nhân vật chính nổi bật và khác biệt, truyện phải có tiết tấu (pacing) lôi cuốn. Đôi khi các chi tiết này còn quan trọng hơn bối cảnh. Và trong các thể loại có tiềm năng chuyển thể thì các bộ truyện tranh hài được đánh giá là khó chuyển thể nhất vì liên quan đến yếu tố văn hoá, ngôn ngữ.
Tại Việt Nam chưa có các sự kiện như thế này để các đơn vị xuất bản hay các tác giả giới thiệu tác phẩm của mình đến với giới điện ảnh. Và tôi biết là nhiều nhà làm phim trẻ hiện nay chủ động đi tìm kịch bản, thay vì đợi người khác giới thiệu đến mình.
- Tác phẩm nào của NXB Kim Đồng từng xuất bản mà bà thấy có nhiều tiềm năng chuyển thể điện ảnh nhất?
Để có tiềm năng được chuyển thể, một tác phẩm cần có nhân vật chính nổi bật và khác biệt, truyện phải có tiết tấu (pacing) lôi cuốn. Đôi khi các chi tiết này còn quan trọng hơn bối cảnh.
Bà Vũ Thị Quỳnh Liên
Nếu để lựa chọn và đề cử, tôi nghĩ tác phẩm Chang hoang dã và Yersin - Khúc hát Cá Ông có nhiều tiềm năng để chuyển thể thành những bộ phim hay. Cả hai tác phẩm đều có nhân vật chính và câu chuyện độc đáo, bối cảnh cũng rất đẹp để được thể hiện bằng ngôn ngữ điện ảnh. Cả hai tác phẩm đều là những hành trình khám phá của nhân vật chính, vượt qua những sợ hãi của chính bản thân, có cao trào, thắt, mở…
Năm 2025, NXB từng hợp tác với Cine Plus để cấp quyền chuyển thể tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu ký thành bộ phim hoạt hình Cuộc phiêu lưu tới Xóm Lầy Lội. Trong năm 2026, NXB cũng phối hợp với Nhà hát Tuổi Trẻ cấp quyền để chuyển thể tác phẩm Tuổi thơ dữ dội thành vở nhạc kịch cùng tên. Cả hai tác phẩm chuyển thể này đều được người xem ủng hộ.
Các hoạt động cấp quyền trên diễn ra tương đối thuận lợi vì dù được gia đình tác giả uỷ quyền hoàn toàn, song chúng tôi cũng thường xuyên trao đổi với gia đình tác giả cũng như làm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của các bên trong các văn bản pháp lý.
Hi vọng với tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá, trong thời gian tới sẽ có nhiều tác phẩm văn học được đưa lên màn ảnh và gặt hái được thành công.
![]() ![]() ![]() ![]() |
Tranh minh họa của họa sĩ Tạ Huy Long trong cuốn Yersin - Khúc hát Cá Ông. Ảnh: NXB Kim Đồng, Báo Thể thao & Văn hóa. |
Cần có tầm nhìn khai thác IP ngay từ khâu ý tưởng
- Làm thế nào để khai thác tốt hơn tiềm năng thương mại của truyện tranh Việt, theo góc nhìn của bà?
- Tôi cho rằng tiềm năng lớn nhất chưa được khai thác đầy đủ của truyện tranh Việt Nam chính là khả năng phát triển tác phẩm và nhân vật thành những tài sản trí tuệ có đời sống lâu dài, vượt ra ngoài khuôn khổ một cuốn sách. Một nhân vật thành công không chỉ hiện diện trên trang sách mà còn có thể xuất hiện trong phim hoạt hình, điện ảnh, trò chơi điện tử, đồ chơi, sản phẩm thời trang, đồ dùng học tập và nhiều hình thức giải trí khác.
