Ginevra de’ Benci

Tác phẩm chân dung nổi tiếng Ginevra de’ Benci được danh họa Leonardo da Vinci vẽ vào khoảng năm 1474-1478. Ảnh: wikipedia.

Bức tranh độc lập đầu tiên mà Leonardo được đặt vẽ đến vào khoảng năm 1474, khi ông mới ngoài đôi mươi - đó là chân dung nữ quý tộc trẻ người Florence, cũng là một mỹ nhân nổi tiếng, Ginevra de’ Benci.

Trước đó không lâu, Ginevra đã thành hôn, nhưng bà vẫn là đối tượng của Bernardo Bembo, vị đại sứ Venice ở Florence. Những thi sĩ trong thành phố đã sáng tác những vần thơ ca ngợi chuyện tình của hai người (mối tình có lẽ trong sáng, nhưng được biết đến rộng rãi), và gần như chắc chắn Bembo là người đặt hàng Leonardo vẽ chân dung Ginevra.

Bức tranh này hoàn toàn khác những bức phác sinh động và đầy năng lượng của ông. Ginevra mang nước da nhợt nhạt thiếu máu như làm bằng cẩm thạch, hiện ra trong tranh giống một bức tượng cẩm thạch mà Verrocchio đã làm trong cùng thời gian, chứ không giống một phụ nữ bằng xương bằng thịt.

Leonardo ban đầu vẽ bà từ thắt lưng trở lên, cầm hoa, nhưng phần tranh này đã thất lạc. Một điểm giống tượng nữa là Ginevra không có lông mi. Ánh sáng chiếu rọi lên bà nhìn như đến từ phần không gian phía trước bức tranh, thủ thuật tài tình cho thấy rằng thế giới thực và thế giới trong tranh là một và như nhau.

Ginevra, tuy vậy, chưa bao giờ làm mẫu trước bụi bách xù trong một chiều hè muộn ở vùng thôn quê Tuscany. Hiện thực chủ nghĩa dừng lại đây. Cây bách xù (ginepro trong tiếng Italy) là một phép chơi chữ từ tên bà. Không có gì là thật theo đúng nghĩa đen trong bức chân dung này.

Thi nhân đương thời miêu tả vẻ đẹp của Ginevra là lý tưởng và siêu phàm, và bức chân dung này trở thành một biểu tượng cho vẻ đẹp nữ giới, cùng khả năng của hội họa biến vẻ đẹp này trở thành thứ hữu hình, khả kiến.

Ba vua chiêm bái Chúa Hài Đồng

Bức tranh Ba vua chiêm bái Chúa Hài Đồng được danh họa Leonardo da Vinci vẽ vào khoảng năm 1481-1482. Ảnh: wikipedia.

Trong vài năm sau khi chân dung Ginevra de’ Benci được hoàn thành, đơn đặt hàng bắt đầu đổ về, và Leonardo có thể đã rời chiếc tổ ấm cúng của người thầy Verrocchio để bắt đầu sự nghiệp của riêng mình.

Năm 1481, ông bắt đầu vẽ bức tranh lớn nhất của đời mình tính đến lúc đó - Ba vua chiêm bái Chúa Hài Đồng. Bức tranh thờ này do các tu sĩ ở nhà thờ San Donato tại Scopeto - ngay bên ngoài Florence - đặt hàng, và là bức đầu tiên trong số những tranh được đặt hàng mà Leonardo không bao giờ hoàn thiện.

Những gì còn sót lại là phần tranh vẽ nền trên ván vẽ, và việc nó còn tồn tại đến nay thậm chí còn ấn tượng hơn, vì tranh thờ về cơ bản chỉ là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng. Thông thường, một bức tranh nền dang dở sẽ được tái sử dụng và vẽ chồng lên, nhưng tác phẩm này rõ ràng được giữ gìn vì nó là lời chứng cho tài năng và óc sáng tạo của Leonardo.

Ta vẫn có thể thấy những lớp sơn đen và nâu đầu tiên mà Leonardo dùng để phác họa nên khung cảnh năng động khác thường này. Chỉ có Đức Mẹ Đồng Trinh ở trung tâm và hai người đang đứng ở mép trái và phải là tĩnh. Tất cả mọi thứ và mọi nhân vật khác đều đang chuyển động, kể cả Chúa Hài Đồng đang nhận món quà trực tiếp từ một trong ba vua.

Con người trong tranh nhìn ngó, ra dấu và nói chuyện, có người cưỡi ngựa từ mép tranh đi vào, và nhiều người trông như không để tâm đến sự kiện ở trung tâm tranh. Vào thời đó, đây là bức tranh thờ có nhiều nhân vật nhất từng được vẽ.

Ở hậu cảnh, Leonardo phóng tay vẽ nên một tàn tích kiến trúc theo kiểu Hy-La, theo luật phối cảnh, và để phức tạp hóa bức tranh hơn, ông vẽ người trèo lên những kiến trúc này, cúi nhìn qua những bậc thang và rìa đá. Ở phía phải, binh lính trên lưng ngựa đang chiến đấu dữ dội với nhau.

Chừng một năm sau khi khởi sự vẽ bức tranh thờ, Leonardo rời Florence để đến Milan, để lại bức tranh chưa hoàn thiện cho anh trai của Ginevra de’ Benci, người bạn của ông từ nhiều năm trước, trông nom.

Leonardo không lấy lại bức tranh, và đến khi ông trở về Florence 18 năm sau, Filippino Lippi đã thay ông đảm nhận công việc này. Vị này vẽ bức tranh trên một ván vẽ hoàn toàn mới, nhưng vẫn giữ được tính phức tạp và sinh động đầy đột phá của Leonardo.