Các bạn có nhớ tôi từng nói về những phẩm chất khiến một người được khao khát hơn cả với tư cách là người yêu không, theo Dữ Liệu Lớn trên những trang hẹn hò trực tuyến ấy. Hóa ra danh sách ấy - chính những phẩm chất được đánh giá cao nhất trong thị trường hẹn hò, theo Dữ Liệu Lớn trong các trang hẹn hò trực tuyến - lại gần như trùng khớp với danh sách những đặc điểm không liên quan đến hạnh phúc lâu dài trong một mối quan hệ, theo bộ dữ liệu mà Joel và các đồng tác giả của cô ấy đã phân tích.

Chẳng hạn, ta hãy thử nghĩ đến sự hấp dẫn theo tiêu chuẩn truyền thống. Cái đẹp, như bạn sẽ nhớ lại, chính là giá trị được đề cao hơn cả trên thị trường hẹn hò; Hitsch, Hortaçsu, và Ariely đã phát hiện ra trong cuộc nghiên cứu trên hàng chục nghìn người độc thân tham gia hẹn hò trực tuyến của họ rằng việc ai được nhận tin nhắn và được trả lời tin nhắn đã gửi đi, chủ yếu đều có thể được giải thích bằng vẻ đẹp theo chuẩn mực thông thường của họ.

Nhưng Joel và các đồng tác giả của cô ấy lại phát hiện ra rằng, trong nghiên cứu về hơn 11.000 cặp đôi gắn bó lâu dài, sự hấp dẫn ngoại hình của một người không hề dự đoán được mức độ hạnh phúc trong tình yêu. Tương tự, đàn ông cao ráo, những người có nghề nghiệp quyến rũ, những người thuộc một số chủng tộc nhất định và những người có nét tương đồng với bản thân đều rất được ưa chuộng trên thị trường hẹn hò (hãy xem bằng chứng từ các phần trước của chương).

Nhưng nếu hỏi hàng nghìn cặp đôi đã gắn bó lâu dài, ta sẽ không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy những người ghép đôi thành công với một bạn đời sở hữu những đặc điểm đáng mơ ước này lại hạnh phúc hơn cả.

Nếu tôi phải tóm gọn phát hiện quan trọng nhất trong lĩnh vực nghiên cứu các mối quan hệ tình cảm thành một câu, thì nhờ các nghiên cứu từ Dữ liệu Lớn, ta có thể rút ra điều sau (hãy gọi nó là Định luật thứ nhất của Tình yêu): Trên thị trường hẹn hò, con người cạnh tranh khốc liệt để giành lấy những bạn tình có những phẩm chất thực tế không hề làm tăng cơ hội hạnh phúc của họ.

Hơn thế nữa, nếu tôi phải định nghĩa những đặc điểm được khao khát nhất nhưng lại không đem đến hạnh phúc dài lâu trong tình yêu, tôi sẽ gọi phần lớn chúng là những phẩm chất “hào nhoáng”. Những đặc điểm này ngay lập tức thu hút sự chú ý của chúng ta, giống như cách mà tất cả chúng ta đều bị thu hút bởi vẻ đẹp chuẩn mực. Nhưng dữ liệu lại cho thấy rằng những phẩm chất bóng bẩy, bắt mắt ấy không tạo ra bất kỳ khác biệt nào đối với hạnh phúc lâu dài. Dữ liệu gợi ý rằng những người độc thân rất dễ bị đánh lừa bởi sự hào nhoáng.

Youkilis trong tình yêu: Nhấn mạnh vào những tài sản bị định giá thấp theo khoa học dữ liệu

Lựa chọn người hẹn hò là một nghệ thuật sống. Ảnh: IStock.

Sau khi nghiền ngẫm tất cả những điều trên trong các cuộc nghiên cứu của ngành khoa học tình cảm, tôi chợt nhận ra ngày nay thị trường hẹn hò giống với thị trường cầu thủ bóng chày hồi thập niên 90 đến mức đáng kinh ngạc.

