Tác giả Mèo Mốc: Chỉ dựa vào bán sách, họa sĩ khó đi đường dài

Mèo Mốc là nhân vật chính nổi tiếng trong series truyện tranh Mèo Mốc, cũng là bút danh của Đặng Quang Dũng. Gắn bó với công việc sáng tác hơn 10 năm, Dũng đã sở hữu thành tựu mà nhiều tác giả khao khát: có cộng đồng độc giả, có số lượng bản in sách lớn, có giải thưởng trong nước và trưng bày tác phẩm ở nước ngoài.

Trong cuộc trò chuyện với Tri Thức - Znews, tác giả của Mèo Mốc đã chia sẻ cách giữ được "năng lượng sáng tác", cách phát triển IP Mèo Mốc, cũng như những dự định mở rộng lĩnh vực sắp tới.

Tác giả Đặng Quang Dũng. Ảnh: Nguyễn Hưng.

"Tôi thích việc đưa nhân vật ra khỏi trang sách"

- Dũng thuộc nhóm tác giả sáng tác khá đều tay, tới nay có hơn 30 đầu sách, lượng phát hành sách khá lớn. Anh có "bí kíp" gì cho "năng lượng sáng tác" dồi dào như vậy không?

- Thực ra, tôi không nghĩ mình có một “bí kíp” đặc biệt nào. Có lẽ điều quan trọng nhất là tôi đã biến việc làm truyện thành một phần khá tự nhiên trong cuộc sống hàng ngày: Tôi để ý quan sát những chuyện xảy ra xung quanh và những mẩu đối thoại vụn vặt đời thường của bản thân với bạn bè và người thân, sau đó nghĩ xem có thể biến nó thành một câu chuyện như thế nào. Cứ hết chuyện này thì lại có chuyện khác, mỗi khi bắt được một ý hay nào, tôi lại biến nó thành truyện tranh thôi.

Mèo Mốc Black Book Tập 1.

Khi đó tôi thực sự háo hức muốn hoàn thành nó thật nhanh để mọi người cùng đọc và cảm nhận. Đó vẫn luôn là cảm hứng chính để tôi đều đặn vẽ mỗi ngày, và nhờ đó cho ra mắt nhiều tác phẩm.

Thêm vào đó, càng làm nhiều, tôi càng hiểu rõ cách kể chuyện và cách thể hiện câu chuyện đó bằng hình ảnh hơn. Cứ sau mỗi tác phẩm, tôi lại có thêm kinh nghiệm để làm tốt hơn ở những tác phẩm sau. Thực ra tới giờ, tôi vẫn giữ thói quen thỉnh thoảng xem lại các tác phẩm cũ từ những năm đầu sáng tác, và vận dụng những kinh nghiệm hiện có để chỉnh sửa thêm nếu cần.

- Không phải nhân vật nào cũng có được tính biểu tượng, tính nhận diện như Mèo Mốc. Nếu chọn ra 3 kinh nghiệm để sáng tác truyện tranh, anh sẽ chia sẻ 3 kinh nghiệm nào?

- Thứ nhất là quan sát cuộc sống thật. Tôi nghĩ những nhân vật dễ được độc giả yêu thích thường có những đặc điểm rất đời thường. Những chuyện mà mình tưởng là nhỏ nhặt đôi khi lại là thứ khiến người đọc thấy “ồ, mình cũng từng như thế”.

Thứ hai là phải hiểu nhân vật của mình, và giữ sự thống nhất của nhân vật đó. Là tác giả, tôi phải biết một nhân vật thích gì, ghét gì, phản ứng như thế nào trong từng tình huống, v.v. Ngoài ra phải luôn giữ sự thống nhất của tính cách đã định hình đó xuyên suốt các tập truyện. Tất nhiên theo thời gian, nhân vật sẽ có những sự phát triển, thay đổi về tính cách, nhưng cần phù hợp. Đảm bảo được những điều này, nhân vật sẽ không còn đơn giản là một hình vẽ vui nữa mà bắt đầu có tính cách riêng, và có sự sống.

