Việc trở thành cha không chỉ làm thay đổi lịch sinh hoạt hay trách nhiệm của một người đàn ông mà còn có thể tạo ra những biến đổi trong não bộ.

Các nghiên cứu cho thấy não của người cha có khả năng thích nghi để đáp ứng với nhu cầu của trẻ, từ nhận biết cảm xúc, tăng cường sự gắn kết đến hình thành động lực chăm sóc con.

Những thay đổi này cho thấy quá trình làm cha là một bước chuyển đổi sâu sắc, cả về sinh học lẫn tâm lý, theo The Washington Post.

Não bộ học cách trở thành một người cha

Khi một người đàn ông trở thành cha, não bộ của họ có thể trải qua những thay đổi về cấu trúc. Nghiên cứu công bố trên tạp chí Cerebral Cortex năm 2023 của giáo sư Darby E. Saxbe và các cộng sự đã theo dõi 40 người lần đầu làm cha, trước và sau khi con họ chào đời.

Nhóm nghiên cứu nhận thấy thể tích chất xám giảm ở các vùng thuộc mạng lưới nhận thức trạng thái tinh thần. Những khu vực não này dường như trùng với những vùng cũng thu nhỏ ở não người mẹ, dù mức giảm thể tích ít hơn.

Trong một nghiên cứu khác năm 2024, Saxbe và các đồng nghiệp phát hiện mức giảm chất xám có mối tương quan với khoảng thời gian người cha dành cho trẻ sơ sinh, cũng như mức độ gắn kết và niềm vui của họ khi ở bên con.

"Tôi thích nói rằng đó không chỉ là thu nhỏ, cũng không nhất thiết là mất đi. Nó giống với việc tăng hiệu quả và điều chỉnh lại, như một quá trình nâng cấp", Saxbe nói.

Việc làm cha cũng định hình cách các vùng não khác nhau giao tiếp với nhau. Trong một nghiên cứu công bố vào tháng 5, Negin Daneshnia, nhà tâm lý học tại Đại học RWTH Aachen (Đức) và các đồng nghiệp chụp não của 25 người cha ngay sau khi con họ chào đời và tiếp tục theo dõi trong 24 tuần sau đó.

Họ phát hiện sự thay đổi trong kết nối theo hướng gia tăng hoạt động ở các vùng não liên quan đến xử lý nhận thức và cảm xúc cấp cao hơn, trong đó có sự đồng cảm và hệ thống phần thưởng.

Quan trọng hơn, có bằng chứng cho thấy việc làm cha làm thay đổi chức năng não, đặc biệt ở các mạch thần kinh liên quan đến động lực chăm sóc con, theo James Rilling, theo giáo sư tâm lý học tại Đại học Emory và tác giả cuốn Father Nature: The Science of Paternal Potential.

Trong một nghiên cứu gần đây, Rilling và đồng nghiệp cho 51 người cha tương lai xem ảnh trẻ sơ sinh trong khi chụp não. Những người lần đầu làm cha có mức gia tăng hoạt động lớn hơn ở các vùng não liên quan đến sự đồng cảm cũng như hệ thống phần thưởng dopamine khi xem ảnh trẻ sơ sinh, so với những người chưa làm cha. Đáng chú ý, phản ứng não mạnh hơn có mối tương quan với mức độ người cha tham gia trực tiếp vào việc chăm sóc con, chẳng hạn tắm và thay tã.

Những thay đổi về não bộ được các nghiên cứu ghi nhận cũng đặt ra một câu hỏi về cách người cha thích nghi với vai trò mới. Đây là vấn đề từng được Makoto Shichida đề cập từ góc độ giáo dục trong Làm Cha - 7 nghĩa cử giúp con khôn lớn mỗi ngày, cuốn sách khuyến khích các ông bố thay đổi cách nhìn nhận về vai trò của mình và tham gia tích cực hơn vào việc nuôi dạy con.

Tác giả dành 7 phần để nói về những cách người cha có thể đồng hành cùng con, từ dạy trẻ biết kính trọng, hiểu về tính kiềm chế và yêu thương, đến khơi gợi hứng thú, tôn trọng tính cá nhân, đánh thức khát vọng và mang đến cho trẻ những giấc mơ.

Tình yêu dành cho con cũng có nền tảng sinh học

Theo giáo sư Saxbe, quá trình tái cấu trúc não bộ ở người cha có thể một phần được thúc đẩy bởi những thay đổi hormone. Đáng chú ý, dù việc làm cha thường được xem là một vai trò gắn với nam tính, nhiều nghiên cứu cho thấy những ông bố có nồng độ testosterone thấp hơn những người không có con ở cùng độ tuổi và có đặc điểm tương đồng.

Một nghiên cứu được James Rilling và cộng sự thực hiện năm 2025 cho thấy những người đàn ông có testosterone cao hơn có khả năng trở thành cha trong một mối quan hệ cao hơn, nhưng họ cũng trải qua mức giảm testosterone lớn hơn so với những người đàn ông độc thân không có con.

Những người cha dành nhiều thời gian chăm sóc con cũng có nồng độ testosterone thấp hơn những người ít tham gia. Đáng chú ý, sự thay đổi này xuất hiện khá sớm: ngay khi người mẹ mang thai đứa con đầu tiên ở khoảng giữa thai kỳ, những người sắp làm cha đã có mức testosterone thấp hơn.

Rilling cho biết điều này khiến ông bất ngờ vì ban đầu ông cho rằng những thay đổi sinh học sẽ xuất hiện sau khi người cha tương tác với trẻ. Tuy nhiên, một khả năng khác là khi người đàn ông nhận ra mình sắp trở thành cha, "một sự thay đổi về tâm lý và hormone" có thể xảy ra.

Những người sắp làm cha trong nghiên cứu cũng có nồng độ vasopressin, một hormone liên quan đến hành vi xã hội và sự gắn kết, thấp hơn. Mức testosterone thấp hơn dự báo người đàn ông dành nhiều thời gian hơn cho bạn đời, trong khi vasopressin thấp hơn có liên hệ với mức độ tham gia nhiều hơn vào việc chăm sóc trẻ.

Từ góc độ trải nghiệm của người cha, những thay đổi sinh học này đi cùng một quá trình thích nghi với vai trò mới. Cuốn sách Lần đầu làm bố (tựa gốc: We're Pregnant! The First Time Dad's Pregnancy Handbook) của Adrian Kulp đã tiếp cận quá trình ấy từ đời sống thường ngày.

Tác giả viết từ trải nghiệm của một người cha, bắt đầu bằng thời điểm biết mình sắp có con, khi "cảm giác sợ hãi" là một trong những cảm xúc rõ rệt nhất. Cuốn sách hướng đến những người đàn ông lần đầu làm cha, cung cấp thông tin và kinh nghiệm về thai kỳ, sự thay đổi của người mẹ, quá trình chuẩn bị đón con và cách người cha tham gia vào hành trình này.