|
|
Thường xuyên tiêu thụ thực phẩm muối mặn, đặc biệt là cá muối, là một trong những thói quen làm tăng nguy cơ ung thư vòm họng. Ảnh: Shutterstock. |
Ung thư vòm họng (NPC) là một trong những loại ung thư vùng đầu - cổ có tỷ lệ mắc cao. Điều đáng nói là bệnh không chỉ liên quan đến yếu tố di truyền hay virus, mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ những thói quen sinh hoạt hàng ngày tưởng chừng vô hại.
Hút thuốc lá: Tác nhân hàng đầu gây ung thư vòm họng
Theo Hiệp hội Ung thư Mỹ, một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ung thư vòm họng là hút thuốc lá. Khói thuốc lá chứa hơn 70 chất có khả năng gây ung thư, trong đó có formaldehyde và benzene. Những chất này khi đi vào cơ thể sẽ trực tiếp tiếp xúc với niêm mạc vòm họng. Sự kích thích kéo dài này không chỉ gây viêm mạn tính mà còn làm tổn thương DNA của tế bào, viêm mạn tính niêm mạc, tăng nguy cơ đột biến dẫn đến ung thư.
Đáng chú ý, những người không hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động cũng có nguy cơ ung thư vùng đầu - cổ, đặc biệt nếu tiếp xúc trong thời gian dài.
Uống rượu bia: "Chất xúc tác" gây ung thư
Thói quen uống rượu bia cũng góp phần không nhỏ vào nguy cơ mắc ung thư vòm họng. Ethanol trong rượu sau khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành acetaldehyde - một chất có khả năng gây ung thư. Chất này làm suy yếu lớp bảo vệ tự nhiên của niêm mạc họng, khiến các tế bào dễ bị tổn thương hơn trước những tác nhân độc hại.
Đặc biệt, khi rượu bia kết hợp với thuốc lá, nguy cơ ung thư vòm họng càng tăng lên gấp đôi.
 |
| Uống rượu bia kết hợp với hút thuốc lá làm tăng nguy cơ ung thư vòm họng lên gấp đôi. Ảnh: Freepik. |
Ăn cá muối, thực phẩm ướp mặn: Nguy cơ từ hợp chất ung thư nitrosamine
Một trong những thói quen làm tăng nguy cơ ung thư vòm họng là thói quen tiêu thụ thực phẩm ướp muối mặn, đặc biệt là cá muối. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các loại thực phẩm này có thể chứa nitrosamine - hợp chất được chứng minh có khả năng gây ung thư.
Khi đi vào cơ thể, nitrosamine có thể gây tổn thương DNA, tạo điều kiện cho quá trình ung thư hóa. Nguy cơ càng cao hơn nếu thói quen này hình thành từ sớm, khi cơ thể còn đang trong giai đoạn phát triển. Ngoài ra, quá trình lên men, bảo quản lâu ngày còn có thể tạo thêm các hợp chất độc hại khác.
Không điều trị tình trạng viêm mũi họng kéo dài
Không chỉ chế độ ăn uống, việc chủ quan với các bệnh lý tai mũi họng kéo dài cũng là yếu tố đáng lưu ý. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Vương quốc Anh (NHS), tình trạng viêm mũi họng mạn tính khiến niêm mạc vòm họng liên tục bị kích thích và tổn thương. Quá trình viêm kéo dài buộc tế bào phải tái tạo nhiều lần, làm tăng nguy cơ xuất hiện sai sót trong quá trình phân chia.
Theo thời gian, những bất thường này có thể tích tụ và dẫn đến ung thư. Nguy cơ này càng rõ rệt hơn ở những người sống trong môi trường ô nhiễm hoặc thường xuyên tiếp xúc với bụi và hóa chất.
 |
| Ung thư vòm họng thường diễn biến âm thầm và khó nhận biết ở giai đoạn đầu. Ảnh: AACR. |
Các yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư vòm họng
Ngoài thói quen về lối sống, một số yếu tố nguy cơ gây ung thư vòm họng bao gồm:
- Virus Epstein-Barr (EBV):
EBV là yếu tố nguy cơ chính của ung thư vòm họng. Thói quen sinh hoạt kém lành mạnh, suy giảm miễn dịch có thể làm virus này hoạt động mạnh hơn và tăng nguy cơ bệnh.
- Nhiễm virus u nhú ở người (HPV):
Virus gây u nhú ở người (HPV) là một nhóm gồm hơn 150 loại virus. Nhiễm một số loại HPV nhất định có thể gây ra một số dạng ung thư, bao gồm ung thư miệng và vòm họng. Một số nghiên cứu cho thấy một số loại HPV nguy cơ cao có thể liên quan đến một nhóm nhỏ các trường hợp viêm vòm họng, đặc biệt là ở những người trẻ tuổi không hút thuốc.
- Yếu tố di truyền:
Các thành viên trong gia đình của những người mắc NPC có nguy cơ mắc ung thư này cao hơn. Hiện các nhà khoa học chưa rõ liệu điều này là do gene di truyền, các yếu tố môi trường chung như chế độ ăn uống hoặc điều kiện sống giống nhau, hay sự kết hợp của các yếu tố này.
- Rủi ro nghề nghiệp:
Những người tiếp xúc với bụi gỗ trong quá trình làm việc có nguy cơ mắc ung thư vòm họng cao hơn. Điều này có thể là do hít phải các hóa chất từ gỗ đã qua xử lý. Những người tiếp xúc với formaldehyde cũng có nguy cơ mắc ung thư vòm họng cao hơn. Formaldehyde là hóa chất công nghiệp được sử dụng để sản xuất các hóa chất và vật liệu xây dựng khác.
Súng, vi trùng và thép
Trong lịch sử loài người, đậu mùa, cúm, lao, sốt rét, dịch hạch, sở và dịch tả đều là những bệnh truyền nhiễm tiến hóa từ căn bệnh ở loài vật. Đến nay, ta lần ngược về lịch sử để xem sản xuất lương thực đã nảy sinh như thế nào ở một ít trung tâm và từ đó đã bành trướng nhanh chậm khác nhau đến thế nào sang các khu vực khác. Những khác biệt địa lý đó chính là lời đáp hệ trọng và tối hậu cho câu hỏi của Yali về việc tại sao dân tộc này lại khác dân tộc khác đến vậy về sức mạnh và sự dồi dào sung túc.
Cuốn sách Súng, vi trùng và thép là lược sử về các xã hội của loài người trong khoảng 13.000 năm trở lại đây. Tác giả tập trung tìm lời giải cho câu hỏi: “Tại sao lịch sử đã diễn ra trên mỗi châu lục một khác?”.