Thứ ba là nghĩ đến cảm xúc của người đọc, nhưng vẫn phải giữ được tiếng nói của mình. Đây là hai yếu tố tôi luôn cân bằng. Một mặt, luôn sáng tác với tâm thế đặt mình vào vị trí của người đọc để đảm bảo truyền tải được câu chuyện đến người đọc, tạo sự đồng cảm giữa người đọc với câu chuyện. Mặt khác, luôn trung thực với cảm xúc của chính mình, không mù quáng chạy theo những trào lưu ngắn hạn để làm hài lòng số đông.

- Ngoài sách, Mèo Mốc đã có nhiều sản phẩm thương hiệu lưu niệm, đồ chơi, văn phòng phẩm,... Ở những nhánh sản phẩm phái sinh này, anh thấy có gì thú vị, hoặc thách thức?

- Tôi rất thích việc đưa nhân vật ra khỏi trang sách, vì khi đó nhân vật có thể bước vào đời sống theo nhiều cách khác nhau. Tôi đặc biệt yêu thích đồ chơi mô hình và game, vì vậy việc ứng dụng được nhân vật của bản thân vào những loại hình merchandise (sản phẩm lưu niệm mang tính thương hiệu) này rất thú vị. Khi thực sự bắt tay vào làm rồi, tôi nhận thấy làm một merchandise có nhiều điểm khác với việc sáng tác một cuốn truyện.

Khi tự mình sản xuất merchandise, tôi phải cân đối giữa chất liệu, thiết kế, giá thành, chất lượng sản phẩm để thu hút khách hàng; mặt khác phải chú ý những yếu tố “hậu trường” như chi phí sản xuất, đóng gói, vận chuyển, quản lý kho, v.v. Đây là điểm đặc biệt khác khi merchandise là sản phẩm vật lý với nhiều chi phí và rủi ro khác nhau. Vì vậy, tôi nghĩ không phải cứ có một nhân vật nổi tiếng là có thể lập tức làm rất nhiều merchandise, mà cần nhiều sự cân nhắc và tính toán.

Tủ sách tại góc làm việc của tác giả Mèo Mốc. Ảnh: NVCC.

Khai thác IP truyện tranh, không chỉ cần một tác giả vẽ truyện tốt

- Mọi người thường nói làm tác giả ở Việt Nam “khó sống”. Với Dũng, điều này có đúng không? Dũng đang “nuôi” mình và nuôi Mèo Mốc như thế nào?

- Quả đúng vậy, tôi nghĩ nếu chỉ dựa vào một nguồn thu duy nhất từ việc bán sách thì khá khó để một tác giả có thể duy trì lâu dài, nhất là với các bạn tác giả mới chưa có số lượng tác phẩm được xuất bản đủ nhiều. Thời gian đầu, tôi cũng phải làm đồng thời nhiều công việc bên cạnh việc sáng tác để có thể duy trì cuộc sống.

Trò chơi thẻ bài Mèo Mốc. Ảnh: FB.

Sau nhiều năm bền bỉ làm việc, dần dần tôi có nhiều nguồn hoạt động khác nhau, từ xuất bản sách, bản quyền hợp tác thương hiệu, các sản phẩm merchandise, sự kiện giao lưu, workshop và một số hoạt động khác. Những nguồn này cuối cùng đều quay lại phục vụ cho việc sáng tác. Khi có thêm nguồn lực thì tôi có thể tiếp tục đầu tư thời gian và công sức để tiếp tục sáng tác Mèo Mốc, cũng như phát triển những dự án mới.

Theo ý kiến của tôi, xây dựng một IP là một câu chuyện đường dài, và để tới được những mốc thành công cụ thể cần có nhiều kiên trì và may mắn.

Với tôi, lợi nhuận từ bản quyền xuất bản sách vẫn là một phần rất quan trọng trong hành trình của Mèo Mốc, sau đó mới đến những hoạt động khác giúp tôi có thêm nguồn lực để hoạt động.

- Truyện tranh thường được đánh giá có nhiều tiềm năng chuyển thể sang nhiều hình thức sáng tạo khác. Dũng đánh giá thế nào về tiềm năng này của truyện tranh Việt Nam?

- Tôi nghĩ truyện tranh có một lợi thế khá rõ vì bản thân nó đã chứa rất nhiều thành phần giúp dễ định hình một thương hiệu IP: nhân vật, hình ảnh, câu chuyện, thế giới và một lượng độc giả. Từ một IP truyện tranh, về lý thuyết có thể mở rộng sang xuất bản, merchandise, hoạt hình, game, quảng cáo hoặc nhiều hình thức khác.

