Tiếng Anh có nói lái như tiếng Việt không?
Tiếng Anh có hiện tượng tương đương nói lái của tiếng Việt, gọi là “spoonerism”. Tuy nhiên, hai ngôn ngữ có cách sử dụng và khả năng chơi chữ rất khác nhau.
Đức An
Spoonerism trong tiếng Anh có nét tương đồng với nói lái tiếng Việt. Ảnh minh họa: Phương Lâm.
Tiếng Anh có một hiện tượng được xem là tương đương với lối nói lái của tiếng Việt, gọi là spoonerism. Tên gọi này, theo học giả An Chi trong Chuyện Đông, Chuyện Tây, bắt nguồn từ tên William Archibald Spooner (1844-1930), từng là hiệu trưởng New College thuộc Đại học Oxford (Anh) và được gắn với nhiều câu nói có hiện tượng đảo âm, đổi từ.
Một ví dụ nổi tiếng là khi Spooner định nói “You have missed my history lecture” (Anh đã bỏ lỡ bài giảng lịch sử của tôi) nhưng lại nói thành “You have hissed my mystery lecture” (Anh đã huýt sáo để chê bai bài giảng khó hiểu của tôi). Tương tự, câu “You have wasted the whole term” (Anh đã bỏ phí cả học kỳ) bị nói thành “You have tasted the whole worm” (Anh đã nuốt cả con sâu). Một câu khác thường được nhắc đến là “Work is the curse of the drinking classes” (Lao động là lời nguyền của tầng lớp rượu chè), thay cho “Drink is the curse of the working class” (Rượu chè là lời nguyền của tầng lớp lao động).
Trong các trường hợp này, những thành phần âm thanh trong câu đã bị hoán đổi, tạo ra một câu khác có nghĩa, đôi khi gây cười. Đây là điểm khiến "spoonerism" có nét tương đồng với nói lái trong tiếng Việt.
Tuy nhiên, học giả An Chi cho biết giới ngôn ngữ học thường cho rằng spoonerism trước hết là một dạng nhầm lẫn trong lời nói (speech errors), hay “nhịu lưỡi” (slips of the tongue), sau đó mới là một hình thức chơi chữ.
Các tài liệu từ điển tiếng Anh - Việt trước đây cũng phản ánh cách nhìn này. Từ điển Anh Việt của Viện Ngôn ngữ học dịch spoonerism là “nói ngọng”, trong khi Từ điển Anh-Việt của nhóm Hồ Hải Thụy dịch là “nói nhịu”. The Encyclopedia of Languages and Linguistics (Tạm dịch: Bách khoa toàn thư ngôn ngữ học) cũng đề cập hiện tượng này trong các mục về những lỗi trong lời nói, chơi chữ và khó khăn khi thực hiện lời nói.
Tiếng Việt cũng có những trường hợp nói nhịu tương tự. Chẳng hạn, thay vì nói “nuôi được hai con trâu”, một phát thanh viên có thể nói nhầm thành “nuôi được hai câu tron”; hoặc thay vì “đã sáng tác bài ca” lại nói thành “đã sáng tác bà cai”. Những lỗi này thường được sửa ngay trước khi người nói phát âm hết phần từ bị đảo.
Điểm khác biệt nằm ở chỗ nói lái trong tiếng Việt còn là một hình thức chơi chữ phổ biến và có tính chủ động. Những cách nói như “đấu tranh - tránh đâu”, “đầu tiên - tiền đâu”, “video - vô đi ê” cho thấy khả năng tạo ra những liên tưởng mới từ việc thay đổi vị trí âm tiết.
Sự khác biệt này có liên quan đến đặc điểm loại hình của hai ngôn ngữ. Tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập điển hình nên nói lái với tư cách một kiểu chơi chữ, có điều kiện phát triển rộng và dễ dàng hơn. Tiếng Anh có spoonerism nhưng không hình thành một thói quen chơi chữ phổ biến và đa dạng theo cách nói lái của tiếng Việt.
"Dĩ nhiên là không nhờ thế mà tiếng Việt lại ưu việt hơn tiếng Anh còn người Anh thì cũng không có nhu cầu và thói quen chơi chữ bằng spoonerism một cách rộng rãi như người Việt đối với nói lái", An Chi nói thêm.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.