Tổng thống Trump liệu có thắng thế?

Bước sang ngày thứ 17 của cuộc chiến, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang rơi vào thế lưỡng nan giữa việc bám trụ hay rút quân khỏi Iran. Đôi khi ông tuyên bố chiến thắng đã cận kề, lúc khác lại dường như thừa nhận vẫn còn những cuộc giao tranh khốc liệt phía trước.

Tổng thống Trump đã công khai đấu tranh giữa các lựa chọn tiếp tục hay rút lui, có lúc ông cho rằng cuộc chiến gần như đã thắng lợi, nhưng lúc khác lại dường như thừa nhận rằng vẫn còn những trận chiến khốc liệt phía trước. Ảnh: The New York Times.

Thực tế cho thấy cả hai con đường đều chứa đựng những rủi ro mà chính quyền của Tổng thống Trump từng xem nhẹ khi bước vào cuộc chiến lớn nhất Trung Đông suốt một phần tư thế kỷ qua.

Việc kéo dài chiến sự không chỉ đe dọa tính mạng binh sĩ, làm cạn kiệt ngân sách mà còn gây rạn nứt các liên minh. Ngay cả nhóm cử tri nòng cốt cũng lo ngại Tổng thống đang đi ngược lại cam kết tránh sa lầy vào các cuộc chiến mới.

Ngược lại, rút quân lúc này đồng nghĩa với việc chấp nhận thất bại khi mục tiêu tối thượng - ngăn chặn hạt nhân Iran - vẫn còn dở dang.

Mỹ - Israel đã đạt được gì?

Theo New York Times, dù liên quân Mỹ - Israel đã đạt được những thành tựu quân sự vang dội - xóa sổ phần lớn kho tên lửa, hệ thống phòng không và làm tê liệt hải quân Iran - nhưng cục diện vẫn chưa ngã ngũ. Cái chết của cố Giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei, người nắm quyền suốt 4 thập kỷ, tưởng chừng là dấu chấm hết nhưng bộ máy thần quyền vẫn trụ vững.

Hiện tại, dưới sự dẫn dắt của con trai giáo chủ, Tehran thề sẽ đáp trả bằng các đòn đánh bất đối xứng như tấn công mạng, đặt thủy lôi và tập kích tên lửa vùng. Đặc biệt, "xương sống" của Tehran gồm Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các nhóm dân quân vẫn còn nguyên vẹn.

Ông Trump liên tục khẳng định chiến thắng đã gần kề, nhưng thực tế Mỹ và Israel vẫn phải tăng cường cường độ tấn công. Đảng Cộng hòa lo ngại các cử tri sẽ quay lưng nếu cam kết và thương vong của Mỹ trong cuộc chiến tiếp tục tăng.

Thư ký báo chí Karoline Leavitt tuyên bố: "Tổng thống kiên định đảm bảo các mục tiêu của Chiến dịch Epic Fury phải được hoàn thành đầy đủ".

Tuy nhiên, các chuyên gia như Hoshyar Zebari (cựu Ngoại trưởng Iraq) nhận định rằng dù cái chết của ông Khamenei là "sự kết thúc của một kỷ nguyên", nó không đồng nghĩa với việc chế độ Iran sụp đổ. "Đây là cuộc chiến giữa công nghệ và hệ tư tưởng. Người Iran đang bị dồn vào đường cùng, tình hình rất khó khăn, nhưng với họ, đây là trận chiến sinh tồn".

Những rạn nứt với Israel

Đã có dấu hiệu rạn nứt trong quan hệ Mỹ - Israel. Trước thềm cuộc chiến vào cuối tháng 2, giới chức cấp cao Israel đã trao đổi với Thủ tướng Benjamin Netanyahu rằng nếu đòn tấn công phủ đầu tiêu diệt được bộ máy an ninh và lãnh đạo tối cao Iran, làn sóng biểu tình chống chính phủ sẽ lập tức bùng phát mạnh mẽ.

Bản đồ diễn biến 16 ngày Mỹ - Israel tấn công Iran. Đồ họa: Al Jazeera.

Ông Netanyahu dường như đã thuyết phục ông Trump tin vào kịch bản này. Trong thông điệp gửi người dân Iran ngay sáng ngày mở màn chiến dịch, Tổng thống Trump tuyên bố: "Khi chúng tôi kết thúc, hãy tiếp quản chính phủ của các bạn. Nó sẽ thuộc về các bạn".

Nhưng thực tế suốt hai tuần qua đã chứng minh điều ngược lại. Thay vì biểu tình lật đổ, các quảng trường lớn tại Tehran lại tràn ngập các cuộc mít tinh ủng hộ chính phủ. Làn sóng này được tiếp lửa bởi sự căm phẫn trước cuộc chiến và những sai lầm chết người của quân đội Mỹ, khi liên quân tập kích trúng một trường học, khiến 170 nữ sinh và giáo viên thiệt mạng.

Giờ đây, ngay cả ông Trump cũng bắt đầu hoài nghi về vai trò của phe đối lập tại Iran.

Đây chỉ là một vết rạn trong sự khác biệt về chương trình nghị sự và đánh giá chiến lược giữa Washington và Tel Aviv. Cả Tổng thống Trump lẫn Đô đốc Cooper (Bộ Chỉ huy Trung tâm) đều đã cảnh báo Israel không được đánh phá các kho dự trữ dầu lớn gần Tehran, do lo ngại hành động này sẽ châm ngòi cho một chuỗi trả đũa nhắm vào hạ tầng năng lượng khắp khu vực.

