Người Việt đầu tiên làm giám khảo giải Hans Christian Andersen

Bà Lê Thu Phương Quỳnh là người Việt Nam đầu tiên làm giám khảo của Giải thưởng văn học thiếu nhi thế giới Hans Christian Andersen 2028. Ảnh: FBNV.

Sáng 30/10, Hiệp hội Quốc tế về Sách dành cho Thanh thiếu niên (IBBY) công bố bà Lê Thu Phương Quỳnh (sinh năm 1985, hiện làm việc chính tại TP.HCM) là một trong 11 giám khảo của Giải thưởng Hans Christian Andersen (Andersen) 2028.

Đây là lần đầu tiên Việt Nam có người tham gia hội đồng giám khảo của giải thưởng được ví như "Nobel của văn học thiếu nhi" này. Giải thưởng Andersen do IBBY tổ chức, được trao hai năm một lần ở hai hạng mục Viết và Minh họa.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, bà Lê Thu Phương Quỳnh có dịp nhìn lại hành trình của bản thân cũng như chia sẻ về những nguyên tắc làm việc khi tham gia hội đồng giám khảo giải Andersen.

Thành thạo 4 ngoại ngữ, Quản lý quốc tế của Room to Read

Bà cho biết cơ duyên đưa mình đến với Hội đồng giám khảo Giải thưởng Hans Christian Andersen 2028 (HCAA) bắt đầu từ một chuyến nghiên cứu tại Đức.

Năm 2024, bà nhận học bổng nghiên cứu tại International Youth Library (Thư viện Thanh niên Quốc tế) ở Munich. Đây là thư viện do bà Jella Lepman thành lập sau Thế chiến II. Bà Lepman cũng là người sáng lập Hiệp hội Quốc tế về Sách thiếu nhi (IBBY), đơn vị tổ chức giải Andersen.

Trong thời gian này, khi trao đổi với tác giả Nguyễn Hữu Quỳnh Hương (Slowbooks), bà Quỳnh biết IBBY đang nhận hồ sơ ứng tuyển vị trí giám khảo cho mùa giải 2028 và Chi hội Việt Nam của Hiệp hội Quốc tế về Sách dành cho Thanh thiếu niên (VBBY) cũng mong muốn đề cử bà. Sau quá trình tuyển chọn của hội đồng giải Andersen, bà trở thành người Việt Nam (đồng thời là người Đông Nam Á) đầu tiên góp mặt trong hội đồng giám khảo giải thưởng.

Một tiết đọc sách trong thư viện do Room to Read phối hợp với một trường tiểu học thực hiện. Ảnh: Room to Read Việt Nam.

Hội đồng năm 2028 gồm 11 chuyên gia có quốc tịch từ 11 quốc gia khác nhau, trong đó có Lebanon, Ai Cập, Canada, Italy, Bồ Đào Nha, Ireland, Ấn Độ, Mexico, Estonia, Đức và Việt Nam. Bà Quỳnh là đại diện đến từ Đông Nam Á trong nhóm giám khảo năm nay.

Theo tiêu chuẩn của IBBY, giám khảo cần có kinh nghiệm sâu rộng về văn học thiếu nhi, hiểu biết về cả văn bản lẫn minh họa, đồng thời có khả năng đánh giá tác phẩm trong mối quan hệ giữa hai yếu tố này. Khả năng đọc nhiều ngôn ngữ, sử dụng tiếng Anh độc lập và có tầm nhìn toàn cầu cũng là những yêu cầu quan trọng. Đặc biệt, giám khảo không đại diện cho quốc gia của mình; các nhận định phải vượt khỏi góc nhìn và lợi ích quốc gia.

Những yêu cầu này gắn với nền tảng chuyên môn của bà Quỳnh. Bà có bằng Thạc sĩ Văn học châu Âu, từng học tập tại ba quốc gia châu Âu theo chương trình học bổng Erasmus Mundus Joint Masters và có khả năng làm việc bằng bốn ngôn ngữ gồm tiếng Việt, Anh, Pháp và Italy.

