Phe Dân chủ Mỹ yêu cầu công khai kho vũ khí hạt nhân của Israel

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ảnh: The Washington Post.

Trong lá thư gửi Ngoại trưởng Marco Rubio, 30 nghị sĩ yêu cầu chính quyền Tổng thống Trump công khai chương trình vũ khí hạt nhân của Israel.

Theo tờ The Washington Post, nhóm nghị sĩ, do dân biểu Joaquin Castro dẫn đầu, khẳng định Washington không còn lý lẽ nào để bào chữa cho sự im lặng của mình, nhất là khi chiến sự tại Iran đang căng thẳng và nguy cơ leo thang quân sự đã chạm mức báo động.

“Rủi ro về việc tính toán sai lầm, leo thang xung đột và sử dụng vũ khí hạt nhân trong bối cảnh hiện nay không còn là lý thuyết”, các nghị sĩ viết. “Quốc hội có trách nhiệm hiến định phải được thông tin đầy đủ về cán cân hạt nhân tại Trung Đông, nguy cơ leo thang từ bất kỳ bên nào, cũng như các kế hoạch dự phòng của chính quyền cho những kịch bản đó”.

Lá thư nhấn mạnh: “Chúng tôi tin rằng mình vẫn chưa được cung cấp những thông tin này".

Theo các quan chức chính quyền Mỹ (yêu cầu ẩn danh), những lo ngại về leo thang hạt nhân cũng đang gây áp lực bên trong chính quyền Trump. Một số ý kiến cho rằng Washington có thể chưa hiểu thấu đáo các "lằn ranh đỏ" của Israel. Hiện tại, Israel vẫn từ chối thừa nhận chương trình hạt nhân được xây dựng bí mật từ cuối thập niên 1950 và không có học thuyết công khai nào về cách thức sử dụng loại vũ khí này.

Dân biểu Joaquin Castro (thuộc Đảng Dân chủ - Texas) tại một buổi điều trần của Ủy ban Tình báo Hạ viện trên Đồi Capitol vào năm ngoái. Ảnh: The Washington Post.

Lá thư là dấu hiệu mới nhất cho thấy sự thay đổi sâu sắc trong cách tiếp cận của Đảng Dân chủ đối với Israel, xuất phát từ sự bất bình trước thương vong của dân thường tại Gaza, Bờ Tây, Lebanon và các hoạt động vận động Washington để thúc đẩy chiến tranh Iran.

Sử gia hàng đầu về chương trình hạt nhân Israel, ông Avner Cohen, nhận định lá thư này đã phá vỡ điều cấm kỵ tồn tại hơn nửa thế kỷ: "Trước đây không ai dám làm điều này. Chỉ riêng việc đặt câu hỏi công khai đã là một sự thay đổi hoàn toàn các quy tắc chung của cả hai đảng tại Mỹ".

Sự im lặng của Mỹ và Israel bắt nguồn từ thỏa thuận không chính thức năm 1969 giữa Tổng thống Richard Nixon và Thủ tướng Golda Meir. Khi đó, Washington chấp nhận sự mơ hồ về hạt nhân của Israel và đồng ý bảo vệ nước này trước sự giám sát của quốc tế.

Các nghị sĩ lập luận rằng chính sách này đang làm xói mòn uy tín của Mỹ khi Washington cố gắng hạn chế chương trình hạt nhân của Iran, Ả Rập Xê-út và UAE nhưng lại nhắm mắt làm ngơ trước kho vũ khí của Israel.

“Chúng ta không thể xây dựng một chính sách chống phổ biến hạt nhân nhất quán cho Trung Đông nếu vẫn giữ thái độ im lặng về năng lực hạt nhân của một bên trọng yếu trong cuộc xung đột”, lá thư viết.

Daryl Kimball, Giám đốc điều hành Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí, cho biết Israel kiên quyết giữ nguyên hiện trạng vì việc không thừa nhận giúp họ chuyển hướng sự chú ý sang hoạt động hạt nhân của các nước láng giềng.

Hồi tháng Ba, dân biểu Castro từng yêu cầu quan chức Bộ Ngoại giao Thomas DiNanno công khai năng lực hạt nhân của Israel nhưng đã bị từ chối. Trả lời phỏng vấn The Post, ông Castro nhấn mạnh Mỹ "không nên giữ bí mật về thông tin của quốc gia khác chỉ vì sự nể nang, khi an nguy của quân nhân, nền kinh tế và đất nước chúng ta đang bị đe dọa".

Một kịch bản đang được giới chức Mỹ đặc biệt quan tâm là khả năng hệ thống phòng không của Israel bị tê liệt trước hỏa lực tên lửa từ các nước láng giềng. Liệu Israel có dùng đến hạt nhân khi đối mặt với thương vong dân thường quá lớn hay không là chủ đề được thảo luận "thường xuyên" trong chính quyền.

Vào tháng Ba, tên lửa Iran từng bắn trúng các thành phố Dimona và Arad, gần các cơ sở nghiên cứu hạt nhân chính của Israel. Dù không gây ra sự cố phóng xạ, cuộc tấn công đã phơi bày lỗ hổng trong hệ thống phòng thủ của nước này.

Lá thư gửi Ngoại trưởng Rubio yêu cầu các thông tin chi tiết về khả năng làm giàu uranium, địa điểm sản xuất vật liệu phân hạch và các lằn ranh đỏ mà Israel đã thông báo cho Mỹ. Ông Castro khẳng định sẽ công khai phản hồi của chính quyền Trump khi nhận được. "Đây không phải là điều nên được giấu kín với thế giới", ông kết luận.