Cũng không nhất thiết phải từ sách rồi mới đến phim và các sản phẩm phái sinh khác, nhiều bộ truyện được chuyển thể từ rất nhiều bộ phim và game thành công trước đó. Những sản phẩm ấy không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mà còn giúp nhân vật và câu chuyện tiếp tục hiện diện trong đời sống hàng ngày của độc giả, từ đó tạo ra sự gắn bó bền vững với thương hiệu, trở thành một thứ quyền lực mềm trong giao thương văn hoá.
Không nhất thiết phải từ sách rồi mới đến phim và các sản phẩm phái sinh khác, nhiều bộ truyện được chuyển thể từ rất nhiều bộ phim và game thành công trước đó.
Bà Vũ Thị Quỳnh Liên
Các tác giả trẻ trong nước hiện nay theo tôi là đã khá nhanh nhạy với xu hướng này. Nhiều tác giả, trong quá trình xây dựng nhân vật, đã xem xét cả các yếu tố như khi chuyển thể thành các sản phẩm phái sinh khác thì như thế nào để có những tính toán xa hơn trong khâu thiết kế và tạo hình. Tôi nghĩ với tư duy mở và sáng tạo như vậy thì sẽ sớm thôi, chúng ta sẽ có các tác phẩm ở nhiều hình thức: truyện, phim, game…
Tôi cũng nghĩ việc khai thác IP không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dự án quy mô lớn. Có thể bắt đầu từ những sản phẩm nhỏ, phù hợp với độc giả như postcard, mô hình nhân vật, trò chơi thẻ bài, hoạt động trải nghiệm hay các sản phẩm giáo dục có thể là những bước thử nghiệm ban đầu. Quan trọng là chúng ta cần có tầm nhìn này ngay từ khâu ý tưởng, và làm sao để ngành xuất bản không hoạt động riêng lẻ, mà có sự kết nối với điện ảnh, hoạt hình, thiết kế, công nghệ và các doanh nghiệp sáng tạo.
- Mảng đề tài nào của truyện tranh theo bà sẽ có nhiều tiềm năng chuyển thể trong thời gian tới?
- Một số mảng tiềm năng có thể kể đến: các đề tài lịch sử, nhân vật lịch sử. Đơn cử, ở NXB Kim Đồng, tủ sách Tranh truyện lịch sử đã lên đến cả trăm đầu sách, tủ sách văn học Ngàn năm sử Việt kể về những nhân vật, những giai đoạn lịch sử oai hùng của đất nước cũng đã có đến gần 30 đầu. Đây là một nguồn tài nguyên dồi dào để các tác giả truyện tranh tham khảo và tìm hiểu.
Mảng đề tài tiếp theo là những câu chuyện đương đại về đời sống của người trẻ, đặc biệt là đời sống tâm lý. Chúng ta đang sống trong một thời đại với những thay đổi ngày một nhanh, một thế giới ngày một mở rộng. Có rất nhiều trăn trở, nhiều khao khát nhưng cũng rất nhiều thôi thúc với việc cần phải chậm lại và tìm về những giá trị cốt lõi: gia đình, tình yêu thương, dấu ấn cá nhân… Nếu biết khai thác thì đây cũng sẽ là mảng đề tài có chiều sâu.
Ngoài ra còn rất nhiều các đề tài khác như thế giới giả tưởng, biến đổi môi trường… rất tiềm năng để xây dựng thành các tác phẩm khoa học viễn tưởng, phiêu lưu và giả tưởng có thể mở ra những không gian sáng tạo mới, phù hợp với sự quan tâm của các thế hệ độc giả trẻ.
Cuộc thi sáng tác truyện tranh do NXB Kim Đồng phối hợp với Viện Pháp và Phái đoàn Wallonie-Bruxelles có hai năm đầu là chủ đề tự do, đến năm thứ ba là chủ đề “Tin giả”, ngỡ sẽ làm khó các tác giả, nhưng khi khép lại, chúng tôi khá bất ngờ về số lượng và chất lượng các tác phẩm gửi về. Điều đó cho thấy sức sáng tạo của các tác giả truyện tranh, đặc biệt là tác giả trẻ là rất dồi dào.
- Xin cảm ơn bà về cuộc trò chuyện!
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.