Truyện tranh chứa rất nhiều thành phần giúp dễ định hình một thương hiệu IP: nhân vật, hình ảnh, câu chuyện, thế giới và một lượng độc giả.

Nhưng để làm được điều đó thì không chỉ cần một tác giả vẽ truyện tốt. Cần cả một hệ sinh thái phía sau: nguồn vốn, đội ngũ sản xuất, đơn vị phát hành, marketing, bản quyền, sản xuất sản phẩm phái sinh…

Một vấn đề nữa là quy mô thị trường. Thị trường Việt Nam với những loại hình phái sinh từ tác phẩm truyện tranh Việt Nam còn khá non trẻ. Việc đầu tư rất nhiều tiền vào một IP trong bối cảnh hiện tại tất nhiên sẽ đi kèm những rủi ro, tuy nhiên cũng lại có những điểm thuận lợi với những IP đã có bề dày hoạt động lâu năm. Khi đã có một cộng đồng độc giả đủ lớn và đủ yêu thích nhân vật thì những bước phát triển tiếp theo sẽ dễ dàng hơn rất nhiều.

- Dường như Dũng rất tập trung hướng xuất bản, sáng tác truyện, thay vì chọn hướng mở rộng nhiều nhánh phái sinh của Mèo Mốc? Anh nghĩ sao về hướng tiến vào lĩnh vực hoạt hình?

- Trên thực tế, Mèo Mốc đã có nhiều hợp tác với các đơn vị trong mảng game mobile và card game, board game. Tôi luôn cởi mở với những cơ hội để đưa Mèo Mốc vào những loại hình mới. Tuy nhiên, đúng là phần lớn thời gian của bản thân vẫn được tôi sử dụng cho việc sáng tác và xuất bản.

Một phần vì Mèo Mốc và các nhân vật khác xuất hiện lần đầu trên truyện tranh, và đến nay vẫn có được sự quan tâm lớn từ các độc giả. Hàng ngày, một trong những công việc của tôi ngoài sáng tác là trả lời thư, tin nhắn từ các độc giả hỏi khi nào có truyện Mèo Mốc tập mới, khi nào có Tây Du Hí tập mới.

Việc bảo đảm tiến độ sáng tác cũng là một trách nhiệm tôi muốn cam kết với độc giả. Thêm vào đó, tôi muốn xây dựng vững chắc thế giới của Mèo Mốc, khi đó các sản phẩm phái sinh mới có điểm tựa vững chắc và bền lâu.

Nếu một ngày nào đó Mèo Mốc có một bộ phim hoạt hình, tôi muốn đó phải là một sản phẩm được đầu tư nghiêm túc, với chất lượng tốt nhất trong khả năng của mình và các bạn trong team.

Hiện tại, tôi và các cộng sự cũng đang dần mở rộng sang lĩnh vực phim hoạt hình Mèo Mốc với những video ngắn (short reel) đăng tải đồng thời trên fanpage, kênh YouTube và kênh TikTok Mèo Mốc, vừa để thử phản ứng của độc giả, vừa để tiếp tục thu nhận kinh nghiệm cho những dự án lớn hơn sau này.

Quá trình này sẽ còn mất khá nhiều thời gian, nhưng tôi không muốn vội vàng. Nếu một ngày nào đó Mèo Mốc có một bộ phim hoạt hình, tôi muốn đó phải là một sản phẩm được đầu tư nghiêm túc, với chất lượng tốt nhất trong khả năng của mình và các bạn trong team.

Với game hay những sản phẩm tương tác đều cần những đội ngũ chuyên môn rất khác nhau, quan trọng nhất là cần nguồn lực và quy trình sản xuất lớn hơn rất nhiều. Để thực hiện những loại hình này thật tốt sẽ cần sự chung tay của nhiều đơn vị hơn.

Còn hiện tại, tôi nghĩ việc quan trọng nhất vẫn là tiếp tục sáng tác truyện tranh, tiếp tục xây dựng nhân vật và tích lũy thêm kinh nghiệm. Bởi sáng tạo IP là một con đường dài cần sự kiên trì.

- Xin cảm ơn những chia sẻ từ bạn!