
Ngày 18/11, bức Châtaigniers en fleurs (Những cây dẻ trổ hoa) của Vincent van Gogh được bán với giá 190,4 triệu USD (gần 5.000 tỷ đồng) tại Sotheby's, New York. Đây là tác phẩm đắt nhất của danh họa Hà Lan từng được bán đấu giá.
Theo Reuters, mức giá này vượt kỷ lục 117,2 triệu USD mà bức Verger avec cyprès (Vườn cây với những cây bách) thiết lập năm 2022. Đây cũng là tác phẩm có giá đấu giá cao thứ hai trong lịch sử Sotheby's, chỉ sau bức chân dung Elisabeth Lederer của Gustav Klimt.
Một giai đoạn sáng tạo đặc biệt
Bức sơn dầu kích thước 70 x 58 cm mô tả con đường làng rợp bóng những cây dẻ đang nở hoa. Dưới tán cây, ba phụ nữ cầm ô đi dạo, trong khi một người đàn ông bước về phía đối diện. Tác phẩm được thực hiện vào tháng 5/1890, trong những ngày đầu Van Gogh chuyển đến Auvers-sur-Oise, ngôi làng phía bắc Paris. Đây là nơi ông sống và sáng tác trong khoảng hai tháng cuối đời.
Đằng sau mức giá kỷ lục là câu chuyện về một giai đoạn sáng tạo đặc biệt, khi họa sĩ vừa trải qua thời gian điều trị bệnh tâm thần nhưng vẫn miệt mài tìm kiếm vẻ đẹp trong thiên nhiên và sáng tạo.
Ngày 20/5/1890, Van Gogh đến Auvers-sur-Oise sau gần một năm điều trị tại cơ sở Saint-Paul-de-Mausole ở Saint-Rémy-de-Provence, miền nam nước Pháp. Ông chọn ngôi làng này một phần vì muốn sống gần em trai Theo tại Paris. Tại Auvers, họa sĩ thuê phòng ở quán trọ Ravoux và được bác sĩ Paul Gachet, người có quan hệ với nhiều nghệ sĩ đương thời, theo dõi sức khỏe.
|
| Bức tranh tạo kỷ lục đấu giá hôm 18/11. Ảnh: 20minutes. |
Cuốn Van Gogh in Auvers: His Final Months (Van Gogh ở Auvers: Những tháng cuối đời), xuất bản năm 2023, là một trong những công trình nghiên cứu quan trọng về thời kỳ này. Sách do Nienke Bakker cùng các chuyên gia của Bảo tàng Van Gogh và Bảo tàng Orsay biên soạn, nhân triển lãm về những tháng cuối đời họa sĩ tổ chức tại Amsterdam và Paris.
Theo giới thiệu của nhà xuất bản Thames & Hudson, trong khoảng 70 ngày ở Auvers, Van Gogh hoàn thành ít nhất 74 bức tranh và hơn 30 bản vẽ. Đây là giai đoạn sáng tác với cường độ đặc biệt cao, dù sức khỏe và tinh thần của ông chưa hoàn toàn ổn định. Các tác giả nghiên cứu quá trình Van Gogh khám phá cảnh quan Auvers, từ nhà cửa, đường làng đến những khu vườn, cánh đồng và các loài hoa.
Những cây dẻ trổ hoa được giới thiệu ở mục số 59 trong danh mục tác phẩm của sách. Theo hồ sơ Sotheby's, Van Gogh hoàn thành bức tranh ngày 24/5/1890, chỉ bốn ngày sau khi đến Auvers.
Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Walter Feilchenfeldt xác định thời điểm sáng tác là ngày 25/5/1890 trong cuốn Vincent van Gogh: The Years in France, Complete Paintings 1886-1890 (tạm dịch: Van Gogh: Những năm tháng ở Pháp, toàn bộ tranh vẽ 1886-1890), xuất bản năm 2013. Ở trang 254, Feilchenfeldt giới thiệu tác phẩm dưới tên Chestnut Trees in Flower: Pink and White Blossoms (Những cây dẻ trổ hoa: Hoa hồng và trắng).
