Thị trường điện ảnh Việt đang chứng kiến hiện tượng "vô tiền khoáng hậu", khi một loạt dự án lớn nhỏ nối đuôi nhau dời lịch chiếu. Án mạng karaoke đến từ Hoàng Lê - Võ Thanh Hòa "nổ phát súng" đầu tiên khi quyết định thay đổi lịch phát hành sang cuối tháng 10.

Không lâu sau, Chị chị em em 3 của Nguyễn Hữu Hoàng - Will Vũ có quyết định tương tự.

Thậm chí, thương hiệu kinh dị ăn khách của Thái Lan là Quỷ ăn tạng 4: Hổ tinh đột ngột hủy lịch công chiếu tại TP.HCM chỉ một ngày trước thời điểm ấn định trước đó. Thay vì phát hành chính thức vào ngày 9/10, tác phẩm của Chalit Krileadmongkon, Thanadet Pradit, Narit Yuvaboon sẽ ra mắt khán giả Việt vào 16/10 tới đây.

Việc loạt phim lũ lượt thay đổi lịch ra mắt được cho là nhằm né tránh sức nóng của Trại buôn người - phim hành động ăn khách với doanh thu gần 330 tỷ đồng (tính đến trưa 7/10).

Thiệt hại khi phim Việt đột ngột dời lịch

Trao đổi với Tri Thức - Znews, Thạc sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Chủ nhiệm bộ môn Sản xuất phim kỹ thuật số, Đại học RMIT, cho rằng lựa chọn lùi lịch của loạt dự án kể trên được cho là phản ứng thận trọng trước một thị trường đang mở rộng nhưng còn thiếu đồng đều. Khán giả Việt Nam đang tích cực ủng hộ phim nội địa nhưng không phải dự án nào cũng được ưu tiên lựa chọn. Do đó, các chiến lược phát hành không chỉ tập trung vào việc thu hút khán giả mà còn phải đảm bảo giành được những khung giờ chiếu tốt nhất cho người xem.

Khi một tác phẩm như Trại buôn người chiếm lĩnh sự chú ý của công chúng, các rạp chiếu có động lực tài chính để ưu tiên thêm thời gian và suất chiếu cho bộ phim kể trên. Điều này khiến các bộ phim khác khó tạo được chỗ đứng, ngay cả khi họ đã triển khai các chiến dịch truyền thông - marketing quy mô lớn.

Theo chuyên gia, việc thay đổi lịch chiếu đột ngột khiến nhà sản xuất phát sinh thêm khoản lớn về marketing, phí phạt hủy sự kiện, cùng các chi phí khác cho việc tái khởi động chiến dịch ra mắt và công chiếu vào ngày mới. Một số cam kết hiện có có thể thương lượng để chuyển sang thời điểm khác nhưng thiệt hại tài chính vẫn có thể xảy ra tùy thuộc vào các hợp đồng cụ thể. Ngoài ra, một số diễn viên có thể không thể tham gia các hoạt động quảng bá, cinetour hay media tour do đã vướng lịch trình cho các dự án điện ảnh tiếp theo.

Việc hoãn chiếu của một bộ phim có thể không lường trước được động thái lùi lịch của các phim khác, điều này vô tình khiến điểm rơi phát hành mới càng trở nên phức tạp và chật chội hơn. Động thái kể trên cũng đồng nghĩa với việc doanh thu bị chậm lại, khiến nguồn vốn tiềm năng cho các dự án tương lai bị tồn đọng, đồng thời làm tăng chi phí tài chính. Điều này có thể làm gián đoạn đà truyền thông hiện tại của bộ phim, gây hoang mang cho khán giả hoặc tạo cảm giác rằng bộ phim chưa thực sự hoàn thiện để ra rạp.

Chung quan điểm, Thạc sĩ Trần Minh Ngân, giảng viên Khoa Âm nhạc, Sân khấu & Điện ảnh của Đại học Văn Lang cho biết nhà rạp theo dõi vé bán trước, sức bán ở từng khung giờ và khả năng giữ chân người xem qua các ngày để điều chỉnh lịch. Vì vậy, dời ngày chiếu cho thấy nhà phát hành đang tính lại thế cạnh tranh của bộ phim. Với một dự án đã bỏ vốn lớn, chọn thời điểm ít bất lợi hơn là cách quản trị rủi ro. Nhưng lịch chiếu chỉ có thể mở thêm cơ hội. Nó không thay thế được chất lượng tác phẩm, cũng không thể tạo ra lời truyền miệng nếu bộ phim không đủ sức giữ khán giả sau khi đèn rạp bật sáng.

