Những người khốn khổ là một tác phẩm phù hợp với tầm đón đợi của độc giả số đông. Ảnh minh họa: IMDb.

Nếu biết chính xác được tầm đón đợi của độc giả dành cho mình thì có lẽ nhà văn sẽ rất thành công. Anh ta sẽ viết để thoả mãn đúng khẩu vị của họ. Độc giả chờ đợi sự dễ dàng, dễ hiểu thì viết đơn giản, nếu họ mong chờ một thứ cao siêu, rối rắm thì anh ta viết theo kiểu khác nhưng có lẽ ít độc giả biết rằng: Tác giả cơ bản chỉ viết theo đúng cái tầm của mình.

Anh ta không thể viết rất kĩ thuật nếu như anh ta chưa đạt đến cái tầm ấy và ngược lại. Lại có những người vốn đã rất phức tạp họ không thích viết những thứ quá đơn giản do e ngại bị đánh giá thấp so với sự đón đợi của độc giả.

Thấp, cao, ngang bằng là ba mức độc giả nhìn nhận một tác phẩm. Nếu độc giả chờ đợi quá nhiều mà tác phẩm không như kì vọng, nó ở trạng thái thấp - dưới tầm đón đợi. Nếu dưới tầm đón đợi xảy ra vài lần thì cơ bản độc giả sẽ không chọn lựa tác giả ấy nữa và họ đi tìm một chân trời khác.

Còn nếu tác phẩm quá cao so với tầm đọc và mong chờ của độc giả thì hoặc độc giả sẽ tạm thời bỏ lại đấy hoặc kiên trì theo đuổi một cách khó khăn. Xu hướng của con người là muốn tiến lên và chinh phục.

Đến một ngày, khi đã rèn luyện và đủ trải nghiệm, những thứ quá cao sẽ không còn cao nữa, nó sẽ cân bằng với độc giả. Không phải do tác phẩm đã mất đi những phẩm chất vốn có mà tầm đón đợi của độc giả đã được nâng lên, tác phẩm đó đã đúng tầm với anh ta và sự thưởng thức sẽ ở trạng thái phù hợp nhất.

Sự ngang tầm có lẽ là trạng thái lí tưởng nhất của người đọc khi tác giả và độc giả đã gặp nhau ở những điểm chung cơ bản. Người đọc thông hiểu, hưởng thụ ở mức cao nhất. Khi tầm đón đợi của độc giả “chạm” tầm sáng tạo của tác giả họ sẽ trở thành tri kỉ và được yêu quý.

Tầm đón đợi không phải là một trạng thái bất biến. Nó sẽ thay đổi theo thời gian cùng với sự biến thiên về thẩm mĩ tăng lên hoặc giảm xuống. Xu hướng được mong chờ nhất là tầm đón đợi được tăng dần theo sự đòi hỏi ở phía người đọc. Họ luôn chờ đợi những tác phẩm sau khiến họ hài lòng hơn.

Tôi nghĩ khi người viết và ngành xuất bản nắm bắt được tầm đón đợi của công chúng, họ sẽ có được nhiều ích lợi. Sẽ có những cân nhắc, chiến lược để đưa ra những sản phẩm vừa với tầm đón đợi của độc giả hoặc cao hơn một chút. Vì sao nên cao hơn một chút? Để kích thích suy tư và những thách thức vừa đủ sẽ khiến độc giả không nhàm chán và có xu hướng tiến lên.

Hiển nhiên, không ai mong muốn đưa ra một sản phẩm dưới tầm mong đợi của công chúng, nhưng sự chờ đợi của mỗi độc giả là rất khác nhau. Có thể ở tác phẩm này là cao quá với nhiều người nhưng lại dưới tầm những người khác. Tìm ra sự cân bằng hoặc phân loại được độc giả với những mong muốn và khả năng khác nhau của họ là một trong những bí quyết thành công của người viết và ngành xuất bản.

Vì sao tôi lại đưa cả ngành xuất bản vào đây? Vì nói cho cùng nếu sự xuất bản thất bại thì tác giả cũng thất bại, sản phẩm của người viết không đến được độc giả hoặc đến nhầm đối tượng thì đều tai hại.

Người viết tưởng rằng như cô độc đứng một mình một thế giới nhưng không phải; có hàng nghìn, hàng vạn độc giả đang chờ đợi, thất vọng hoặc hài lòng với tác phẩm của anh ta theo những tầm thức rất khác nhau.