Nhưng ông Netanyahu đã phớt lờ lời khuyên đó. Israel đã đánh vào các kho dầu vào thứ Bảy tuần trước, gây ra những đám cháy khổng lồ và khiến giá dầu tăng vọt.

Bên trong Nhà Trắng, các quan chức tin rằng nhà lãnh đạo Israel muốn những cảnh tượng kịch tính về Tehran chìm trong khói lửa của sự hủy diệt để tạo ra sự hỗn loạn trong nội bộ lãnh đạo Iran. Nhưng kết quả cuối cùng là Iran tung ra nhiều cuộc tấn công bằng máy bay không người lái hơn vào các cơ sở lọc dầu, lưu trữ ở Ả Rập Xê Út và UAE.

"Tử huyệt" eo biển Hormuz

Dù Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth khẳng định việc Iran đe dọa eo biển Hormuz không đáng ngại, tuyến đường thủy này vẫn gần như đóng cửa, làm tắc nghẽn thương mại toàn cầu.

Đồ họa: Phương Linh.

Tại Phòng Bầu dục, Tổng thống Trump đã hối thúc Tướng Dan Caine mở lại eo biển Hormuz ngay lập tức nhưng thực tế nghiệt ngã rằng chỉ cần một xuồng cao tốc trang bị tên lửa di động hoặc mìn nam châm cũng đủ sức hạ gục một siêu tàu dầu.

Dù Lầu Năm Góc tuyên bố đã làm chủ bầu trời và xóa sổ hải quân chính quy Iran nhưng năng lực gây hỗn loạn bất đối xứng của Tehran vẫn là rào cản không thể vượt qua.

Iran được cho là sở hữu kho vũ khí hơn 6.000 thủy lôi. Việc rải lôi rất dễ dàng - có thể thả từ tàu cá hoặc thuyền gỗ thô sơ - nhưng rà phá lại vô cùng phức tạp. Chuyên gia Farzin Nadimi cảnh báo: “Chúng đang nằm chờ để được kích hoạt” thông qua cáp nối đất liền hoặc tín hiệu âm thanh.

Trong khi đó Mỹ đã bỏ tác chiến thủy lôi hàng thập kỷ, chỉ dành chưa đầy 1% ngân sách hải quân cho lĩnh vực này. Các tàu quét mìn chuyên dụng thân gỗ lớp Avenger đang bị loại biên, còn các tàu LCS thay thế có quy trình rà phá bằng laser và drone rất chậm chạp.

Dù giá dầu vượt 100 USD/thùng, các chủ tàu hiện vẫn từ chối mạo hiểm bất chấp lời kêu gọi "tỏ ra có bản lĩnh" của Tổng thống Trump. Người Iran hiểu rõ giá dầu và thị trường chứng khoán chính là "tử huyệt" để gây áp lực trực tiếp lên Nhà Trắng.

Ông Trump đã phải kêu gọi Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc và Anh gửi hải quân hỗ trợ bảo vệ eo biển cuối tuần qua, dù trước đó ông không tham vấn đồng minh khi phát động cuộc chiến. Theo các chuyên gia, đây là sự thừa nhận công khai đầu tiên rằng Mỹ không đủ nguồn lực để đơn phương duy trì tuyến đường này.

Hai canh bạc sống còn

Trước mắt, Tổng thống Trump phải đưa ra hai quyết định mang tính sống còn: liệu có đưa bộ binh đánh chiếm đảo Kharg để nắm giữ huyết mạch kinh tế của Iran, và có đột kích các kho hạt nhân tại Isfahan nhằm thu giữ số uranium đã làm giàu hay không.

Hiện trường một vụ không kích của Mỹ và Israel tại Tehran vào Chủ Nhật vừa qua. Ảnh: The New York Times.

Chiếm đóng hòn đảo Kharg buộc Mỹ phải bảo vệ lực lượng trước các đòn đánh bất đối xứng của IRGC. Rủi ro lớn nhất không chỉ là nhân mạng mà còn đòi hỏi sự hiện diện quân sự liên tục, đi ngược lại cam kết của ông Trump với nhóm cử tri nòng cốt. Nhưng nếu thành công, ông Trump sẽ kiểm soát hoàn toàn cảng xuất khẩu dầu chính của Iran, qua đó nắm giữ huyết mạch kinh tế của nước này.

Thách thức tại cơ sở hạt nhân Isfahan thậm chí còn rủi ro hơn gấp bội. Phần lớn lượng uranium làm giàu mức 60% vẫn nằm sâu trong các hầm ngầm - một "ngòi nổ" sẵn sàng kích hoạt trong tay chính quyền Tehran đang sục sôi ý chí trả thù.

Nếu muốn đạt được, các lực lượng đặc nhiệm sẽ phải tiến vào một cách lén lút hoặc đi cùng một lực lượng bảo vệ lớn và dành nhiều ngày, nhiều tuần để tháo dỡ các bình chứa một cách cẩn trọng. Chỉ cần một sơ suất nhỏ là có thể dẫn đến rò rỉ, dễ dàng biến chiến thắng quân sự thành thảm họa môi trường và phóng xạ.

Vấn đề này càng trở nên cấp bách vì Iran có thể coi việc giữ nhiên liệu hạt nhân là đòn bẩy để buộc Mỹ phải lùi bước. Cả hai đều là những canh bạc quân sự cực kỳ mạo hiểm với rủi ro ô nhiễm phóng xạ và sa lầy quân sự kéo dài.

"Chúng tôi chưa đưa ra quyết định", ông Trump nói, ám chỉ cuộc chiến vẫn còn một chặng đường dài đầy bất định phía trước.