"Điều đáng bàn hơn là hiệu ứng dây chuyền lên cả lịch phát hành. Khi nhiều phim cùng lùi, thị trường có thể rơi vào nghịch lý: tuần này thưa lựa chọn, tuần sau lại chen chúc. Đây không còn chỉ là quyết định của từng nhà phát hành, mà là bài toán sắp xếp nguồn cung cho toàn thị trường. Nếu mỗi đơn vị chỉ chăm chăm tránh bộ phim đang ở trước mắt, họ có thể giảm rủi ro trong một tuần, nhưng lại đẩy áp lực sang những tuần kế tiếp", ông Ngân nêu quan điểm.

Theo ông, một chiến dịch tốt dẫn khán giả đi qua nhiều nấc: biết đến bộ phim, tò mò, chờ đợi, rồi quyết định mua vé. Dời lịch sát ngày khởi chiếu có thể làm đứt mạch ấy. Khán giả quên ngày, chuyển sang một lựa chọn khác, hoặc không còn cảm giác cần phải xem ngay. Khi phim ra rạp, ê-kíp phải khơi lại sự quan tâm gần như từ đầu; tiền bỏ thêm chưa chắc mua lại được đúng nhịp chú ý đã mất.

Việc đổi lịch còn mở ra một cuộc cạnh tranh về cách diễn giải. Nếu thông báo không rõ ràng, khán giả có thể hiểu đó là dấu hiệu ê-kíp thiếu tự tin hoặc bộ phim đang có vấn đề. Đó không nhất thiết là kết luận đúng về chất lượng, nhưng ấn tượng ban đầu vẫn có thể tác động đến quyết định mua vé. Bởi vậy, cách truyền thông khi đổi lịch quan trọng không kém chính quyết định ấy. Với dự án sử dụng vốn vay, việc lùi ngày thu tiền còn gây áp lực trực tiếp lên dòng tiền.

Tuy nhiên, không thể chỉ cộng các khoản phát sinh rồi kết luận dời lịch là sai. Câu hỏi thực chất là: chi phí đổi lịch có thấp hơn rủi ro mở màn trong một thế trận bất lợi hay không? Nếu giữ ngày chiếu nhưng phim nhanh chóng mất suất tốt, tổn thất có thể lớn hơn những khoản phải làm lại. Không có một tỷ lệ chung áp dụng cho mọi dự án, ngân sách, hợp đồng phát hành, mức độ hoàn tất của chiến dịch và sức bán thực tế mới quyết định phép tính cuối cùng.

Tại sao né tránh mà không đối đầu như trước

Vào những mùa phim lớn của thị trường điện ảnh Việt như Tết Nguyên đán, 30/4 - 1/5 hay dịp lễ Quốc Khánh 2/9, cùng lúc nhiều phim Việt tham gia đường đua để cạnh tranh sòng phẳng, khiến thị trường sôi động và hưởng lợi về mặt truyền thông. Song ở thời điểm hiện tại, Án mạng karaoke, Chị chị em em 3 hay Quỷ ăn tạng 4 đều chọn phương án né tránh thay vì đối đầu.

Theo chuyên gia, sự khác biệt nằm ở quy mô, nhu cầu, không đơn thuần xuất phát từ số lượng phim cùng lúc ra rạp. Tết Nguyên đán hay những kỳ nghỉ lễ dài khiến nhu cầu giải trí, trong đó có xem phim của người dân tăng cao. Một khán giả có thể lựa chọn cùng lúc 2-3 phim để theo dõi ngoài rạp.

Nhưng với tuần bình thường, khán giả phải chia cả thời gian lẫn ngân sách giải trí. Phần đông họ không có nhu cầu xem tất cả phim đang chiếu và thường chọn một tác phẩm nổi bật hoặc yêu thích nhất. Bởi vậy, việc nhà sản xuất, phát hành đưa thêm ba hay bốn phim vào lịch không có nghĩa tổng số vé sẽ tự động tăng. Nếu không mở rộng được tệp người xem, các phim chỉ đang chia nhau một chiếc bánh gần như không lớn thêm.