Bên cạnh đó, nhiều năm làm việc trong lĩnh vực xuất bản, phát triển sách thiếu nhi và đào tạo tại Việt Nam, Nepal, Palestine cùng các nước Đông Nam Á giúp bà có kinh nghiệm tiếp cận những bối cảnh xuất bản khác nhau. Hiện là Quản lý Quốc tế tại Room to Read, bà tham gia mạng lưới phát triển năng lực đọc viết và thúc đẩy văn hóa đọc.

Mang góc nhìn Đông Nam Á vào giải thưởng quốc tế

"Là giám khảo đầu tiên có quốc tịch thuộc khu vực Đông Nam Á, tôi xác định trách nhiệm của mình là giúp Hội đồng Giám khảo quốc tế hiểu rõ bối cảnh địa phương. Các giám khảo phương Tây thường không hình dung hết được thực trạng thiếu thốn hạ tầng, kinh phí hay các quỹ dịch thuật tại các nước đang phát triển", bà chia sẻ với Tri Thức - Znews.

Theo bà, điều kiện làm việc, sáng tác giữa các quốc gia có sự khác biệt đáng kể. Ở những thị trường phát triển, tác giả có thể nhận được sự hỗ trợ từ hệ thống xuất bản, nguồn kinh phí và các quỹ dịch thuật. Trong khi đó, tại những quốc gia có quy mô nhỏ hơn, người làm sách thường phải đối mặt với nhiều hạn chế về hạ tầng và nguồn lực.

Từ trải nghiệm làm việc tại Việt Nam, Nepal, Palestine và các nước Đông Nam Á, bà cho rằng việc đánh giá một tác giả không thể tách rời môi trường mà người đó sáng tác. Một tác phẩm được hình thành trong điều kiện thiếu thốn nguồn lực có thể phải trải qua nhiều trở ngại trước khi đến được với độc giả. Những yếu tố này cần được đặt trong bối cảnh khi xem xét hành trình và đóng góp của người làm nghề.

“Khi đánh giá, bên cạnh chất lượng nghệ thuật hàng đầu, người giám khảo cần phân tích bối cảnh để ghi nhận đúng đắn nỗ lực vượt khó và đóng góp thực sự của tác giả. Đó là tiếng nói và góc nhìn mà tôi sẽ mang đến hội đồng”, bà Quỳnh cho biết.

Năm nay, Việt Nam có hai tác giả được đề cử giải Andersen là Nguyễn Hữu Quỳnh Hương và họa sĩ Tạ Huy Long. Ảnh: FBNV, VBBY.

Dù vậy, Quản lý quốc tế của Room to Read không xem việc thấu hiểu hoàn cảnh sáng tác là lý do để hạ thấp tiêu chuẩn nghệ thuật. Theo bà, chất lượng nghệ thuật vẫn là tiêu chí hàng đầu; bối cảnh giúp giám khảo hiểu đầy đủ hơn về điều kiện hình thành tác phẩm và những đóng góp của tác giả, chứ không thay thế việc đánh giá chuyên môn.

Khối lượng công việc của hội đồng cũng đòi hỏi sự đầu tư đáng kể. Theo tài liệu về quy trình tuyển chọn giám khảo giải Andersen 2028 của IBBY, mỗi thành viên cần cam kết xem xét khoảng 300-400 cuốn sách và hồ sơ ứng viên trong giai đoạn từ tháng 1/2025 đến tháng 1/2028. Các tài liệu được gửi dưới dạng điện tử để giám khảo nghiên cứu trước cuộc họp hội đồng vào tháng 1/2028.

Giải thưởng Andersen do IBBY tổ chức, được thành lập năm 1953 và thường được ví như “Nobel của văn học thiếu nhi”. Đây là một trong những giải thưởng quốc tế danh giá nhất trong lĩnh vực sách dành cho trẻ em, được trao hai năm một lần nhằm ghi nhận thành tựu trọn đời của các tác giả và họa sĩ minh họa. Giải có hai hạng mục: Viết, được trao từ năm 1956, và Minh họa, bắt đầu từ năm 1966.