Người Việt có điểm môn tiếng Anh cao nhưng ngại giao tiếp

Việc tự học và duy trì tiếp xúc với tiếng Anh ngoài lớp học rất quan trọng. Ảnh: Phương Lâm.

Nhiều năm qua, năng lực tiếng Anh của người Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực, thể hiện qua kết quả các kỳ đánh giá ngày càng cải thiện và số lượng người học tiếng Anh không ngừng gia tăng. Tuy nhiên, theo ông James Shipton, Giám đốc Hội đồng Anh tại Việt Nam, điểm tiếng Anh cao vẫn chưa đồng nghĩa với giao tiếp tốt.

Dù trình độ tiếng Anh của người Việt ghi nhận sự cải thiện rõ rệt, song thực tế, nhiều người học vẫn thiếu tự tin khi sử dụng tiếng Anh trong đời sống. Khảo sát tại một trường đại học trong nước cho thấy khoảng 78% người học cho biết họ vẫn chưa thật sự tự tin khi giao tiếp bằng tiếng Anh.

Ông Shipton nhìn nhận sự tự tin không phải là yếu tố phụ trong việc học ngoại ngữ, mà là điều kiện then chốt để người học vận dụng kiến thức vào thực tế.

Từ những năm đầu đời cho đến khi trưởng thành, chỉ khi người học cảm thấy an toàn, được hỗ trợ, được phép thử nghiệm và “mắc lỗi”, việc sử dụng tiếng Anh mới có thể vượt ra khỏi phạm vi lớp học và trở thành công cụ giao tiếp thực sự trong cuộc sống.

Bồi đắp tự tin từ giai đoạn mầm non

Theo ông Shipton, việc xây dựng sự tự tin trong sử dụng tiếng Anh cần được bắt đầu ngay từ khi trẻ còn nhỏ, trước khi bước vào các kỳ thi hay chương trình đánh giá chính thức.

Ở giai đoạn này, quá trình học tập của trẻ không dựa nhiều vào những nỗ lực có ý thức, mà chủ yếu được dẫn dắt bởi sự tò mò, vui chơi và tương tác xã hội. Trẻ có xu hướng mạnh dạn thử nghiệm ngôn ngữ, bắt chước âm thanh và diễn đạt suy nghĩ một cách tự nhiên.

Chính vì vậy, giáo dục ngoại ngữ ở lứa tuổi mầm non cần được triển khai theo hướng đề cao giao tiếp và tương tác có ý nghĩa, tương đồng với cách trẻ tiếp thu tiếng mẹ đẻ. Trẻ nên được khuyến khích sử dụng tiếng Anh thông qua các hoạt động kể chuyện, ca hát, vui chơi, thay vì tiếp cận ngôn ngữ như một hệ thống quy tắc cần ghi nhớ.

Bên cạnh phương pháp giảng dạy, môi trường học tập cũng rất quan trọng. Trẻ chỉ sẵn sàng thử nghiệm khi các em cảm thấy được bảo vệ và tôn trọng.

Ông Shipton nhìn nhận khi sự tự tin được bồi đắp ngay từ giai đoạn đầu đời, nó trở thành một phần tự nhiên trong quá trình phát triển ngôn ngữ. Ngược lại, nếu yếu tố này bị xem nhẹ, người học có thể phải mất nhiều năm sau đó để vượt qua tâm lý sợ sai.

Giai đoạn vị thành niên là thời điểm sự tự tin khi sử dụng tiếng Anh dễ suy giảm nhất. Ảnh minh họa: Trần Hiền.

Thầy cô đóng vai trò quan trọng

Giai đoạn vị thành niên là thời điểm sự tự tin khi sử dụng tiếng Anh dễ suy giảm nhất. Đây là lúc các em đặc biệt nhạy cảm trước đánh giá của thầy cô, bạn bè, cùng với những biến đổi mạnh mẽ về tâm sinh lý. Thực tế cho thấy không ít học sinh Việt Nam ở lứa tuổi này đạt kết quả cao trong các bài kiểm tra viết, nhưng lại thiếu tự tin khi sử dụng tiếng Anh giao tiếp.

Đây cũng là giai đoạn các em đối diện với áp lực đầu đời trong học tập, như kết quả thi chưa đạt kỳ vọng, bài làm bị phê bình, hay bị sửa lỗi trước tập thể lớp.

"Trong bối cảnh cái tôi cá nhân đang dần hình thành, những trải nghiệm tưởng chừng nhỏ này có thể để lại tác động sâu sắc đến tâm lý và sự tự tin của các em", ông Shipton nhận định.

