Chợ Bình Tây năm 1929.

Chợ Lớn có mật độ cao các cửa hàng mặt phố, đặc biệt là trên phố Triệu Quang Phục, phố Trần Hưng Đạo và Nguyễn Trãi. Bên cạnh những con phố lớn với các ngành nghề đặc trưng, trong khu vực Chợ Lớn còn có các con hẻm nhỏ, lưu dấu những khu dân cư của người Hoa xưa ở vùng đất mới.

Đó là tên gọi các con hẻm với những từ cuối như “Lý”, “Hạng”, “Phường”, mỗi tên gọi miêu tả nguồn gốc, xuất xứ của nhóm cộng đồng người Hoa hay lưu giữ một lịch sử về nguồn gốc, ngành nghề của cộng đồng trong hẻm. Mỗi hẻm thường có hai dãy nhà phố song song đối diện nhau. Các hẻm có thể thông từ đường này sang đường khác hay là hẻm cụt. Ở mỗi đầu hẻm đều thiết kế cổng và bảng tên hẻm.

Trước đây, các hẻm thường có cổng được xây với lối kiến trúc cổ kính, vững chãi để chở che những căn nhà cổ bên trong. Có cổng hẻm được xây dựng vững chãi với bộ khung giống như một gian nhà: cổng Thái Hồ hạng, hẻm 55 Trần Hưng Đạo.

Có cổng hẻm được lợp mái ngói: cổng Dịch An lý, 674 Nguyễn Trãi. Có cổng hẻm được làm bằng sắt, như cổng lớn ngay đầu hẻm như ở hẻm 236 Trần Hưng Đạo, xưa là hẻm Tùng Quế phường. Các tên gọi của hẻm bằng chữ Hán đại tự được thể hiện theo nhiều cách khác nhau: được đắp nổi hoặc được viết.

Trên các con đường Trần Hưng Ðạo, Triệu Quang Phục, Châu Văn Liêm, Lương Nhữ Học... còn có các ngôi nhà có kiến trúc nhà ống mái lợp ngói ống màu đỏ, tạo thành dãy phố kiến trúc đặc trưng nổi bật. Nhà có chiều ngang hẹp 3 - 4 m và chiều dài gấp 4 - 5 lần chiều ngang, phía ngoài để buôn bán còn phía sau là để ở cùng với một sân trời phía trong.

Các kiến trúc nhà ở, hẻm cổ, cửa hàng... của người Hoa được xây dựng trong khoảng niên đại thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX cũng như hầu hết các khu phố cổ của Sài Gòn. Tuy nhiên những biến động chính trị - xã hội đã làm cho nhiều khu phố không còn sinh hoạt buôn bán như trước, chỉ có phố Hải Thượng Lãn Ông vẫn tiếp tục duy trì cho đến ngày nay mà nổi tiếng là “phố thuốc bắc”.

Khu phố cổ nằm ở ngã tư Hải Thượng Lãn Ông - Triệu Quang Phục (Quận 5) gồm dãy nhà từ số 43 đến số 65 và ngôi nhà số 102 AB, còn giữ được mặt ngoài nhưng bên trong đã sửa chữa thay đổi. Tổng thể gồm 16 nhà kiến trúc xưa còn giữ được hình dáng phố cổ ở phía ngoài như hiện trạng cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Khối nhà cổ gồm những căn một trệt hai lầu khá đồ sộ, được xây dựng theo phong cách kiến trúc khá độc đáo, đặc trưng của người Hoa đầu thế kỷ XX có pha trộn kiến trúc Pháp.

Nét đặc trưng của căn nhà là các “mặt dựng” ở đầu diềm mái nhà được trang trí nhiều dạng môtíp khác nhau. Riêng “mặt dựng” nơi đầu mái có hình con long mã đội hà đồ - biểu tượng cho điềm lành, thái bình an lạc.

Chợ Bình Tây là một trong những ngôi chợ lớn nhất của Thành phố ở địa chỉ số 57, đường Tháp Mười, phường 2, Quận 6. Công trình do kiến trúc sư người Pháp thiết kế, nhưng mang đậm nét kiến trúc phương Đông, do ông Quách Đàm xây dựng vào năm 1928 trên diện tích 28.427 m2. Khuôn viên đẹp, với hơn 2.300 hộ kinh doanh.

Hiện trạng công trình gồm 1 trệt, 1 lầu, mái lợp ngói và hai dãy chợ Trần Bình, Lê Tấn Kế ở vị trí hai bên. Tháp giữa vươn cao có 4 mặt đồng hồ, trang trí “lưỡng long chầu châu”. Bốn góc chợ có 4 chòi nhỏ, toàn bộ mái chợ lợp bằng ngói âm dương theo kiểu chồng lớp để tạo sự thông thoáng.

Riêng mái ở các góc có nét uốn lượn theo kiểu chùa phương Đông. Giữa chợ có khoảng sân rộng rãi đặt tượng ông Quách Đàm cùng bệ đá ghi ngày xây dựng chợ. Chợ được trùng tu, sửa chữa lớn vào các năm 1991, 1996, 2000. Chợ Bình Tây đã được đưa vào danh sách di tích kiến trúc nghệ thuật cần được bảo tồn.