Tại sao nói 'con gái con đứa', 'đàn ông đàn ang'?
“Con gái con đứa”, “đàn ông đàn ang” là những cách nói quen thuộc trong tiếng Việt. Theo nhà nghiên cứu An Chi, đằng sau hai cụm từ này là những ý nghĩa cổ đã mai một.
Đức An
Nghĩa gốc của từ "con gái con đứa" hay "đàn ông đàn ang" đã mai mốt theo thời gian. Ảnh minh họa: Phương Lâm.
Trong khẩu ngữ, “con gái con đứa” và "đàn ông đàn ang" thường được dùng để chỉ con gái, con trai với hàm ý chê bai. Từ điển tiếng Việt năm 1992 xác định đây là cách nói mang sắc thái khẩu ngữ. Tuy nhiên, theo nhà nghiên cứu An Chi, nếu xét về lịch sử ngôn ngữ, những cụm từ này có nghĩa hoàn toàn khác.
Đầu tiên, "con gái con đứa" ban đầu có nghĩa là “con gái con trai”. Ông giải thích “đứa” từng có nghĩa là “trai” nhưng nghĩa này đã biến mất khỏi tiếng Việt hiện đại. Trong tiếng Mường, một ngôn ngữ cùng gốc với tiếng Việt, từ “đứa” vẫn còn mang nghĩa này. Khi người nói không còn nhận biết nghĩa cổ của từ, “con gái con đứa” dần được hiểu theo cách khác, dùng để chỉ con gái nói chung.
Cách nói “đàn ông đàn ang” cũng có lịch sử tương tự. Theo An Chi, “ang” là biến thể ngữ âm của “áng” trong từ “áng ná”, vốn được các từ điển xưa giải nghĩa là “cha mẹ”. Cụ thể, nghĩa này được ghi nhận trong Từ điển Việt - Bồ - La của A. de Rhodes và Đại Nam quấc âm tự vị của Huỳnh-Tịnh Paulus Của.
Từ đó, “đàn ông đàn ang” có thể hiểu là “bậc ông bậc cha”, tương tự cách nói “đàn anh đàn chị” để chỉ người ở vai trên. Tuy nhiên, khi nghĩa cổ của “ang” dần mất đi, người nói có thể hiểu cụm từ này như một lối nói láy mang sắc thái chê bai, dùng để chỉ đàn ông nói chung.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.