 |
Chia sẻ tại Tọa đàm "Gỡ điểm nghẽn ngành hàng sầu riêng: Kiến tạo xuất khẩu bền vững" do Báo Tiền Phong tổ chức, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), cho biết sầu riêng là cây trồng quan trọng của ngành trồng trọt Việt Nam. Đây là ngành hàng phát triển nhanh trong 10 năm và đặc biệt nhanh trong 5 năm vừa qua.
Sản lượng sầu riêng dự kiến vượt 2 triệu tấn
Năm 2015, cả nước mới có khoảng 31.000 ha sầu riêng. Đến năm 2020, diện tích tăng lên trên 70.000 ha. Chỉ trong giai đoạn 2020-2025, diện tích đã tăng gần gấp 3 lần, đạt khoảng 195.000 ha vào cuối năm 2025.
Song song đó, sản lượng cũng tăng rất nhanh, từ khoảng 600.000 tấn năm 2020 lên 1,8 triệu tấn năm 2025 và dự kiến vượt 2 triệu tấn trong năm 2026.
Theo ông, sự phát triển quá nhanh, thậm chí có thể gọi là "quá nóng", đã bộc lộ nhiều khó khăn trong quản lý, sản xuất và tiêu thụ sầu riêng. Trước hết là việc kiểm soát chất lượng khi diện tích tăng mạnh. Bên cạnh đó, nhiều địa phương phát triển sầu riêng ở những vùng không phù hợp với điều kiện sinh thái nên đã phải "trả giá".
Ngoài ra, việc phát triển diện tích quá nhanh cũng đặt ra bài toán về quản lý chất lượng giống, kiểm soát sinh vật gây hại trên quy mô sản xuất lớn cũng như công tác cấp, quản lý và sử dụng mã số vùng trồng theo yêu cầu của các nước nhập khẩu.
Trong khi đó, ông Vũ Duy Hải, Tổng giám đốc Vinacam, chỉ ra ngành sầu riêng nói riêng và nông sản Việt Nam nói chung đang đối mặt ít nhất 4 điểm nghẽn lớn, liên quan đến chất lượng vật tư nông nghiệp, kiểm soát hóa chất, tiêu chuẩn xuất khẩu và sự phối hợp giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý.
Với khoảng 29.000 tên sản phẩm được cấp phép lưu hành, thị trường phân bón vẫn tồn tại tình trạng bao bì lập lờ, dễ khiến nông dân hiểu nhầm về nguồn gốc và chất lượng. Việc sử dụng phân bón không đúng thành phần, đặc biệt với cây sầu riêng, có thể ảnh hưởng sinh trưởng, làm tăng nguy cơ dư lượng và khiến sản phẩm không đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.
 |
| Ông Vũ Duy Hải, Tổng giám đốc Vinacam chỉ ra 4 điểm nghẽn lớn của ngành sầu riêng. Ảnh: BTC. |
Một vấn đề khác là Cadimi trong phân bón và nông sản. Trước khi xuất hiện những cảnh báo mạnh từ năm 2022, việc kiểm soát Cadimi chưa được chú trọng đúng mức, trong khi thông tin và xét nghiệm đối với phân bón lưu thông trên thị trường còn hạn chế.
Bên cạnh Cadimi, chất vàng O cũng khiến sầu riêng Việt Nam gặp trở ngại tại thị trường lớn như Trung Quốc. Theo ông Hải, vàng O được một bộ phận người dân sử dụng trong xử lý sau thu hoạch nhằm kéo dài bảo quản, tạo màu vàng đẹp và giúp sầu riêng chín đều. Tuy nhiên, khi chất này bị cảnh báo về nguy cơ gây hại, việc thiếu sản phẩm thay thế an toàn có thể khiến người dân tự tìm giải pháp khác, tiềm ẩn rủi ro.
Ngành sầu riêng Việt Nam cũng đang đối mặt với một điểm nghẽn khác là sự thiếu kết nối và phản hồi chậm giữa cơ quan quản lý với doanh nghiệp. Doanh nghiệp cho biết từ tháng 7/2023 đã cảnh báo về một số lô DAP có hàm lượng Cadimi lên tới 28 ppm, đồng thời chủ động dừng nhập khẩu và gửi kiến nghị tới cơ quan quản lý nhưng chưa nhận được phản hồi đầy đủ.
Đến khi hàng trăm container sầu riêng bị Trung Quốc trả về do vấn đề Cadimi và doanh nghiệp tiếp tục kiến nghị, vào tháng 8/2025 cơ quan chuyên môn mới làm việc và xác nhận 2/3 mẫu kiểm tra có hàm lượng Cadimi vượt ngưỡng.
Vẫn thiếu cơ sở kiểm nghiệm tại các vùng trồng trọng điểm
Trước những điểm nghẽn trên, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) cho biết nếu không sớm tháo gỡ, doanh nghiệp và người trồng sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều rủi ro khi xuất khẩu.
Ông phân tích chất lượng là điểm nghẽn lớn nhất của ngành sầu riêng hiện nay. Các thị trường nhập khẩu ngày càng siết tiêu chuẩn, đặc biệt về Cadimi, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và sinh vật gây hại. Trong đó, vấn đề Cadimi và vàng O đã được đặt ra từ cuối năm 2024 nhưng vẫn cần hướng dẫn cụ thể, nhất là quy trình xử lý Cadimi trong đất nhằm hạn chế nguy cơ tồn dư trong sản phẩm.
 |
| Chủ tịch VINAFRUIT Nguyễn Thanh Bình chia sẻ loạt kiến nghị để tháo gỡ các điểm nghẽn cho ngành sầu riêng. Ảnh: BTC. |
Các doanh nghiệp cũng cần kiểm soát chất lượng ngay từ đầu vào, vùng trồng và quá trình sản xuất, thay vì chờ đến khi thu hoạch hoặc chuẩn bị xuất khẩu mới kiểm tra. Doanh nghiệp hiện phải đối mặt với rủi ro lớn khi mua hàng, thanh toán cho nông dân, đóng container rồi mới kiểm nghiệm. Nếu phát hiện không đạt chuẩn, toàn bộ chi phí có thể dồn lên doanh nghiệp.
