Tôi chọn một nhân vật rất quan trọng trong tâm linh đạo Hồi làm ví dụ, đó là Khidr (còn gọi là “Đấng Xanh Tươi” - The Verdant One). Ông xuất hiện trong chương mười tám của Kinh Koran có tựa đề là “Cái Hang”.

Toàn bộ chương này kể về một bí tích của sự tái sinh. Cái hang chính là biểu tượng cho một nơi chốn bí mật, nơi chúng ta tạm lánh đời, đóng cửa lại để “ấp ủ” và làm mới chính mình. Kinh Koran mô tả rằng mặt trời mọc bên phải hang rồi lặn bên trái hang, còn những người bên trong (gọi là “Bảy người ngủ trong hang”) thì cứ ở yên tại vị trí chính giữa.

Cái vị trí “chính giữa” này cực kỳ quan trọng. Đó là trung tâm, là nơi cất giữ báu vật, nơi diễn ra sự thay đổi kỳ diệu. Hình ảnh này xuất hiện ở khắp nơi: trong các bức tranh cổ, tranh của các nhà giả kim (thường vẽ báu vật nằm giữa Mặt Trời và Mặt Trăng), hay thậm chí trong các nghi lễ chữa bệnh của người da đỏ Navaho.

Cái hang nơi bảy người kia vào ngủ chính là một nơi như thế. Họ cứ ngỡ mình chỉ chợp mắt một lát, nhưng thực tế họ đã ngủ tới 309 năm. Khi tỉnh dậy, họ đã vượt qua giới hạn của người thường để chạm đến sự bất tử.

Tranh mô phỏng truyền thuyết. Ảnh: John Sanidopoulos.

Ý nghĩa của truyền thuyết này là: bất kỳ ai đi vào “cái hang” đó - thực chất là cái hang mà mỗi người đều tự có trong chính mình, hay chính là vùng tối nằm sâu phía sau những gì chúng ta thường hay suy nghĩ (gọi là vô thức) - sẽ thấy mình bắt đầu một quá trình thay đổi mà lúc đầu chính mình cũng không nhận ra.

Khi bạn dám nhìn sâu vào “vùng tối” đó, bạn sẽ kết nối được với những phần ẩn giấu của bản thân mình. Việc này có thể dẫn đến một sự thay đổi cực kỳ lớn lao trong tính cách, có thể là theo hướng tốt hơn hoặc xấu đi.

Sự thay đổi này thường được người xưa hiểu theo hai cách: một là sống thọ hơn - giống như các nhà giả kim ngày xưa luôn tìm thuốc trường sinh bất lão (để sống lâu hơn một cách tự nhiên) - đặc biệt là Paracelsus (trong tác phẩm De vita longa - Bàn về sự trường thọ); và hai là sự bất tử của linh hồn - giống như trong các nghi lễ tôn giáo cổ xưa, người ta tin rằng phần tinh thần của mình sẽ sống mãi mãi.

Bảy người ngủ trong hang, đại diện cho con số linh thiêng (số bảy), ám chỉ họ giống như những vị thần - trong lúc ngủ, họ được thay đổi và nhờ đó mà giữ được sự trẻ trung mãi mãi. Điều này giúp chúng ta hiểu ngay từ đầu rằng đây là một câu chuyện huyền thoại về những bí tích (mystery legend).

Những tình tiết về số phận của các nhân vật trong đó có sức lôi cuốn người nghe rất mạnh, bởi vì câu chuyện mô tả lại đúng những gì đang âm thầm diễn ra trong vô thức của chính họ.

Khi nghe chuyện, những phần ẩn giấu đó trong tâm hồn chúng ta được khơi dậy và kết nối lại với ý thức. Việc đưa tâm hồn trở về trạng thái nguyên bản, trong sáng ban đầu cũng giống như việc chúng ta tìm lại được sự tươi trẻ và đầy sức sống của tuổi thanh xuân.

Sau câu chuyện về những người ngủ trong hang, là một số lời khuyên mang tính đạo đức, thoạt nhìn thì dường như không hề liên quan đến câu chuyện trên, nhưng thực chất đó là một sự sắp xếp có ý đồ.

Những lời khuyên mang tính giáo huấn này dành cho những ai không thể tự mình trải qua sự tái sinh hay thay đổi nội tâm sâu sắc, và vì thế đành bằng lòng với việc sống tốt theo đúng những quy tắc, luật lệ của xã hội.