Cơn bão tố những khổ đau của chúng con

Trong suốt mùa thu năm 1629, Galileo đã một mình hoàn thành cuốn Đối thoại và nó đã hoàn tất vào đúng đêm Giáng sinh. Sức khỏe của ông vẫn tốt trong suốt thời gian này, và sự bùng nổ sáng tạo kéo dài ba tháng của ông chỉ bị gián đoạn một lần, vào đầu tháng mười một, khi Suor Maria Celeste và Suor Luisa điều trị tình trạng khó ở ngắn ngủi của ông bằng cách gửi cho ông 5 ounce hỗn hợp siro mật ong giấm (oxymel) và một ít siro vỏ chanh để làm giảm vị đắng của nó.

Giờ đây, Sestilia đảm nhận việc chăm sóc gia đình Vincenzio đúng như lời thề trong hôn lễ của cô, đồng thời cô cũng quan tâm đến nhiều nhu cầu cá nhân của Galileo một cách đầy yêu thương, còn Suor Maria Celeste dường như đã tìm ra cách khác để trợ giúp cha mình.

Một trong những lá thư của cô có bóng gió nói rằng cô đang bận rộn sao chép bản thảo cuốn Đối thoại của cha mình. Các phần Galileo đã soạn vào những thời điểm khác nhau dưới những hình thức khác nhau giờ đây cần phải được viết tay từng trang một với nét chữ hoàn hảo để đưa đi in ấn, cùng với những chỉnh sửa và bổ sung được dán vào khi cần thiết.

Khi Suor Maria Celeste nhắc đến ritagli hay “những đoạn rời” mà cô đã có trong tay vào tháng mười một 1629, cô nhắc nhở ông về những đoạn bổ sung mà ông đã hứa sẽ gửi trước khi cô có thể bắt tay vào làm việc trên toàn bộ tác phẩm, rất có thể cô muốn nói rằng Đối thoại đã đến tay cô từng mẩu một. (Tuy nhiên, bản thảo gốc của cuốn sách hiện không còn giữ lại được, cũng như không có một mô tả nào về nó cho biết nét chữ là của ai.)

Galileo đã dành trọn cuộc đời để bảo vệ chân lý khoa học. Ảnh: Nove Akropola.

Vào ngày thứ tư ngắn ngủi - và cũng là ngày cuối cùng - của Đối thoại, Galileo trình bày lại “Chuyên luận về thủy triều” mà ông đã đưa cho Hồng y Orsini vào năm 1616, trong đó ông cho rằng triều lên và triều xuống của biển là kết quả tất yếu của hai chuyển động của Trái đất, một chuyển động quanh trục của chính nó và một chuyển động quay quanh Mặt trời: khi Trái đất quay, chuyển động quay hằng ngày kết hợp với chuyển động quay hằng năm của nó đã gây ra những xáo động lớn trong các đại dương.

Trong bài phát biểu của mình, Salviati đã chỉ ra rằng Trái đất chuyển động không chỉ giải thích được thủy triều mà chính sự tồn tại của thủy triều đã phát lộ chuyển động của Trái đất.

Sau khi Simplicio lên án ý tưởng này là “bịa đặt”, những người đối thoại tiếp tục khám phá sự phức tạp đến khó hiểu của thủy triều - chúng thay đổi như thế nào về thời gian, thể tích và độ cao từ nơi này đến nơi khác trên thế giới.

Salviati gợi ý rằng nỗ lực giải thích những dị thường này chỉ ở Địa Trung Hải thôi đã dẫn đến cái chết của Aristotle theo đúng nghĩa đen: “Người ta đồn rằng do những khác biệt này và sự khó hiểu về nguyên nhân của chúng (tức thủy triều) đối với Aristotle mà ông, sau khi quan sát chúng một thời gian dài từ một số vách đá ở Euboea, đã lao xuống biển trong cơn tuyệt vọng và cố tình hủy hoại bản thân mình.”

Đoạn kết ở cuối ngày hôm đó, khi đến lúc ba nhân vật kết thúc cuộc thảo luận và đưa ra những kết luận, cần có một hình thức đối ngoại tế nhị, vì văn bản của ngày thứ ba và thứ tư đưa ra những lập luận vật lý ủng hộ Copernicus một cách rất thuyết phục, trong khi giọng điệu chủ đạo của cả cuốn sách phải giữ được tinh thần chỉ là giả thuyết, như Galileo đã hứa với Urban.

Sagredo hiếu khách tóm tắt: “Trong các cuộc trò chuyện bốn ngày nay, chúng ta có những bằng chứng mạnh mẽ ủng hộ hệ thống Copernicus, trong số đó có ba bằng chứng được chứng minh là rất thuyết phục - đó là những bằng chứng được rút ra từ sự dừng lại và chuyển động nghịch hành của các hành tinh, cũng như sự tiến lại gần và lùi ra xa của chúng đối với Trái đất; thứ hai là từ sự quay của Mặt trời quanh mình nó, và từ những gì được quan sát thấy ở các vết đen mặt trời; và thứ ba, từ sự lên xuống của thủy triều đại dương.”

Nhưng Salviati - đồng thời là Galileo - mặc dù là người đã dẫn dắt cuộc thảo luận theo hướng này, cuối cùng vẫn từ chối tán thành Copernicus. Ông cho rằng “phát minh này” - có nghĩa là cấu trúc nhật tâm - “có thể rất dễ trở thành ảo giác ngu ngốc nhất và cũng là một nghịch lý vĩ đại.”

Bằng sự lập lờ như vậy, Galileo đã làm giảm bớt tính thuyết phục trong những luận điểm bảo vệ học thuyết Copernicus vốn xưa nay đầy nhiệt huyết của mình. Ở cuối Đối thoại, ông còn tìm cách làm hài lòng Giáo hoàng Urban bằng cách chiều theo mong muốn của Đức Thánh Cha mong được thấy lại triết lý ve sầu từ cuốn Người thử vàng - ý tưởng cho rằng Chúa và Tự nhiên có vô vàn phương tiện để tạo ra những hiệu ứng mà con người quan sát được.

Nhưng Galileo đã đặt những lời này vào miệng của Simplicio, nơi mà sự sâu sắc của chúng xem ra có vẻ nông cạn: “Về những cuộc thảo luận mà chúng ta đã tổ chức, và đặc biệt là cuộc thảo luận cuối cùng liên quan đến những nguyên nhân gây ra thủy triều lên xuống, tôi thực sự không hoàn toàn bị thuyết phục,” đệ tử trung thành của Aristotle phản đối, nhưng từ những ý tưởng yếu ớt như vậy về vấn đề mà tôi nêu ra, tôi thừa nhận rằng dường như đối với tôi, những tư tưởng của các vị có vẻ tài tình hơn nhiều tư tưởng khác mà tôi từng được nghe.