Truyện tranh Nhật thiệt hại 8.000 tỷ yên vì các web đọc lậu

Truyện tranh là biểu tượng văn hóa, là trụ cột kinh tế văn hóa của Nhật Bản. Tuy nhiên, làn sóng vi phạm bản quyền xuyên quốc gia đang đặt ra nhiều thách thức cho ngành công nghiệp sáng tạo này.

Dữ liệu từ báo cáo của ông Itō Atsushi, cố vấn Văn phòng Tổng giám đốc Nhà xuất bản Shueisha, Tổng thư ký Hiệp hội ABJ (tổ chức liên ngành phòng chống vi phạm bản quyền tại Nhật Bản) và của ông Kudo Takuto, Giám đốc Trung tâm CODA Việt Nam (CODA là Hiệp hội phân phối sản phẩm sáng tạo Nhật Bản), đã cho thấy hành vi xâm phạm bản quyền đang phát triển tinh vi và gây nhiều thiệt hại.

Vi phạm bản quyền truyện tranh trên không gian mạng vẫn đang là vấn đề gây nhiều nhức nhối. Ảnh: TheAnimeDaily.

Kiến nghị tăng cường xử lý hình sự

Theo báo cáo, tính đến tháng 7/2026, con số thiệt hại ước tính hàng năm do vi phạm bản quyền gây ra đã chạm mốc 8.500 tỷ yên. Sự thất thoát tài chính này đẩy doanh thu của nhiều dịch vụ phân phối nội dung hợp pháp bị kéo giảm, do không thể cạnh tranh về mặt chi phí với các nền tảng lậu hoàn toàn miễn phí.

Quy mô của hành vi vi phạm bản quyền này thể hiện qua sự gia tăng liên tục của các website phát tán. Chỉ riêng trong vòng 3 tháng (từ tháng 4/2026 đến tháng 7/2026), số lượng website đọc lậu đang hoạt động trên toàn cầu đã tăng thêm 42 trang, nâng tổng số nền tảng vi phạm được ghi nhận lên 961 trang web.

Báo cáo chỉ ra rằng thủ đoạn của các mạng lưới vi phạm bản quyền ngày càng tinh vi, nhờ sử dụng nhiều công nghệ phức tạp như ẩn danh, máy chủ đặt tại nước ngoài, hoặc liên tục đổi tên miền.

Thị trường lậu hiện chia thành hai mô hình vận hành chính. Một là mô hình quy mô toàn cầu, cung cấp nội dung đa ngôn ngữ (chủ yếu là tiếng Anh). Hai là mô hình nội địa cung cấp nội dung phục vụ độc giả trong một quốc gia.

Theo báo cáo, có 8 trong 20 website lớn hướng tới Nhật Bản có nguồn gốc từ Việt Nam, trong đó có ít nhất 3/10 website dịch tiếng Anh do đối tượng tại Việt Nam vận hành.

Cũng theo báo cáo, tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Việt lần lượt là 3 ngôn ngữ phổ biến nhất được sử dụng ở các trang web lậu (tiếng Anh có 429 web, tiếng Nhật 158 web, tiếng Việt 88 web).

Theo báo cáo của ông Itō Atsushi, thách thức lớn trong việc chống hành vi vi phạm bản quyền là hiệu quả xử lý chưa cao. Với các giải pháp như gửi yêu cầu gỡ bỏ tới đơn vị vận hành hoặc nhà cung cấp dịch vụ, tỷ lệ gỡ bỏ không cao, hầu hết yêu cầu bị phớt lờ.

Báo cáo kiến nghị biện pháp hiệu quả nhất là xử lý hình sự. Với hình thức này, đơn vị vận hành bị bắt giữ thường không tái hoạt động, đồng thời tạo hiệu quả răn đe đối với các đối tượng khác.

Các website lậu thường xuyên đổi IP, tên miền hoặc xóa dữ liệu khi bị phát hiện, nên cần cơ chế bảo toàn chứng cứ số.

Bốn trụ cột hợp tác trong phòng chống vi phạm bản quyền

Báo cáo của ông Kudo Takuto, Giám đốc Trung tâm CODA Việt Nam, đã gợi ý một số giải pháp để Việt Nam và Nhật Bản cùng có biện pháp hợp tác chống vi phạm bản quyền trong lĩnh vực truyện tranh.

Báo cáo nêu ra bốn trụ cột hợp tác gồm chủ sở hữu quyền (đơn vị tại Nhật Bản), bên được cấp phép hợp pháp tại Việt Nam, cơ quan chức năng Việt Nam và đội ngũ luật sư.

Trong đó, chủ sở hữu quyền tại Nhật Bản sẽ cung cấp tác phẩm gốc, văn bản xác nhận quyền tác giả, dữ liệu cơ sở để đánh giá. Đơn vị được cấp phép tại Việt Nam đại diện quyền lợi thương mại tại thị trường nội địa, phối hợp đứng đơn yêu cầu xử lý. Cơ quan chức năng và đội ngũ luật sư kết hợp thu thập dấu vết kỹ thuật, chuẩn hóa hồ sơ tố tụng.

Báo cáo cũng nêu những thách thức chính trong việc bảo vệ bản quyền trên môi trường số. Theo đó, các website lậu thường xuyên đổi IP, tên miền hoặc xóa dữ liệu khi bị phát hiện, nên cần cơ chế bảo toàn chứng cứ số.

Ngoài ra, cần hoàn thiện cơ chế giám định cho các vụ vi phạm trực tuyến, có cơ chế tính toán thiệt hại và số tiền thu lợi bất chính, làm căn cứ để cơ quan tố tụng quyết định xử phạt hành chính hay khởi tố hình sự.

Những dữ liệu từ báo cáo cho thấy việc ngăn chặn vi phạm bản quyền cần sự phối hợp biện pháp công nghệ, đồng thời phối hợp giữa hai nước Việt Nam - Nhật Bản.

Báo cáo kiến nghị cần đẩy nhanh việc điều tra và xử lý hình sự các vụ vi phạm bản quyền. Phía Nhật Bản bày tỏ sự hợp tác và hỗ trợ Việt Nam trong công tác này.