Tại một quán cà phê ở TP.HCM, gần 40 bạn trẻ ngồi lặng lẽ. Không ai nói chuyện với ai, không tiếng chuông thông báo, không ánh sáng xanh từ điện thoại, chỉ có tiếng lật giấy sột soạt giữa lòng thành phố náo nhiệt.

Hình ảnh ngày càng phổ biến của những bữa tiệc đọc sách cho thấy mô hình này đang nhanh chóng chuyển mình từ “hiện tượng” thành một nhu cầu sinh hoạt định kỳ của giới trẻ TP.HCM lẫn Hà Nội. Họ chủ động rời xa không gian số để tìm kiếm quãng nghỉ tinh thần cân bằng.

Chuyên gia cho rằng sự phát triển của book club (Tạm dịch: nhóm đọc sách) giải quyết đúng “nỗi đau” cô lập của thế hệ trẻ trong thời đại số. Các câu lạc bộ sách đóng vai trò như một “không gian thứ ba” - không gian cộng đồng ngoài nhà ở và công sở, giúp con người thư giãn và tái tạo năng lượng.

Lời giải cho “cơn khát” kết nối của giới trẻ

Theo báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 25% thanh thiếu niên toàn cầu đang đối mặt với tình trạng cô lập xã hội. Sự bùng nổ của công nghệ kỹ thuật số cùng sự thiếu hụt tương tác trực tiếp là những nguyên nhân hàng đầu khiến tình trạng cô đơn ngày càng lan rộng.

“Việc đọc vốn đã là một hành trình khá cô độc rồi nên nếu sau khi đọc, chúng ta có thể vừa chia sẻ suy nghĩ, vừa vui chơi cùng nhau, thì biết đâu mọi người sẽ càng hào hứng với việc đọc hơn nữa! Tôi cũng võ đoán rằng ngoài kia hẳn sẽ có những người có cùng nhu cầu ‘vui vẻ đọc sách’ như mình. Và thế là THE BOOKCLUB Gathering ra đời từ chính sự ham đọc và ham vui của người sáng lập”, Trịnh Nam Trân, co-founder của THE BOOKCLUB, chia sẻ về lý do tổ chức nhóm đọc sách với Tri Thức - Znews.

Khi hình dung về hoạt động THE BOOKCLUB Gathering, cô muốn đó là những buổi gặp gỡ mà mọi người có thể đọc sách, trò chuyện và bàn luận về văn chương. Ngoài ra, những buổi gặp gỡ này phải vui, có yếu tố giải trí để việc đọc không trở nên quá căng thẳng hoặc nhàm chán.

“Tôi nghĩ bản thân chịu ảnh hưởng từ Italo Calvino, một trong những nhà văn yêu thích của mình. Trong bức thư hồi âm cho sinh viên, Italo Calvino đã viết song song với ý nghĩa, ‘chức năng giải trí’ cũng cần thiết không kém đối với tác phẩm truyện kể”, Nam Trân nói.

Từ đó, cô quyết định đưa thêm yếu tố giải trí vào hoạt động book club. Mỗi buổi tiệc đọc sách có một chủ đề riêng. Bên cạnh hoạt động cốt lõi là đọc sách và thảo luận văn chương, Trịnh Nam Trân luôn tìm cách tích hợp những trải nghiệm phù hợp với tinh thần của từng buổi gặp như cắm hoa hoặc thưởng thức rượu vang. Những hoạt động này giúp người tham gia tiếp cận chủ đề đọc sách theo nhiều cách khác nhau cũng như tạo ra không gian trò chuyện tự nhiên và thú vị.

Theo cô, điều thú vị nhất của các nhóm đọc sách là giúp người đọc bước ra khỏi mối quan hệ riêng tư giữa bản thân và cuốn sách, để suy nghĩ, khám phá những góc nhìn mới và mở rộng thế giới quan của mình.

Trong mỗi buổi đọc sách, Nam Trân xác định cô chỉ đóng vai trò là người gợi mở chủ đề và dẫn dắt cuộc trò chuyện, tạo điều kiện để những người giam gia chia sẻ và tranh luận cùng nhau. “Với tôi, một buổi đọc sách thành công là khi mọi người hào hứng đến mức mình gần như không cần phải nói thêm”, cô nhấn mạnh.

Chìa khóa giúp lan tỏa văn hóa

Nam Trân nói thêm mô hình book club giúp tạo ra sự kết nối hai chiều giữa tiệm sách và khách hàng. Khi tham gia các hội nhóm này, độc giả có cơ hội chia sẻ sở thích, tìm thấy sự đồng điệu trong một cộng đồng.