Một mùa phim đông chỉ thực sự có lợi khi mỗi tác phẩm đem đến một lý do xem khác nhau. Phim gia đình, hoạt hình, hài hay kinh dị có thể cùng tồn tại nếu chạm tới những nhóm khán giả riêng. Ngược lại, nhiều phim cùng nhắm vào một nhóm người xem sẽ biến sự sôi động trên truyền thông thành cuộc chia sẻ doanh thu. Cạnh tranh có giá trị khi nó mở rộng lựa chọn; nếu chỉ lặp lại cùng một nhu cầu, thị trường sẽ bị chia nhỏ.

"Vì thế, giữ lịch để chứng minh mình không ngại đối đầu chưa chắc là lựa chọn chuyên nghiệp. Ngày phát hành là một quyết định chiến lược, gắn với thể loại, quy mô phim, chân dung khán giả và sức chịu đựng của ngân sách marketing. Một bộ phim vẫn có thể thành công ngoài mùa lễ nếu nó tạo được nhu cầu riêng. Điều cần hỏi không phải là phim có dám lao vào cuộc đua hay không, mà là thời điểm ấy có thật sự phù hợp với chính bộ phim đó không", Thạc sĩ Trần Minh Ngân cho hay.

Khi các phim đều dời lịch chiếu và chọn thời điểm cuối tháng 10 để trình làng dự án, khiến cho thị trường điện ảnh Việt sẽ chứng kiến cuộc đấu gay cấn tiếp theo.

Theo dự đoán ban đầu của Thạc sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Án mạng karaoke, Chị chị em em 3 và Huyết thống sẽ phải giành giật quyết liệt từng độ phủ truyền thông, sự chú ý trên mạng xã hội, các khung giờ chiếu vàng và mức chi tiêu của khán giả.

Rủi ro lớn nhất là thời gian bám rạp bị thu hẹp, cùng với nguy cơ mất các màn hình chiếu chất lượng và suất chiếu giờ vàng nếu phim không tạo được lợi thế dẫn đầu ngay từ sớm. Một kỳ mở màn mờ nhạt hoặc chậm chạp có thể dẫn đến việc bị cắt giảm suất chiếu và đẩy vào các khung giờ kém hẹp hơn, từ đó giới hạn tiềm năng doanh thu, dập tắt hiệu ứng truyền miệng tích cực. Điều này dễ tạo thành một vòng xoáy suy giảm về độ nhận diện lẫn lượng khán giả tới rạp, ngay cả khi đó là một bộ phim rất hay.

Dịp Halloween có thể gia tăng nhu cầu đối với các dòng phim kinh dị hoặc giật gân, nhưng việc tập trung quá nhiều phim có lượng khán giả trùng lặp có thể dẫn đến tình trạng nhiều tác phẩm phải xâu xé "cùng một miếng bánh".

Trong khi đó, ông Ngân nhận định khả năng doanh thu của các dự án ra mắt vào cuối tháng sẽ phân hóa rõ rệt, hơn là tất cả cùng thắng hoặc cùng thất bại. Phim có khác biệt, được khán giả đón nhận và tạo được truyền miệng vẫn có thể bật lên. Những dự án còn lại có thể giữ được một phần thị trường, bị thu hẹp suất chiếu hoặc phải kéo dài thời gian thu hồi vốn.

"Chưa có cơ sở để nói cả mùa phim sẽ thất bại nhưng cũng không nên kỳ vọng mọi dự án đều được hưởng lợi chỉ vì cùng ra rạp trong một giai đoạn sôi động. Sau cùng, mọi cuộc đua đều trở lại với trải nghiệm trong rạp. Quảng bá cũng như truyền thông cho phim sẽ đưa khán giả đến cửa, còn bộ phim có giữ được họ và khiến họ rủ người khác đi xem hay không mới là chuyện quyết định. Trong một lịch phát hành dày, truyền miệng là phép thử khắc nghiệt nhất", chuyên gia nhấn mạnh.