TP.HCM trong những ký ức rất đỗi đời thường

Chợ Bến Thành, nơi gắn với ký ức nhiều thế hệ người sinh sống ở TP.HCM, vừa được chỉnh trang đầu năm 2026. Ảnh: Linh Huỳnh/Znews.

Nửa thế kỷ vươn mình, TP.HCM khoác lên diện mạo mới với phố xá thênh thang và những tòa tháp cao vút. Thế nhưng, điều giữ cho thành phố này luôn ấm áp lại nằm ở những ký ức rất đỗi dịu dàng, như một chuyến xe lam chiều, sạp hàng quen góc chợ, hay căn gác trọ và tuyến xe buýt theo chân ta suốt những năm tháng thanh xuân.

Trong bài Mùi trầu của ngoại, tác giả Võ Thị Hải Yến đưa người đọc trở lại Sài Gòn cuối thập niên 1980 qua ký ức của một đứa trẻ theo ngoại đi xe lam ra chợ Bến Thành.

Hải Yến sinh năm 1985. Những ký ức đầu tiên cô nhớ rõ về thành phố bắt đầu khi lên 4-5 tuổi. Trên những chuyến xe lam, giữa mùi khói xăng, vải bố cũ và dầu gió, điều đọng lại trong trí nhớ của cô là mùi trầu hăng cay trên người ngoại.

Sạp trầu nhỏ nơi lồng chợ Bến Thành không chỉ là chốn quen mua bán, mà là nơi ngoại gặp người bạn già để rôm rả chuyện phim Phạm Công Cúc Hoa, giá gà vịt, chuyện cư xá. Qua mối quan hệ bình dị ấy, tác giả tái hiện trọn vẹn một thành phố nghĩa tình, nơi người xa lạ gặp vài lần rồi hóa thân thương.

Rồi sức khỏe ngoại yếu dần. Ngày trở lại, cụ bà bán trầu đã vắng bóng, nhường chỗ cho người con gái; ngoại lặng lẽ rời đi và không còn ra chợ nữa. Nhiều năm sau, sạp trầu năm xưa biến mất, trở thành quầy hàng du lịch. Sự đổi thay của thành phố lặng lẽ hiện hữu qua sự biến mất của một góc chợ cùng một mảnh ký ức thân quen.

Ngoại mất, trầu cau vẫn thành kính trên bàn thờ mỗi dịp giỗ. Với tác giả Hải Yến, mùi trầu hăng cay năm ấy thành mảnh ký ức nguyên vẹn, gợi về tuổi thơ bên bà và một thành phố thân thương.

Pháo hoa ôm trọn bầu trời TP.HCM đêm 30/4/2025 trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước. Ảnh: Chí Hùng/Znews.

Nếu Mùi trầu của ngoại nhìn TP.HCM qua hoài niệm gia đình, thì Búi dây điện năm ấy và khoảng trời hôm nay của tác giả Doãn Thanh Đương lại khắc họa hành trình 18 năm lập nghiệp của một thanh niên từ Hồ Tràm.

Từ cậu sinh viên bỡ ngỡ cưỡi xe đạp cũ, chen chúc trên các tuyến xe buýt và chuyển trọ khắp quận 5, 8, 10 đến Tân Phú, anh dần lớn lên cùng những nhịp chuyển mình của thành phố.

Hình ảnh được tác giả chọn làm trục xuyên suốt là những búi dây điện chằng chịt trên đường phố. Khi còn là sinh viên, Đương liên tưởng những bó cáp rối trên đầu với những nỗi lo của mình lúc đó: tiền học, tiền trọ, việc làm và tương lai sau khi ra trường.

Gần hai thập kỷ sau, khi đi qua khu trung tâm, anh nhận ra nhiều đường dây đã được ngầm hóa, khoảng trời phía trên trở nên thông thoáng hơn. Cùng thời điểm đó, cuộc sống của tác giả cũng ổn định hơn.

“Thành phố quy hoạch lại chính nó, còn tôi loay hoay quy hoạch lại đời mình”, anh viết.

Hành trình từ xe đạp, xe buýt đến Metro số 1 thành thước đo thời gian cho sự trưởng thành. Tại ga Bến Thành, hình ảnh chợ cũ trăm tuổi, ga ngầm hiện đại và tòa tháp One Central Saigon đang vươn cao đã tạo nên ba lớp thời gian giao thoa. Cái hay của bài viết chính là việc lồng ghép tài tình sự thay đổi hạ tầng đô thị với hành trình trưởng thành của chính tác giả.

Cuộc thi Viết câu chuyện, một Thành phố kéo dài đến 31/8.

Những câu chuyện như của Hải Yến hay Thanh Đương chỉ là hai trong hàng trăm tác phẩm nổi bật, chinh phục những tiêu chí tuyển chọn khắt khe của cuộc thi. Đằng sau mỗi tác phẩm là một góc nhìn, một thế hệ, một cách riêng để gọi tên Thành phố.

Chính sự đa dạng ấy đã tạo nên một bức tranh đô thị nhiều lớp: 3 chủ đề, hàng trăm câu chuyện và hàng nghìn chất liệu tưởng chừng quen thuộc, nhưng qua mỗi ký ức lại hiện lên với một diện mạo khác. Những câu chuyện khi đặt cạnh nhau, cùng phác nên chân dung một thành phố đa diện, sống động và đầy cảm xúc trong tâm khảm mỗi người.

Được tổ chức bởi Tạp chí điện tử Tri thức phối hợp cùng One Central Saigon, nằm trong chuỗi sự kiện Our Beloved Ho Chi Minh City, cuộc thi hướng đến những câu chuyện chân thực về TP.HCM, từ sự thay đổi của đô thị trong 50 năm qua, nhịp sống và tính cách con người đến những kỷ niệm trong quá trình trưởng thành, học tập và lập nghiệp tại đây.

Hội đồng Giám khảo gồm nhà văn Phan Hồn Nhiên, nhà văn Tống Phước Bảo và các đại diện của Tạp chí điện tử Tri thức: ông Nguyễn Thanh Hưng - Ủy viên Ban Biên tập, Phó tổng thư ký tòa soạn; bà Đỗ Thị Thu Hiền - Trưởng Ban Xuất bản; ông Phạm Nguyễn Tuấn An - phóng viên Ban Xuất bản.

Các tác phẩm được đánh giá theo ba tiêu chí, gồm tính chân thực và giá trị nội dung, mỗi tiêu chí chiếm 40%, cùng chất lượng trình bày chiếm 20%. Trong số hàng trăm bài dự thi gửi về, nhiều tác giả lựa chọn những chi tiết rất đời thường để kể lại mối liên hệ của mình với thành phố.

100 tác phẩm xuất sắc nhất được tuyển chọn và triển lãm tại Công viên 23/9 không chỉ là sự ghi nhận dành cho những người cầm bút. Đó còn là một cuộc gặp gỡ của những ký ức, nơi mỗi câu chuyện riêng góp thêm một nét vào ký ức chung về Thành phố, một món quà tri ân dành cho tất cả những ai đã, đang và sẽ gửi gắm một phần hành trình của mình tại TP.HCM.