Ngày 19/8 (giờ Mỹ), Bộ Tài chính Mỹ thông báo tổng nợ công của nước này lần đầu tiên vượt 40.000 tỷ USD, qua đó làm dấy lên những cảnh báo mới về nguy cơ khủng hoảng tài khóa, đặc biệt trong bối cảnh chi phí cho các chương trình an sinh xã hội và thanh toán lãi nợ vượt xa nguồn thu ngân sách, vốn bị ảnh hưởng bởi các đợt cắt giảm thuế, theo Reuters.
Chưa đầy một thập kỷ, nợ công Mỹ đã tăng gấp đôi
Khoản nợ của chính phủ Mỹ hiện đã tăng hơn gấp đôi trong chưa đầy một thập kỷ, từ mức 19.950 tỷ USD khi Tổng thống Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ đầu tiên vào tháng 1/2017. Khoảng 1/3 mức tăng này phát sinh trong hai năm chính phủ Mỹ đẩy mạnh vay nợ để tài trợ cho các biện pháp ứng phó đại dịch Covid-19 dưới thời ông Trump và cựu Tổng thống Joe Biden. Phần còn lại đến từ các chính sách tài khóa của 2 tổng thống, kết hợp với tình trạng mất cân đối kéo dài giữa thuế và chi tiêu.
Các tổ chức giám sát ngân sách đã dự báo nợ công Mỹ sẽ vượt mốc 40.000 tỷ USD trong nhiều tuần qua, đồng thời đưa ra những cảnh báo nghiêm trọng rằng một cuộc khủng hoảng nợ trên diện rộng có thể xảy ra, nếu các nhà lập pháp không giải quyết triển vọng tài khóa thiếu bền vững bằng cách tăng thuế, cắt giảm chi tiêu hoặc thực hiện cả hai biện pháp.
Bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang Có trách nhiệm (CRFB) cho biết khoản nợ công 40.000 tỷ USD không chỉ nằm trên sổ sách mà còn phản ánh trong toàn bộ nền kinh tế.
"Càng vay nợ nhiều, chúng ta càng làm trầm trọng thêm lạm phát, thu hẹp nguồn lực dành cho các ưu tiên khác trong ngân sách và khiến nền kinh tế dễ tổn thương hơn trước các tình huống khẩn cấp trong nước cũng như bất ổn ở nước ngoài", bà MacGuineas nói thêm.
Nhiều chuyên gia nhận định với tình hình trên, các chủ nợ nước ngoài của Mỹ có thể đã bắt đầu trở nên thận trọng hơn, khi nhu cầu của các nhà đầu tư nước ngoài, những người đang nắm giữ gần 1/3 lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ, đã suy giảm trong năm qua.
Chỉ vài ngày sau khi Mỹ phát hành thành công 25 tỷ USD trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm với lợi suất cao nhất kể từ năm 2021, lợi suất các trái phiếu kỳ hạn dài khác cũng lập kỷ lục mới trong gần 2 thập kỷ qua. Điều này phản ánh việc nhà đầu tư đòi hỏi mức bù cao hơn trong bối cảnh chính phủ Mỹ phát hành lượng trái phiếu lớn.
Cùng ngày 19/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã đưa ra một động thái mạnh nhằm kéo lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài đi xuống, khi thông báo tăng gấp đôi quy mô các đợt mua lại trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10-30 năm, lên ít nhất 4 tỷ USD mỗi đợt.
Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn dài tăng thường kéo theo lãi suất thế chấp, lãi suất vay mua ôtô và các khoản vay thương mại tăng theo. Trong bối cảnh khoản nợ của Mỹ chưa có dấu hiệu giảm, ông Trump tiếp tục nhắc lại yêu cầu của mình về việc hạ lãi suất.
Hàng loạt chi tiêu 'bóp nghẹt' nền kinh tế
Tuần trước, Bộ Tài chính Mỹ công bố mức thâm hụt ngân sách tháng 7 đạt 432 tỷ USD, mức cao thứ 4 trong lịch sử Mỹ. Việc hoàn các khoản thuế quan khiến nguồn thu từ thuế nhập khẩu tiếp tục âm trong tháng thứ 3 liên tiếp, trong khi chi tiêu cho các chương trình an sinh xã hội và chương trình bảo hiểm y tế Medicare dành cho người cao tuổi tiếp tục tăng.
Trong 10 tháng đầu năm tài khóa 2026, thâm hụt ngân sách Mỹ đã vượt tổng mức thâm hụt của cả năm tài khóa 2025, trong khi vẫn còn 2 tháng nữa mới kết thúc năm tài khóa hiện tại.
