 |
| Nhà nghiên cứu tại Việt Nam sẽ bị cấm vô thời hạn nếu vi phạm nghiêm trọng quy định của Bộ Khoa học và Công nghệ. Ảnh minh họa: Pexels. |
Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ theo Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN ngày 25/5/2026.
Đáng chú ý, hướng dẫn đưa ra định nghĩa chi tiết về hành vi đạo văn. Theo đó, đạo văn là việc sử dụng ý tưởng, dữ liệu, kết quả nghiên cứu, sản phẩm trí tuệ hoặc sao chép nội dung, hình ảnh của người khác hay của chính mình mà không trích dẫn đầy đủ, trung thực; đồng thời bao gồm cả hành vi thuê hoặc nhờ người khác thực hiện sản phẩm nhưng công bố dưới tên mình.
Đồng thời, văn bản cũng phân định rõ các hành vi “ngụy tạo dữ liệu”, “giả mạo dữ liệu” và “làm sai lệch bản chất nghiên cứu”. Trong đó, ngụy tạo dữ liệu là việc bịa ra dữ liệu hoặc kết quả nghiên cứu rồi công bố như thật, còn giả mạo dữ liệu là hành vi can thiệp, sửa đổi hoặc lược bỏ dữ liệu theo cách làm sai lệch bản chất nghiên cứu.
Ngoài các hành vi liên quan trực tiếp đến công bố khoa học, hướng dẫn còn quy định nhiều vi phạm đạo đức nghề nghiệp như che giấu rủi ro gây hậu quả nghiêm trọng, truyền bá thông tin sai sự thật, tiết lộ dữ liệu nhạy cảm, sử dụng kinh phí và thiết bị nghiên cứu cho mục đích cá nhân, không công khai xung đột lợi ích hoặc thực hiện nghiên cứu xâm phạm quyền riêng tư, nhân phẩm của cá nhân và cộng đồng.
Đặc biệt, văn bản nhấn mạnh các hành vi như đạo văn, ngụy tạo dữ liệu, che giấu xung đột lợi ích hay làm sai lệch bản chất nghiên cứu được xem là vi phạm nghiêm trọng liêm chính khoa học.
Hướng dẫn cũng dành một điều riêng quy định việc sử dụng AI trong nghiên cứu khoa học. Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh AI chỉ là công cụ hỗ trợ và con người phải chịu trách nhiệm cuối cùng đối với toàn bộ nội dung, dữ liệu và sản phẩm nghiên cứu.
Theo đó, nhà nghiên cứu không được dùng AI để tạo dữ liệu giả, ảnh giả hoặc tài liệu tham khảo không có thật; không sử dụng tài liệu do AI tạo ra nhưng chưa được kiểm chứng làm nguồn tham khảo khoa học.
Người sử dụng AI phải công khai tên công cụ, phiên bản và phạm vi ứng dụng AI trong nghiên cứu; đồng thời ghi rõ những nội dung được tạo hoàn toàn bằng AI. Văn bản cũng yêu cầu không đưa dữ liệu mật hoặc dữ liệu chưa công bố lên các nền tảng AI trái quy định pháp luật.
Theo quy định do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, tùy mức độ vi phạm, cá nhân có thể bị nhắc nhở, cảnh cáo, yêu cầu cải chính hoặc xin lỗi công khai; bị dừng giao chủ trì hoặc tham gia nhiệm vụ khoa học và công nghệ; buộc rút bài báo khoa học; hoàn trả hoặc bị thu hồi kinh phí nghiên cứu cùng các danh hiệu, khen thưởng liên quan.
Đặc biệt, các trường hợp nghiêm trọng có thể bị cấm tham gia hoạt động nghiên cứu khoa học trong thời hạn nhất định hoặc vô thời hạn.
Ngoài ra, thông tin vi phạm sẽ được cập nhật lên Nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, bao gồm tên cá nhân vi phạm, tổ chức công tác, hành vi vi phạm, sản phẩm học thuật bị ảnh hưởng và hình thức xử lý.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