Hãy nhớ lại cuộc cách mạng Moneyball, động lực chính của cuốn sách này. Nhờ phân tích dữ liệu, đội Oakland A’s và một vài đội bóng khác đã nhận ra rằng thị trường bóng chày khi đó vận hành không đúng cách. Có một sự chênh lệch giữa chi phí của các cầu thủ trên thị trường tự do (tức là mức lương bạn phải trả cho họ) và giá trị mà họ thực sự mang lại cho đội bóng (nghĩa là số trận thắng mà họ có thể đóng góp).

Các cầu thủ thường được tuyển chọn và trả lương dựa trên những yếu tố khác, thay vì giá trị thực sự mà họ có thể mang lại cho đội. Thị trường bóng chày có xu hướng đánh giá quá cao những phẩm chất hào nhoáng ở cầu thủ, chẳng hạn như ngoại hình ưa nhìn, trong khi lại đánh giá thấp những người không có vẻ ngoài điển hình của một ngôi sao bóng chày.

Một trong những cầu thủ bị đánh giá thấp như vậy chính là Kevin Youkilis. Anh từng bị mô tả là “một tay chốt cơ thứ ba béo tròn, chạy không nhanh, ném không tốt, chặn bóng cũng chẳng xong”. Huấn luyện viên đại học của anh giải thích: “Cậu ta có tạng người vuông, trông không giống một vận động viên khi mặc đồng phục. Cậu ấy không cao ráo, không mang dáng dấp của một tài năng triển vọng. Trong bộ đồng phục, cậu ấy trông hơi cục mịch.” Bất chấp thành tích xuất sắc ở đại học, vẻ ngoài không hợp làm cầu thủ bóng chày của Youkilis khiến anh bị rớt xuống tận vòng tuyển chọn thứ tám.

Tuy nhiên, các nhà phân tích dữ liệu biết rằng, dù không có ngoại hình của một cầu thủ bóng chày chuyên nghiệp, Youkilis lại sở hữu tất cả những kỹ năng thực sự quan trọng. Được thúc đẩy bởi các phân tích này, đội Boston Red Sox đã chọn anh ở vòng tuyển chọn thứ tám, khiến tổng giám đốc đội Oakland A’s, Billy Beane, vô cùng bực bội. Beane khao khát có được Youkilis nhưng tin rằng anh sẽ còn rớt xuống sâu hơn nữa. Cuối cùng, cầu thủ thấp bé và có phần nặng nề này đã ba lần được vinh danh All-Star góp phần giúp đội của mình giành hai chức Vô địch thế giới.

Nói cách khác, những đội bóng áp dụng phân tích dữ liệu từ những năm 90 đã thành công nhờ tập trung sự chú ý vào những cầu thủ như Youkilis - những người không sở hữu những đặc điểm hào nhoáng mà các đội bóng thiếu hiểu biết về dữ liệu thường ưa chuộng. Như Michael Lewis đã nói: “Tâm trí con người tự đánh lừa chính nó khi chỉ dựa vào những gì mắt thấy, và mọi trò lừa phỉnh ấy lại là cơ hội kiếm tiền cho những ai có thể nhìn xuyên qua ảo tưởng để thấy được thực tế.”

Tương tự, dữ liệu đã chỉ ra những điểm kém hiệu quả rõ rệt trong thị trường hẹn hò, khi tâm lý con người đánh lừa chính những người độc thân. Có một sự chênh lệch giữa “chi phí” của một đối tượng hẹn hò tiềm năng (hãy nghĩ đến mức độ khó khăn để bạn có thể hẹn hò với họ) và “giá trị” của đối tượng đó (hãy nghĩ đến khả năng họ sẽ mang lại hạnh phúc lâu dài cho bạn trong tình yêu).

Vậy, bạn có thể tiếp cận việc hẹn hò với cùng tâm thế như Billy Beane không? Bạn có thể tập trung sự chú ý của mình nhiều hơn vào những mục tiêu mà phần lớn thị trường hẹn hò tảng lờ không, dù họ hoàn toàn có thể trở thành những người bạn đời tuyệt vời?