Nợ công Mỹ tăng 7.800 tỷ USD ở nhiệm kỳ đầu của ông Trump, trong đó hơn một nửa được tích lũy trong 9 tháng cuối nhiệm kỳ, khi chính phủ đẩy mạnh các biện pháp ứng phó đại dịch. Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, nợ công Mỹ đã tăng thêm 3.800 tỷ USD, nâng tổng mức tăng trong 2 nhiệm kỳ của ông lên 11.600 tỷ USD tính đến thời điểm hiện tại.
Còn trong nhiệm kỳ của ông Biden, nợ công Mỹ tăng 8.400 tỷ USD, một phần do các khoản chi lớn cho phục hồi kinh tế sau Covid-19, đồng thời được thúc đẩy bởi các khoản đầu tư quy mô lớn vào cơ sở hạ tầng, trợ cấp năng lượng sạch và những ưu tiên khác của Đảng Dân chủ.
Ủy ban Ngân sách Liên bang Có trách nhiệm (CRFB) cho rằng các chính sách của ông Trump và ông Biden đã khiến nợ liên bang tăng cao hơn đáng kể so với kịch bản duy trì các chính sách chi tiêu hiện hành khi mỗi người bắt đầu nhiệm kỳ.
Theo ước tính của Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO), gói luật lớn trong nhiệm kỳ thứ 2 của ông Trump, Đạo luật lớn lao và đẹp đẽ (One Big Beautiful Bill), sẽ khiến nợ công Mỹ tăng thêm 4.700 tỷ USD.
 |
| Đạo luật lớn lao và đẹp đẽ (One Big Beautiful Bill) của ông Trump có thể khiến nợ công Mỹ tiếp tục tăng cao. Ảnh: Reuters. |
Ông Trump xây dựng nhiệm kỳ tổng thống thứ 2 với trọng tâm là cắt giảm chi phí, trong đó có việc sớm cắt giảm nhân sự tại các cơ quan liên bang theo chỉ đạo của Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE), một sáng kiến không thuộc cơ cấu chính phủ truyền thống. Tuy nhiên, phần lớn các khoản cắt giảm chi tiêu của ông tập trung vào các chương trình "chi tiêu tùy ý", vốn chỉ chiếm phần nhỏ nhất trong ngân sách liên bang.
Thống kê cho thấy Mỹ chi khoảng 7.000 tỷ USD mỗi năm, trong đó 60% dành cho các khoản chi tiêu bắt buộc. Các khoản chi này nhìn chung tăng theo mức chi phí sinh hoạt.
Khoảng 1.100 tỷ USD khác được dùng để trả lãi cho các khoản nợ của chính phủ. Đáng chú ý, chi phí trả lãi ngày càng tăng khi quy mô nợ "phình to" và lãi suất tăng cao. Năm tài khóa 2025 đánh dấu lần đầu tiên chi phí phục vụ nợ vượt ngân sách dành cho Lầu Năm Góc.
Trong 10 tháng đầu năm tài khóa 2026, chi phí trả lãi đã vượt chi tiêu cho chương trình Medicare và trở thành khoản chi ngân sách lớn thứ hai của chính phủ liên bang, chỉ sau an sinh xã hội.
Hiện tại, Mỹ đang phải chi ngày càng nhiều để trả lương hưu và các khoản chăm sóc y tế cho thế hệ thuộc thời kỳ bùng nổ dân số (baby boom). Điều này gây áp lực ngày càng lớn lên các quỹ tín thác của an sinh xã hội và Medicare, trong bối cảnh nguồn thu từ thuế tiền lương và thuế thu nhập vẫn không đủ để bù đắp các khoản chi của chính phủ liên bang.
Nền kinh tế với độ mở lớn như Việt Nam không thể tránh khỏi những tác động từ xu hướng kinh tế thế giới. Trong thế giới kinh doanh phức tạp và thay đổi liên tục như hiện nay, việc cập nhật kiến thức và hiểu biết về các xu hướng kinh doanh trên thế giới rất quan trọng. Để độc giả có thể tiếp cận những thông tin kinh tế quốc tế mới nhất, Tri Thức - Znews giới thiệu Tủ sách kinh tế thế giới với những cuốn sách và câu chuyện kinh doanh đáng chú ý. Từ việc nghiên cứu các công ty hàng đầu đến việc khám phá những xu hướng kinh tế mới, Tủ sách sẽ là nơi cập nhật các thông tin mới nhất về hoạt động kinh tế toàn cầu.
