Người Trobriand ở Nam Thái Bình Dương xây dựng tình bạn thành hệ thống để giao thương an toàn, dùng vòng tay và nhẫn làm biểu tượng truyền từ cha sang con. Người Lepcha ở Đông Nepal tin rằng một vị thần đã nghĩ ra tình bạn khi say, như cách kết nối với những ai có thứ họ thiếu; với họ, bạn bè còn là chỗ dựa khi khẩn cấp, giúp đỡ đồng áng, chăm sóc con cái và đón tiếp khách.

Phụ nữ Crete coi bạn bè là nơi trú ẩn tinh thần trong xã hội trọng nam, cùng chia sẻ lo toan và hỗ trợ nhau trong việc thường ngày. Người Apache phương Tây lại thấy tình bạn của người da trắng “như không khí”, mong manh và dễ tan biến. Hruschka chỉ ghi nhận một xã hội không có khái niệm bạn bè: Người atevi trong tiểu thuyết khoa học viễn tưởng Foreigner của C. J. Cherryh, nơi chỉ tồn tại những từ để chỉ sự phản bội.

Một vấn đề về tư duy được gọi là Thế tiến thoái lưỡng nan của Người lữ khách đã mở ra cánh cửa nhìn vào sự khác biệt về văn hóa trong tình bạn. Chuyện này diễn ra như sau:

Bạn là hành khách trên chiếc ôtô do một người bạn thân lái và anh ta tông vào một người đi bộ. Bạn biết rằng bạn của bạn đang đi với tốc độ ít nhất 35 dặm một giờ trong khu vực được đánh dấu 20. Ở đây không có nhân chứng. Luật sư của anh bạn ấy nói rằng nếu bạn tuyên thệ rằng tốc độ của người bạn ấy chỉ là 20 dặm một giờ thì bạn sẽ cứu được bạn mình khỏi mọi hậu quả nghiêm trọng. Vậy bạn sẽ làm gì?

Tình bạn là một món quà tuyệt vời. Ảnh: ExpatWoman.com.

Các nhà khoa học xã hội Hà Lan đặt câu hỏi đó cho ba mươi nghìn nhân viên văn phòng từ hơn ba mươi quốc gia khác nhau. Các câu trả lời rất khác nhau tùy theo quốc gia. Ít hơn một phần mười người Mỹ sẽ nói dối để bảo vệ một người bạn khi liên quan đến việc vi phạm pháp luật.

Hầu hết người Bắc Âu cũng đều nói như vậy. Trong số người Pháp và người Nhật, số người sẵn sàng nói dối đã tăng lên ba trên mười. Người Venezuela có nhiều khả năng chọn lòng trung thành với bạn bè hơn là các quy tắc của xã hội - bảy phần mười trong số đó sẽ nói dối.

Những người sẵn sàng nói dối trong Thế tiến thoái lưỡng nan của Người lữ khách cũng có nhiều khả năng nói dối trong các tình huống xã hội khác. Một bác sĩ có thể nói dối về sức khỏe của một người bạn để giảm phí bảo hiểm cho người bạn đó. Hoặc một nhà phê bình ẩm thực có thể tô điểm thêm bài đánh giá về nhà hàng của một người bạn.

Một lý thuyết giải thích khác biệt văn hóa về tình bạn gắn với sự bất ổn kinh tế - chính trị. Theo Hruschka, sự giúp đỡ vật chất giữa bạn bè quan trọng hơn ở những xã hội bấp bênh. Ông thu thập dữ liệu về pháp quyền, tham nhũng và ổn định chính trị, và nhận thấy: Bất ổn càng cao, con người càng dễ gian dối vì bạn bè.

Ở Mỹ và Thụy Sĩ, mức bất ổn thấp nên ít người chọn làm vậy; trong khi ở Nga thời Chiến tranh Lạnh, hơn nửa số người ưu tiên bạn bè hơn tổ chức dân sự. Kết quả này gợi nhiều suy ngẫm: Liệu sự bất ổn khiến ta coi trọng bạn bè hơn, hay chính việc đặt tình bạn lên trên pháp luật lại góp phần nuôi dưỡng bất ổn xã hội?

Phải có lý do khiến chúng ta nói về những người bạn “thân thiết nhất” của mình. Như chúng ta sẽ thấy trong Chương 9, cụm từ này phản ánh cách bộ não của chúng ta hoạt động và sự mờ nhòe giữa cái tôi và người khác xảy ra khi chúng ta nghĩ về những người thân yêu của mình.

Không có gì đáng ngạc nhiên khi những ẩn dụ về sự gần gũi về không gian lại xuất hiện như một chủ đề khác trong tác phẩm của Hruschka. Ở Bangladesh, họ mô tả những người bạn là “dày”. Ở Mông Cổ, họ nói đến “những người bạn thân thiết”. Các nhà khoa học về mạng xã hội sử dụng những thuật ngữ thông thường hơn - họ nói về những mối quan hệ bền chặt hoặc “mạng lưới thảo luận cốt lõi” của những người mà chúng ta dựa vào để thảo luận những vấn đề quan trọng.