Do đó, vai trò của thầy cô trong giai đoạn này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cách giáo viên ứng xử trước những sai sót của học sinh, điều hành các hoạt động lớp học, cũng như khuyến khích các em chủ động tham gia các hoạt động trong lớp sẽ trực tiếp định hình thái độ của học sinh về việc học tiếng Anh.

Ông Shipton nhấn mạnh việc lấy người học làm trung tâm, khuyến khích cả giáo viên và học sinh nhìn nhận sai sót như một phần tự nhiên của quá trình học tập và phát triển năng lực, thay vì coi đó là biểu hiện của thất bại.

Ông cũng gợi ý một số phương pháp giảng dạy như dạy học theo nhiệm vụ hay dạy học theo dự án sẽ tạo sự cân bằng giữa yêu cầu đánh giá kết quả học tập và mức độ tham gia chủ động của học sinh.

Khi được trang bị đầy đủ về chuyên môn sư phạm, tinh thần thấu cảm và hòa nhập, giáo viên có thể xây dựng được môi trường học tập an toàn, giúp học sinh mạnh dạn nói tiếng Anh và từng bước vượt qua những khó khăn trong học tập.

Ông James Shipton, Giám đốc Quốc gia của Hội đồng Anh tại Việt Nam. Ảnh: BC.

Đưa tiếng Anh thành “đòn bẩy” sự nghiệp

Với nhiều sinh viên hay người đi làm, tiếng Anh là môn học đã từng gắn bó suốt nhiều năm, nhưng lại hiếm đi được sử dụng trong thực tế. Tâm lý sợ sai, ngại nói, cùng suy nghĩ “đã quá muộn để học nói tiếng Anh chuẩn” khiến không ít người e dè khi phải sử dụng tiếng Anh trong công việc và đời sống xã hội.

Tâm lý này về lâu dài có thể làm thu hẹp cơ hội phát triển sự nghiệp trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập quốc tế. Do đó, ông Shipton cho rằng việc học tiếng Anh đối với người trưởng thành, đặc biệt là những người đã đi làm, đòi hỏi một cách tiếp cận khác.

Ở giai đoạn này, tiếng Anh không còn đơn thuần là một môn học mang tính hàn lâm, mà trở thành công cụ giao tiếp trực tiếp, từ họp hành, trao đổi với đồng nghiệp, làm việc nhóm cho đến xử lý công việc trong môi trường đa văn hóa.

Người học có thể cân nhắc tham gia các khóa học tiếng Anh định hướng ứng dụng trong môi trường công sở, được tổ chức theo nhóm nhỏ, nhằm tạo điều kiện thực hành những nội dung sát với nhu cầu và tình huống công việc thực tế.

Bên cạnh đó, việc tự học và duy trì tiếp xúc với tiếng Anh ngoài lớp học rất quan trọng. Người học có thể tham gia các không gian giao tiếp thân thiện, ít áp lực như câu lạc bộ sinh hoạt, hoạt động cộng đồng hay các chương trình thiện nguyện có yếu tố quốc tế sẽ tạo điều kiện để tiếng Anh được sử dụng một cách tự nhiên như một phương tiện trao đổi và kết nối.

Khi được hỗ trợ thông qua cả môi trường học tập chính quy lẫn những không gian sử dụng tiếng Anh đời thường và gần gũi, người trưởng thành có thể dần chuyển từ trạng thái “biết tiếng Anh” sang “dùng được tiếng Anh” một cách tự tin và hiệu quả hơn.

Giám đốc Hội đồng Anh tại Việt Nam nhìn nhận việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai tại trong trường học sẽ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi trọng tâm không chỉ ở nâng cao năng lực mà còn vào rèn luyện sự tự tin của học sinh.

"Trình độ là điều kiện cần, nhưng sự tự tin mới là yếu tố quyết định để tiếng Anh trở thành công cụ được sử dụng thường xuyên trong học tập, lao động và đời sống xã hội", ông chia sẻ.

Thực tế, các định hướng chính sách giáo dục gần đây cho thấy Việt Nam đã thể hiện rõ cam kết theo đuổi tầm nhìn này. Thông qua các hoạt động và chủ trương liên quan, Việt Nam đã xác định rõ mục tiêu tăng cường vai trò của tiếng Anh không chỉ trong chương trình chính khóa, mà còn trong môi trường học tập và sử dụng ngôn ngữ xuyên suốt các bậc học.