Sách Việt trong hội sách nghệ thuật cạnh tranh bậc nhất

Hội sách CODEX được mệnh danh là "thiên đường" của những cuốn sách nghệ thuật. Với sự tham gia của hàng trăm người làm sách thủ công, nghệ nhân sách, thợ in, thợ làm da, thợ làm giấy và các nhà thiết kế, Hội sách là tấm vé hấp dẫn cho bất kỳ nhà làm sách nào.

Năm nay là năm thứ hai Đông A Books tham gia Hội sách CODEX, cũng là đại diện duy nhất của Đông Nam Á. Tri thức - Znews đã có cuộc trò chuyện với ông Trần Đại Thắng - Giám đốc Đông A Books - để giải mã "bộ quy tắc" khắt khe của làng sách nghệ thuật thế giới, và cách mà các nghệ nhân Việt đã chinh phục những tiêu chuẩn này.

Lần hai đưa sách Việt "xuất ngoại"

- Lần thứ hai Đông A tham gia Hội sách CODEX, cảm xúc của ông năm nay có gì thay đổi với lần trước không?

- Lần trước, năm 2024 tôi đã gặp gỡ những nghệ nhân và những người làm sách nghệ thuật hàng đầu từ khắp nơi trên thế giới. Mỗi khi nghĩ đến CODEX, tôi vẫn thấy lòng mình háo hức, rạo rực.

Cảm xúc năm nay tham dự hội sách vẫn nguyên vẹn như lần đầu. Nhưng lần trở lại này, tôi tự tin hơn, cảm nhận mình có trưởng thành và vững vàng hơn trước.

- Hội sách CODEX khác những hội sách quốc tế khác như thế nào?

- CODEX là hội sách nghệ thuật, chuyên về sách thủ công, sách in thủ bản và những hình thức sáng tạo coi cuốn sách như một vật thể nghệ thuật, chứ không đơn thuần là một ấn phẩm thương mại.

Đây không chỉ là nơi mua bán sách, mà còn là không gian gặp gỡ của những người làm sách thủ công, nghệ nhân sách, thợ in, thợ làm da, thợ làm giấy và các nhà thiết kế từ khắp nơi trên thế giới, nơi họ trưng bày, giao lưu và kết nối với nhau.

Nhiều cuốn sách độc đáo của các nhà xuất bản thế giới tại Hội sách CODEX X. Ảnh: FBNV.

- Hội sách CODEX có những tiêu chuẩn, quy định nào cho các đơn vị làm sách được góp mặt?

- Đầu năm 2023, khi chúng tôi liên lạc với Ban tổ chức hội sách, họ yêu cầu Đông A giới thiệu và chứng minh năng lực của mình. Chúng tôi đã làm portfolio và catalogue bằng tiếng Anh, giới thiệu về Đông A và các ấn phẩm thủ công đã thực hiện. Sau một tháng thẩm định và đánh giá, Ban tổ chức gửi cho chúng tôi thư chào mừng và chính thức chấp thuận cho Đông A tham dự CODEX IX.

Ông Trần Đại Thắng tại CODEX X. Ảnh: FBNV.

Tại CODEX, mỗi thành phần tham gia chỉ được đăng ký một bàn trưng bày với kích thước 0,762 x 2,43 m. Không ai được phép có nhiều hơn, chỉ có thể ít hơn, chẳng hạn như nửa bàn. Quy định này tạo nên một sự bình đẳng, dù là một nhà in danh tiếng hay một nghệ sĩ độc lập, mỗi người đều có cùng một khoảng không gian nhỏ để kể câu chuyện của mình.

Lần đầu đăng ký tham dự, tôi phải chuẩn bị đầy đủ giấy tờ gửi Ban tổ chức để xét duyệt. Từ lần thứ hai trở đi, quy trình ấy không cần nữa. Khi tôi hoàn tất hồ sơ đăng ký cho năm 2026 và nhận được email từ cô Dina Pollack, giám đốc điều phối chương trình, trong đó viết: “Tôi vẫn nhớ bạn rất rõ từ năm 2024. Chúng tôi rất vui khi biết rằng bạn sẽ quay lại tham gia vào năm 2026".

- Tại CODEX IX (2024), Đông A tạo ấn tượng tốt với bạn bè quốc tế qua các ấn bản như "Đại Việt Sử Ký Toàn Thư", "Số đỏ", "The Great Gatsby". Danh mục ấn bản sách năm nay Đông A mang tới CODEX có cái tên nào mới?

- Ngoài The Great Gatsby, Đông A còn giới thiệu bản tiếng Anh của Lịch sử Việt Nam bằng hình - The Illustrated History of Vietnam, với sự hợp tác biên tập và nhuận sắc của Jesse Peterson, tác giả người Canada đã có mười lăm năm sinh sống và làm việc tại TP.HCM.

Bên cạnh đó, Đông A mang tới CODEX các ấn bản tiếng Anh khác như: The Call of the Wild (Jack London), The Hound of the Baskervilles (Arthur Conan Doyle), The Little Prince (Antoine de Saint - Exupéry), Andersen’s Fairy Tales (Hans Christian Andersen), Peter Pan & Wendy (J. M. Barrie), với màu và chất liệu khác nhau.

Các ấn bản này được thực hiện bằng nhiều kỹ thuật thủ công như Danish binding trong đóng bìa. Sử dụng giấy, da và buckram cao cấp dành riêng cho đóng sách, được nhập khẩu từ Ý, Đức và Pháp, cùng kỹ thuật khâu truyền thống như Bradel và French Link Stitch.

