Phong đại là yếu tố tự nhiên của loài ngựa. Khi ngựa phi nước đại băng qua đồng cỏ, gió nổi lên đón mừng; khi ngựa tăng tốc, đuôi và bờm bay phấp phới, tạo gió trong không gian tĩnh lặng.

Tương truyền, tóc đuôi sam của người Mãn Thanh Trung Quốc bắt nguồn từ lòng tôn kính dành cho loài ngựa đã hết mình phục vụ bộ tộc. Gió và ngựa đều là cỗ xe tự nhiên của chuyển động - ngựa biểu trưng cho phương diện vật lý, gió là thể tinh thần.

Biết bao lời cầu nguyện được gửi gắm và mang đi nhờ gió, do đó cờ cầu nguyện Tây Tạng còn được gọi là “phong mã” (Tib. rlung rta).

Phong mã và tứ linh (kim sí điểu garuda, rồng, hổ, sư tử tuyết). Ảnh trong sách Bách khoa toàn thư biểu tượng và hoa văn Mật Tạng.

Cờ cầu nguyện làm bằng vải bông, cắt hình vuông và mang màu Ngũ Trí Phật, trên mặt in mộc bản chân ngôn (mantra), hoa văn, chủng tử tự và lời cầu nguyện. Thiết kế phổ biến nhất có phong mã ở trung tâm và tứ linh ở các góc, chân ngôn cát tường ở xung quanh.

Xuất hiện phổ biến trên cờ còn có hình đức Liên Hoa Sinh Padmasambhava; tam Đại Bồ-tát - Đại Trí Văn Thù Sư Lợi Manjushri, Đại Bi Quán Thế Âm Avalokiteshvara, và Đại Lực Kim Cương Thủ Vajrapani; tam tôn trường thọ - Vô Lượng Thọ Phật Amitayus, Tôn Thắng Phật Mẫu Ushnishavijaya, và Bạch Độ Phật Mẫu Tara; hoặc các chủng tử tự trong thập âm thù thắng của Bời Luân Kim Cương Kalachakra.

Tương truyền cờ cầu nguyện bắt nguồn từ cuộc giao tranh trường cửu giữa asura và chư thiên. Quá mệt mỏi trước chiến tranh dai dẳng, chư thiên cắt cử thiên nữ Gyaltsen Tsemo tới thỉnh đức Phật Bích Ca can thiệp. Đức Phật đáp lại bằng bài kinh cầu nguyện, được chư thiên chép lại và in lên quân kỳ. Nương năng lực cầu nguyện ấy, chư thiên đã chiến thắng và hòa bình được thiết lập.

Người ta tin rằng chính Đại học giả Ấn Độ Atisha đã đưa truyền thống cờ cầu nguyện từ Phật giáo Ấn Độ sang Tây Tạng khi ngài đặt chân đến miền đất này vào năm 1042. Cờ cầu nguyện được nhuộm năm màu và treo cao ở địa điểm cát tường như chùa chiền, bảo tháp, mái nhà, cầu và đường đèo.

Sau một năm gửi lời cầu nguyện theo gió bay đến mọi miền, dịp năm mới (Tib. lo gsar) là thời điểm cát tường nhất để thay những lá cờ cũ đã bạc màu. Trong làn gió thấm đượm năng lượng cầu nguyện, tiếng cờ bay phần phật gợi nhớ đến tiếng vó ngựa phi nước đại.

Hình ảnh phong mã. Ảnh: Nalanda.

Ở trung tâm cờ cầu nguyện, phong mã được thể hiện đang đi về phía cạnh trái. Yên ngựa chở ngọc đa diện cát tường hoặc ngọc báu như ý của Chuyển Luân Thánh Vương (chakravartin), tỏa ra hào quang bình an, thịnh vượng và hòa hợp.

Thần mã không kị sĩ này sở hữu tốc độ nhanh như gió, sức lực dẻo dai không bao giờ cạn kiệt, và vó ngựa phi thường tựa sải cánh của thần gió. Đôi khi cờ cầu nguyện còn khắc họa hình ảnh chàng Gesar xứ Ling - vị anh hùng trong sử thi Tây Tạng - cưỡi bạch mã Kyango Karkar thần kỳ, bay trên những đám mây cuồn cuộn.

Hệ thống y dược và thiên văn Tây Tạng phân ra bốn khía cạnh về sức khỏe và sự bình hòa trong mỗi người: năng lượng sống (Tib. srog), sức khỏe (Tib. lus), năng lực cá nhân (Tib. dbang thang) và sự thành công (Tib. rlung rta). Phong mã tượng trưng cho sự hợp nhất của bốn khía cạnh này, là nguồn năng lượng tích cực diệt trừ mọi chướng ngại của bệnh tật, bất tường, ma quỷ và tác động từ các thiên thể.

Năng lượng gió tương ứng với chuyển động vô ngại của sinh khí trong các kinh mạch (nadi) của thân vi tế, tạo ra dòng vận động mạnh mẽ để tâm thức - phong mã - có thể cưỡi trên đó. Thi sĩ người Anh William Blake đã đặt tên cho năng lượng siêu phàm này là “thể sáng tạo”, với bản chất là năng lượng hỷ lạc vô tận.

Lời cầu nguyện phong mã được thực hành cùng pháp “yên cúng” (cúng khói) vào buổi sáng ngày rằm. Khi đó, bột hương bách (Tib. bsang) được đốt lên để tịnh hóa các đường kinh mạch siêu linh và làm hoan hỷ linh thần bản địa.