Bạn có thể chuyển sang phiên bản mobile rút gọn của Tri thức trực tuyến nếu mạng chậm. Đóng

Mini Magazine

Sức hấp dẫn 300 năm của 'Gulliver du ký'

Ra mắt năm 1726, tác phẩm của Jonathan Swift thường được biết đến như truyện phiêu lưu dành cho thiếu nhi và vẫn giữ được sức hút nhờ được chuyển thể sang nhiều hình thức.

Năm 1726, nhà văn Ireland Jonathan Swift xuất bản Gulliver du ký (Gulliver's Travels), kể về những chuyến phiêu lưu kỳ lạ của Lemuel Gulliver đến các vùng đất xa lạ. Hình ảnh Gulliver bị những người tí hon Lilliput trói chặt bằng dây thừng đã trở thành một trong những cảnh tượng quen thuộc của văn học thế giới.

Tuy nhiên, sau câu chuyện về những vùng đất kỳ ảo là một tác phẩm chứa đựng nhiều nội dung đen tối, thậm chí gây khó chịu. Từ những thí nghiệm khoa học kỳ quặc trên động vật, xã hội ngựa biết nói bàn luận về việc tiêu diệt những sinh vật mang hình dáng con người, Jonathan Swift đặt ra những câu hỏi gay gắt về văn minh, đạo đức và bản chất nhân loại.

Truyện thiếu nhi hay tác phẩm châm biếm?

Theo BBC, trong 300 năm khi ra đời, Gulliver du ký tồn tại song song hai cách tiếp nhận. Một bên xem đây là tác phẩm châm biếm cay nghiệt xã hội Anh đương thời. Bên còn lại xem cuốn sách như truyện phiêu lưu kỳ ảo về một người đàn ông khám phá những thế giới lớn nhỏ khác nhau.

Sự khác biệt này phần lớn bắt nguồn từ quá trình chuyển thể, lược bỏ và chỉnh sửa tác phẩm qua nhiều thế hệ. Những yếu tố châm biếm gai góc dần bị loại bỏ, khiến hình ảnh Gulliver du ký trong trí nhớ công chúng khác xa với dụng ý ban đầu của tác giả.

Gulliver du ký ảnh 1

Gulliver du ký là một trong những tiểu thuyết được chuyển thể nhiều nhất lịch sử. Ảnh: 20th Century Fox.

Theo Daniel Cook, tác giả cuốn Gulliver's Afterlives: 300 Years of Transmedia Adaptation (Tạm dịch: Hậu thế của Gulliver: 300 năm chuyển thể đa phương tiện), Gulliver du ký là một trong những tác phẩm được chuyển thể nhiều nhất thế giới.

Câu chuyện đã truyền cảm hứng cho hàng loạt phiên bản phái sinh, tranh minh họa, sân khấu và phim ảnh. Nhân vật Gulliver thậm chí xuất hiện trong các tác phẩm như Doctor Who và The League of Extraordinary Gentlemen (Thợ săn siêu hạng). Điều đáng chú ý là những phiên bản đơn giản hóa, giảm nhẹ nội dung nguyên tác lại trở thành những bản chuyển thể có sức sống lâu dài nhất trong trí nhớ công chúng.

Ngay từ lần xuất bản đầu tiên, tác phẩm đã trải qua quá trình chỉnh sửa. Do nội dung chính trị gây tranh cãi, cuốn sách được phát hành dưới bút danh nhằm hạn chế những rủi ro mà tác giả có thể gặp phải. Nhà xuất bản Benjamin Motte cũng chủ động thêm những đoạn bảo vệ Nữ hoàng Anne và loại bỏ một số nội dung công kích chính trị.

Sau đó, những cuốn sách giá rẻ dạng chapbook tiếp tục đưa câu chuyện đến gần độc giả trẻ em hơn. Khoảng nửa thế kỷ sau, nhà xuất bản Francis Newbery phát hành một bản rút gọn, tiếp tục cắt bỏ nhiều phần quan trọng. Trong đó, hai vùng đất Laputa và Houyhnhnms gần như biến mất khỏi câu chuyện.

Suy tư gay gắt nhất về nhân loại

Việc lược bỏ này làm thay đổi đáng kể ý nghĩa tác phẩm. Laputa là hòn đảo bay với những nhà khoa học thực hiện các thí nghiệm phi lý, trong đó có ý tưởng chiết xuất ánh sáng mặt trời từ dưa chuột. Đây là cách Swift chế giễu hoạt động nghiên cứu khoa học thiếu thực tiễn của Hội Hoàng gia Anh (Royal Society).

Trong khi đó, chuyến du hành đến vùng đất của Houyhnhnms là phần chứa đựng những suy tư gay gắt nhất về nhân loại. Tại đây, Gulliver gặp một xã hội ngựa biết nói, được tổ chức dựa trên lý trí nhưng lại lạnh lùng thảo luận việc tiêu diệt những sinh vật mang hình dáng con người, gọi là Yahoos.

Những chi tiết về cơ thể, tình dục và vệ sinh trong nguyên tác cũng bị loại bỏ. Chẳng hạn, cảnh Gulliver dùng nước tiểu dập tắt đám cháy tại cung điện của người Lilliput hay những mô tả về cơ thể khổng lồ của người Brobdingnagians không còn xuất hiện trong nhiều phiên bản dành cho trẻ em.

Daniel Cook cho rằng những yếu tố hài hước thô tục này nằm trong truyền thống văn học châm biếm từng xuất hiện ở Shakespeare và Chaucer. Tuy nhiên, chúng bị xem là không phù hợp với độc giả nhỏ tuổi.

Đến những năm 1790, các bản rút gọn dần trở thành hình thức phổ biến. Tác phẩm cũng được chuyển ngữ nhanh chóng sang tiếng Đức, Pháp và Tây Ban Nha, chủ yếu dựa trên những phiên bản đã được đơn giản hóa.

Sau 300 năm, Gulliver du ký vẫn là một trong những tác phẩm tiếng Anh được nghiên cứu rộng rãi nhưng nghịch lý là không phải độc giả nào cũng biết đầy đủ nội dung nguyên tác. Những hình ảnh quen thuộc về người khổng lồ, người tí hon và các chuyến phiêu lưu đã phần nào che khuất thông điệp châm biếm ban đầu.

Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews

Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.

Trân trọng.

Du ký là gì?

Du ký là gì?

0

Du ký cùng với bút ký, hồi ký, nhật ký, ký sự, phóng sự, tùy bút... nằm ở phần giao nhau giữa văn học và ngoài văn học.

Đức An

Bạn có thể quan tâm