Sự khác biệt một ngày giữa hai tư liệu không làm thay đổi bối cảnh ra đời của tác phẩm. Van Gogh vẽ bức tranh khi vừa bắt đầu làm quen với vùng quê mới, trong những ngày cuối mùa xuân.
Một nguồn tư liệu quan trọng khác là Vincent van Gogh: The Letters (Thư Van Gogh), bộ sách xuất bản năm 2010 do Leo Jansen, Hans Luijten và Nienke Bakker biên soạn. Tập 5, trang 243, giới thiệu hình ảnh Những cây dẻ trổ hoa và liên hệ tác phẩm với bức thư số 875 của họa sĩ.
Những bức thư trong giai đoạn Auvers là nguồn tư liệu giúp giới nghiên cứu tìm hiểu đời sống, tình trạng tinh thần và hoạt động sáng tác của Van Gogh. Chúng cho thấy ông nhanh chóng trở lại công việc sau khi rời cơ sở điều trị, tiếp tục quan sát cảnh vật và tìm kiếm đề tài mới.
![]() ![]() ![]() |
Ba cuốn sách cho độc giả biết bối cảnh Van Gogh sáng tác bức Những cây dẻ trổ hoa. |
Tác phẩm khác biệt trong những ngày tháng cuối cùng của Van Gogh
Những cây dẻ trổ hoa không phải một phong cảnh rộng lớn. Van Gogh lựa chọn góc nhìn gần, để những thân cây và tán lá chiếm phần lớn diện tích bức tranh. Các cành cây vươn cao, đan vào nhau thành vòm che phủ con đường. Những cụm hoa hồng và trắng nổi bật giữa sắc xanh của lá, trong khi ánh sáng len qua những khoảng trống của tán cây.
Van Gogh sử dụng các nét cọ ngắn, dày và liên tiếp. Những mảng màu xanh lá, xanh lam, vàng và hồng được đặt cạnh nhau, tạo cảm giác cây cối đang chuyển động. Đây là đặc điểm nổi bật trong hội họa hậu ấn tượng của ông: màu sắc và đường nét tái hiện hình dáng sự vật, truyền tải cảm xúc của người vẽ.
Sự xuất hiện của bốn nhân vật khiến tác phẩm khác biệt với nhiều bức phong cảnh khác của Van Gogh tại Auvers. Ba phụ nữ mặc trang phục sáng màu, mang ô che nắng, đi dưới những tán cây. Người đàn ông mặc đồ xanh xuất hiện ở phía bên kia con đường. Các nhân vật được vẽ nhỏ so với cây cối, góp phần nhấn mạnh độ lớn của hàng cây và tạo chiều sâu cho bố cục.
Theo Sotheby's, đây là tác phẩm duy nhất trong nhóm tranh cây dẻ tại Auvers có bóng dáng con người. Một số nhà nghiên cứu cũng nhận thấy ảnh hưởng của tranh khắc gỗ Nhật Bản trong cách Van Gogh bố trí các nhân vật và sử dụng màu sắc.
Ngày 29/7/1890, Van Gogh qua đời tại Auvers-sur-Oise, khi mới 37 tuổi. Bức tranh trở thành một trong những tác phẩm ghi dấu giai đoạn sáng tạo cuối cùng của ông.
Trước khi tác phẩm được đưa ra đấu giá hôm 18/11, người ta đã ước tính tranh sẽ được giao dịch với giá cao. Van Gogh hiện được tôn sùng tới mức những đôi tất của ông cũng có thể bán được hàng triệu USD.
Top 4 bức tranh đắt giá
Những cây dẻ trổ hoa trở thành tác phẩm hội họa đắt giá thứ tư từng bán đấu giá công khai. Ba bức đạt mức giá kỷ lục là:
Salvator Mundi (Đấng cứu thế), họa sĩ Leonardo da Vinci: đạt mức 450,3 triệu USD năm 2017
Portrait of Elisabeth Lederer (Chân dung Elisabeth Lederer), họa sĩ Gustav Klimt: đạt mức 236,4 triệu USD 2025
Shot Sage Blue Marilyn (Marilyn trên nền xanh), họa sĩ Andy Warhol: đạt mức 195 triệu USD 2022