Tại Thái Lan, quốc gia xuất khẩu sầu riêng hàng đầu ở thị trường tỷ dân, cơ quan quản lý sẽ nắm thời điểm thu hoạch, danh sách hộ dân và vùng trồng; chỉ những vùng đáp ứng yêu cầu mới được thu hoạch. Cách làm này sẽ giảm rủi ro và nâng cao niềm tin trong chuỗi xuất khẩu.
Ông Bình nhấn mạnh năng lực kiểm nghiệm sầu riêng cũng cần phải được tăng cường. Việt Nam hiện có 50 cơ sở kiểm nghiệm được Trung Quốc công nhận, nhưng tại các vùng sản xuất lớn, đặc biệt là Tây Nguyên, cơ sở kiểm nghiệm vẫn thiếu. Việc phải vận chuyển mẫu đi xa, chờ kết quả lâu làm tăng chi phí và ảnh hưởng tiến độ xuất khẩu. Vì vậy, cần chính sách khuyến khích đầu tư thêm các phòng kiểm nghiệm tại vùng sản xuất tập trung.
Bên cạnh đó, các cơ quan ban ngành cần đẩy nhanh cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm định, đồng thời hướng dẫn rõ việc truy xuất nguồn gốc quốc gia đối với sầu riêng đã triển khai từ ngày 1/7. Người dân, doanh nghiệp cần được hỗ trợ để biến quy định này thành công cụ quản lý thực chất, thay vì thêm một thủ tục hành chính.
Đại diện VINAFRUIT khuyến nghị tiếp tục cải thiện thủ tục thông quan, xây dựng "luồng xanh", cửa khẩu thông minh và kết nối với Hải quan Trung Quốc. Về lâu dài, hai nước hướng tới công nhận kết quả kiểm nghiệm của nhau, thống nhất tiêu chuẩn và phương pháp, qua đó giảm kiểm tra trùng lặp, rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí cho xuất khẩu sầu riêng.
Cũng tại buổi tọa đàm, ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết trong 6 tháng đầu năm, Trung Quốc nhập khẩu hơn 1 triệu tấn sầu riêng. Trong đó, Thái Lan là nguồn cung lớn nhất với hơn 800.000 tấn, tiếp theo là Việt Nam với khoảng 238.000 tấn.
Những con số này cho thấy cùng với Thái Lan, Việt Nam đang là một trong hai nguồn cung cấp sầu riêng chủ lực cho thị trường này. Sự tăng trưởng mang lại kim ngạch xuất khẩu 846 triệu USD cho sầu riêng Việt Nam trong nửa đầu năm.
Tuy nhiên, sản lượng xuất khẩu của Thái Lan vẫn cao hơn gần 4 lần Việt Nam. Vì vậy, nếu không nâng cao chất lượng và tính chuyên nghiệp, chúng ta sẽ khó giữ vững vị thế. Trung Quốc vẫn là thị trường trọng điểm, song việc tìm kiếm và khai mở các thị trường mới là bắt buộc.
Với trái cây tươi như sầu riêng, ông Hải nhìn nhận việc mở rộng thị trường phụ thuộc nhiều vào tập quán tiêu dùng và công tác phổ biến thông tin đến người dùng. Định hướng trước mắt là tập trung hỗ trợ tại các thị trường châu Á hoặc những thị trường phương Tây có cộng đồng người châu Á đông đảo như Mỹ.
Bên cạnh xuất khẩu chính ngạch, ngành cũng cần đa dạng hóa phương thức tiêu thụ, trong đó có thương mại điện tử và bán hàng trên các nền tảng số. Đầu tiên là truy xuất nguồn gốc phải đi vào thực chất, tránh hình thức. Một hệ thống hiệu quả phải có tính tự động hóa cao, hạn chế gian lận và quản lý xuyên suốt từ vùng trồng, chế biến, đóng gói đến phân phối.
Về mặt logistics, ông cho rằng hai nước cần thúc đẩy công nhận lẫn nhau về kiểm dịch và mở đường xuất khẩu biển. Giải pháp này giúp rút ngắn thời gian thông quan, đồng thời giảm áp lực cho các cửa khẩu đường bộ khi có thể tăng cường vận chuyển bằng đường biển.
Các doanh nghiệp cũng phải chú trọng hoàn thiện chuỗi lạnh và nâng cao năng lực logistics tại vùng trồng, đặc biệt là đầu tư kho lạnh, cơ sở kiểm dịch và nhà máy chế biến sâu thay vì chỉ tập trung xuất khẩu quả tươi.
Không những đầu tư vào logistics và chuỗi lạnh, theo ông Hải, việc thúc đẩy liên kết thực chất giữa các hộ sản xuất thông qua vai trò của doanh nghiệp và địa phương cũng đóng vai trò quan trọng. Doanh nghiệp có thể định hướng nông dân áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật, hình thành vùng sản xuất tập trung, trong khi chính quyền địa phương phối hợp rà soát, hỗ trợ các hộ trồng uy tín.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