“Ở góc độ kinh doanh, những buổi đọc sách giúp THE BOOKCLUB hiểu độc giả của mình hơn, rằng họ quan tâm đến điều gì, muốn đọc gì và mong đợi những trải nghiệm như thế nào”, cô chia sẻ.

Nam Trân khẳng định giá trị văn chương và tri thức phải luôn được đặt ở vị trí trung tâm của hoạt động book club. Cô hy vọng có thể phát triển một cộng đồng đọc sách bền vững để những thành viên của nhóm muốn quay lại, tiếp tục đọc sách, tham gia các hoạt động và giới thiệu không gian này đến nhiều người hơn nữa.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, ông Vũ Trọng Đại, giám đốc Công ty Cổ phần Xuất bản Khoa học và Giáo dục Thời Đại (TIMES), cho biết ở Việt Nam, những cộng đồng đọc sách đã tồn tại từ rất lâu về trước. Tuy nhiên, những cộng đồng này được tổ chức theo hình thức tự phát, không có hệ thống như các câu lạc bộ đọc sách ở nước ngoài.

Theo ông, nếu được đầu tư, các nhóm đọc sách sẽ trở thành con đường ngắn nhất giúp đơn vị xuất bản tiếp cận trực tiếp với độc giả mục tiêu của mình. “Khi xây dựng được câu lạc bộ cho riêng mình, các đơn vị xuất bản sẽ chủ động trong việc thu hút những độc giả trung thành. Về lâu về dài, những câu lạc này tạo ra một nét văn hóa ý nghĩa trong xã hội Việt Nam”, ông khẳng định.

Những nhóm đọc sách không đơn giản là một hoạt động văn hóa - xã hội của giới trẻ. Chúng đôi khi còn là “công cụ” đắc lực của nhiều doanh nghiệp lớn, tiêu biểu như Apple, Netflix, Amazon… Các “ông lớn” này cũng xây dựng book club hoặc một hệ sinh thái liên quan đến sách của riêng mình.

Năm 2024, thương hiệu thời trang xa xỉ Miu Miu cho ra mắt Miu Miu Literary Club. Dự án giúp tôn vinh tiếng nói của phụ nữ thông qua việc thảo luận các tác phẩm văn học của các tác giả nữ.

Ngoài ra, Miu Miu còn triển khai chiến dịch Summer Reads bằng cách mở các tiệm sách pop-up tại nhiều thành phố lớn và tặng miễn phí các tác phẩm văn học kinh điển do phụ nữ sáng tác như A Woman (Tạm dịch: Người đàn bà) của Sibilla Aleramo, Forbidden Notebook (Tạm dịch: Cuốn sổ tay bị cấm) của Alba De Céspedes, Persuasion (Tạm dịch: Đeo đuổi) của Jane Austen…

Ông Vũ Trọng Đại cho biết: “Sách là một trong số ít các sản phẩm có khả năng tiếp cận khách hàng ở đủ mọi giới tính, lứa tuổi, nghề nghiệp. Sách có mức độ tiếp cận cực kỳ sâu rộng, thâm nhập vào mọi ngóc ngách trong xã hội. Do đó, nhiều đơn vị kinh doanh muốn mượn sách như công cụ để tiếp cận khách hàng”.

Theo ông, sách còn giúp doanh nghiệp xây dựng một không gian văn hóa mang dấu ấn riêng, tạo kết nối ý nghĩa giữa doanh nghiệp và khách hàng. Ngoài ra, book club của các doanh nghiệp cũng tạo thêm cơ hội cho các đơn vị xuất bản, giúp lan tỏa văn hóa đọc vào trong đời sống.

Từ kinh nghiệm quan sát các thị trường xuất bản phát triển như Anh quốc, ông Vũ Trọng Đại nhận định “bài toán” lớn cho xuất bản Việt Nam là chủ động định hướng và nâng tầm các mô hình đọc sách từ tự phát thành những câu lạc bộ chuyên nghiệp, có quy chế vận hành rõ ràng và hệ thống phân cấp thành viên bài bản.

Đồng thời, việc tạo ra môi trường sinh hoạt ổn định, kết hợp giữa yếu tố tri thức và trải nghiệm văn hóa không chỉ giúp các nhà làm sách gắn kết trực tiếp với cộng đồng độc giả trung thành mà còn mở ra nền tảng bền vững để hình thành một lối sống đọc sách giàu giá trị trong đời sống xã hội.