'Tiểu thuyết lịch sử đi giải mã lịch sử, không chép lại chính sử'

Thuộc chuỗi sự kiện mừng Ngày Sách & Văn hóa đọc Việt Nam, Nhà xuất bản Phụ nữ tổ chức tọa đàm Viết truyện lịch sử cho thời hiện đại cuối tuần này, với sự tham gia của nhà văn Hoàng Quốc Hải cùng hai tác giả trẻ là Phạm Giai Quỳnh và Minh Nguyên.

Tọa đàm tập trung vào một vấn đề cốt lõi: viết về lịch sử không chỉ là kể lại những gì đã xảy ra, mà còn là cách người viết lựa chọn, diễn giải và thổi vào đó hơi thở của đời sống: từ việc lựa chọn chất liệu giữa vô vàn sự kiện, nhân vật, đến cách xây dựng nhân vật có chiều sâu nội tâm, hay việc tìm kiếm một giọng kể phù hợp với độc giả hiện đại.

Nhà văn Hoàng Quốc Hải chia sẻ niềm vui mừng vì thấy tiểu thuyết lịch sử đang nở rộ, đặc biệt lại có nhiều tác giả nữ tham gia vào thể loại này. Ngược dòng thời gian, ông Hải cho biết khi đọc các bộ chính sử như Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, ông thấy như mình ở trong "màn sương mù", dẫu nhìn thấy các nhân vật, các sự kiện nhưng không thấy mối liên kết nào. Không chấp nhận "điểm mù" lịch sử, ông tự mình nghiên cứu nhiều mạch kể lịch sử khác ngoài đọc bộ chính sử.

Nhà văn Hoàng Quốc Hải chia sẻ niềm vui mừng vì thấy tiểu thuyết lịch sử đang nở rộ. Ảnh: NXB Phụ nữ Việt Nam.

Theo ông Hải, tiểu thuyết lịch sử không nên ra đời để "moi lại những bí ẩn của cung đình thời xưa", mà tác phẩm cần phải gửi đến đương thời một thông điệp, nếu không tác phẩm cũng chỉ là "bóng ma của lịch sử".

Nhà văn Hoàng Quốc Hải cũng khuyên nhủ người trẻ cần xây dựng vốn văn hóa mới có thể thành công trong thể loại tiểu thuyết lịch sử. "Muốn viết tiểu thuyết lịch sử, phải phấn đầu mình trở thành một nhà văn hóa. Nếu mình chưa bén duyên được với văn hóa, mình vẫn chỉ như đi bên lề của chính sử. Tác phẩm của mình có đề là tiểu thuyết lịch sử, nhưng cái hồn của tác phẩm không hiện lên, vì không có chất văn hóa. Phông nền văn hóa sẽ định hình chất lượng tiểu thuyết lịch sử", nhà văn cho biết.

Nói về sử dụng ngôn ngữ trong tiểu thuyết lịch sử, ông Hoàng Quốc Hải cũng đánh giá cần có sự lựa chọn ngôn từ đắt, phù hợp thể loại, không thể đưa bừa bãi ngôn ngữ hiện đại vào thể loại này.

Nhà văn Hoàng Quốc Hải cũng kể thêm nhiều về kinh nghiệm khi làm việc với tư liệu lịch sử. Theo ông, quan trọng nhất là chính kiến của nhà văn, biết đặt câu hỏi phản biện với nội dung chính sử. Ông cho rằng tư liệu lịch sử qua những biến thiên của thời cuộc ít nhiều chịu tác động, nên cần có góc nhìn phản biện khi đọc loại tư liệu này.

Bàn về vai trò của người viết tiểu thuyết lịch sử, nhà văn nhận định: "Người viết tiểu thuyết lịch sử, chức năng của họ là giải mã lịch sử, không phải chép từ chính sử ra". Nhà văn cho rằng tiểu thuyết lịch sử chắc chắn có thuộc tính hư cấu, nhưng hư cấu này xuất phát từ nghiên cứu văn hóa, nghiên cứu những sự thật đã tồn tại trong dân gian, giúp người đọc thấy tác phẩm "hư cấu tới mức chân thực".

"Lịch sử nằm trong ký ức của dân gian được truyền từ đời này sang đời khác, không mất đi, chỉ có điều ta có khai thác đúng mạch hay không. Những gì tôi viết trong các tiểu thuyết, chính sử không có, nhưng không ai có thể phủ nhận những gì tôi viết. Trong chính sử không có, mình phải chịu khó khai thác ở dân gian", nhà văn nói.

Trước câu hỏi về sự nhạy cảm của tiểu thuyết lịch sử, nhà văn khẳng định: "Tôi có sợ, nhưng phải thắng được cái sợ ấy mới làm người được, đặc biệt là người cầm bút". Nhà văn khuyên nhủ rằng người cầm bút cần trung thành với quan điểm của mình: "Ta kiên định với lập trường của mình, biết mình viết ra cái gì, chứ đừng lấp lửng. Không sợ bóng gió, chỉ sợ mình không viết được thôi", nhà văn nhắn nhủ tới bạn đọc và các tác giả trẻ.

Tọa đàm Viết truyện lịch sử cho thời hiện đại. Ảnh: NXB Phụ nữ Việt Nam.

Nhà văn Hà Thủy Nguyên, tác giả Phạm Giai Quỳnh và tác giả Minh Nguyên cũng có nhiều chia sẻ về hành trình cá nhân với thể loại tác phẩm. Sự kiện đã khơi gợi nhiều hơn sự quan tâm của công chúng đối với lịch sử nói chung và thể loại tiểu thuyết lịch sử nói riêng.