Cuốn "The Great Gatsby" của Đông A. Ảnh: FBNV.

"Chúng tôi tự hỏi thế nào là chuẩn mực, còn đẹp là điều hiển nhiên"

- Đông A có “bí kíp” nào để các ấn bản sách đạt tiêu chuẩn thẩm mỹ quốc tế mà vẫn giữ được tinh thần Việt Nam không?

- Bí quyết của chúng tôi là không ngừng học hỏi và nghiên cứu, với một phương châm nhất quán là hôm nay phải tốt hơn hôm qua. Chúng tôi luôn tự hỏi thế nào là đúng, thế nào là chuẩn mực, còn đẹp, với dòng sách này là điều hiển nhiên.

Với người sành sách phương Tây, chỉ cần cầm cuốn sách trên tay, mở vài trang, họ đã có thể đánh giá tay nghề và năng lực của người làm sách. Nếu làm sai nguyên tắc, dù hình thức có đẹp đến đâu, họ vẫn sẽ coi thường.

Nếu làm sai nguyên tắc, dù hình thức có đẹp đến đâu, họ vẫn sẽ coi thường. Nghề này có nguyên tắc, hệ thống chuẩn mực rất rõ ràng.

Ông Trần Đại Thắng

Nghề này có nguyên tắc, hệ thống chuẩn mực rất rõ ràng: từ việc chọn giấy, phân biệt lối đóng sách kiểu Pháp, kiểu Anh, lối đóng truyền thống hay hiện đại, tất cả đều có quy định của nó.

Khi những nguyên tắc ấy được hiểu và thực hành một cách nghiêm cẩn, tinh thần của người làm sách, và rộng hơn là tinh thần Việt Nam, sẽ tự nhiên hiện lên rõ nét trong từng ấn phẩm đã được tạo ra.

- Ông đánh giá cơ hội thương mại cho sách thủ công, sách nghệ thuật của Việt Nam tại các Hội sách như CODEX như thế nào?

- Tại CODEX IX, chúng tôi chỉ mang theo duy nhất một đầu sách tiếng Anh để phát hành là The Great Gatsby. Toàn bộ số sách đem tới đều được bán hết ngay trong thời gian diễn ra hội sách. Cơ hội về mặt thương mại là rất rõ ràng, nhưng đó không phải điều chúng tôi đặt nặng.

Điều tôi mong muốn khi tham gia CODEX là được học hỏi, giao lưu và tự nâng tầm chính mình, để thế giới nhìn thấy sự hiện diện của Việt Nam trên bản đồ sách nghệ thuật đương đại. Đó mới là mục tiêu lớn nhất mà chúng tôi theo đuổi.

- Theo ông, Đông A nói riêng và Việt Nam nói chung đang ở vị trí nào trong thị trường sách thủ công, sách nghệ thuật thế giới?

- Tôi luôn nghĩ rằng Đông A chỉ mới chập chững bước vào làng sách nghệ thuật thế giới. Trước những nghệ nhân và bậc thầy lớn, không còn con đường nào khác ngoài việc không ngừng học hỏi, với sự khiêm cung, kiên nhẫn và tinh thần thực hành liên tục. Cứ làm cho thật nhiều, rồi con đường sẽ tự mở ra.

Cuốn Lịch sử Việt Nam bằng hình - The Illustrated History of Vietnam của Đông A "cháy hàng" tại Hội sách CODEX X. Ảnh: NVCC.

Hoàn thiện tay nghề để sách Việt tiến ra thế giới

- Ông học hỏi được điều gì từ các nước bạn về việc phát triển sách thủ công, sách nghệ thuật, làm thương hiệu cho sách tại sân chơi quốc tế?

- Tôi học được từ người Nhật tính chuẩn mực, sự chuyên nghiệp và thái độ khiêm tốn trong nghề. Tôi học từ người Hàn Quốc tinh thần chia sẻ tri thức, chủ động mở rộng giao lưu và hợp tác. Điểm chung ở họ là đều có một môi trường đủ vững chắc để phát triển ngay trong nước, nơi các ấn phẩm của họ được hình thành, thử nghiệm và hoàn thiện trước khi bước ra thế giới.

- Để có những cuốn đạt tiêu chuẩn cao tham dự CODEX, trình độ của người nghệ nhân đóng sách đóng vai trò quan trọng. Đông A đã duy trì đội ngũ nghệ nhân này ra sao?

- Tất nhiên, điều kiện tiên quyết là đội ngũ phải có tay nghề vững và mức độ kỹ lưỡng rất cao. Đội ngũ của Đông A đã được đào tạo về kiến thức và kỹ thuật đóng sách bởi thầy Trang Thư Cổ từ đầu năm 2019, đến nay đã tròn bảy năm.

Trong suốt quãng thời gian ấy, các thành viên của Đông A không ngừng học hỏi để tiếp tục trau dồi chuyên môn, đồng thời mở rộng việc tiếp cận và học hỏi từ các nghệ nhân đóng sách khác trên thế giới, thông qua cả hình thức trực tiếp lẫn online.

Mục tiêu của chúng tôi là theo đuổi dòng sách này một cách bền bỉ và lâu dài. Biển học thì vô cùng rộng lớn, vì thế, chúng tôi sẽ không ngừng hoàn thiện bản thân, để Đông A có thể trở thành niềm tự hào của sách Việt.

- Xin cảm ơn ông!