Một tác phẩm của Dostoevsky bất ngờ tăng doanh thu 463% nhờ TikTok

Fyodor Dostoevsky là một trong những nhà văn Nga nổi tiếng nhất thế kỷ XIX, được biết đến với những tác phẩm đào sâu vào đời sống nội tâm và tâm lý con người. Ảnh: Tư liệu.

Năm nay, doanh số Đêm trắng của Fyodor Dostoevsky tại một nhà xuất bản ở Brazil tăng 463% so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân chính là tác phẩm gần 180 năm tuổi bất ngờ trở thành hiện tượng trên TikTok.

Từ những video ngắn về nỗi cô đơn của nhân vật chính, những đoạn nhạc buồn cho tới các trích dẫn về tình yêu đơn phương, Đêm trắng đang được một thế hệ độc giả mới đưa trở lại đời sống văn hóa đại chúng.

Tại Brazil, Anh và Tây Ban Nha, tác phẩm nhận được sự quan tâm đáng kể. Hiện tượng này cũng khiến một câu hỏi được đặt ra. Điều gì trong câu chuyện được viết từ năm 1848 lại có thể chạm đến tâm trạng của những người trẻ sống giữa thời đại mạng xã hội?

Bùng nổ trên TikTok

Marcelo Nogueira, 27 tuổi, một người sáng tạo nội dung về sách tại Brazil, không phải độc giả quá am hiểu văn học kinh điển. Tuy vậy, anh bị cuốn vào Đêm trắng, tác phẩm thời kỳ đầu của Dostoevsky kể về một chàng trai cô độc gặp một cô gái trong những đêm mùa hè ở St. Petersburg.

Chia sẻ với AFP, Nogueira cho rằng độc giả Gen Z tìm thấy sự đồng cảm với hình tượng “Kẻ mộng mơ”. Đó là cảm giác mà nhiều người trẻ có thể nhận ra ở chính mình, dù sống trong một thế giới được kết nối gần như liên tục.

Sức hút này nhanh chóng phản ánh qua doanh số. Nhà xuất bản Editora 34 tại Brazil cho biết lượng Đêm trắng bán ra tăng 463% so với cùng kỳ năm trước. Tại Anh và Tây Ban Nha, tác phẩm cũng được nhiều độc giả tìm mua.

Trên BookTok, cộng đồng yêu sách của TikTok, hàng loạt video và bình luận xoay quanh Đêm trắng xuất hiện. Một người dùng nhận xét câu chuyện khiến họ bị cuốn đi bởi cảm giác giống như “cuộc sống thật được viết bằng một thứ ngôn ngữ đầy chất thơ”.

Những video về Đêm trắng đang lan truyền trên TikTok, đưa câu chuyện về kẻ mộng mơ và Nastenka đến với độc giả Gen Z. Ảnh: TikTok/Guardian.

Paloma Lima, 29 tuổi, người sáng tạo nội dung và yêu thích văn học Nga, cho biết nhiều người dùng TikTok đã tìm đến kênh của cô sau khi đọc Đêm trắng. Theo cô, tác phẩm phù hợp với cách độc giả trẻ tiếp nhận nội dung hiện nay bởi dung lượng ngắn nhưng cường độ cảm xúc cao.

Câu chuyện cũng chứa những motif quen thuộc với văn hóa mạng, đặc biệt là tình yêu đơn phương, sự chờ đợi và những mối quan hệ tưởng như sắp chuyển thành tình yêu nhưng cuối cùng lại không đi đến đâu.

TikTok vì thế trở thành cánh cửa đưa nhiều độc giả trẻ đến với Dostoevsky. AFP cho biết hiện tượng Đêm trắng đã thúc đẩy một số người tìm đọc những tác phẩm khó hơn của nhà văn Nga. Trong 7 tháng đầu năm, doanh số Tội ác và trừng phạt của Editora 34 tăng 53%.

Giữa lúc TikTok và YouTube thường bị chỉ trích vì những video ngắn có thể làm suy giảm khả năng tập trung, mạng xã hội lại đang tạo ra một lớp độc giả mới cho văn học kinh điển. Với Đêm trắng, những cảm xúc được viết từ thế kỷ XIX dường như đã tìm được ngôn ngữ mới để lan truyền.

Đêm trắng của kẻ mộng mơ

Đêm trắng được xuất bản lần đầu năm 1848, là một trong những tác phẩm đầu tay của Fyodor Dostoevsky. Câu chuyện diễn ra qua 4 đêm và một buổi sáng tại St. Petersburg, thành phố nổi tiếng với những đêm trắng vào mùa hè.

Nhân vật kể chuyện là một chàng trai không tên, tự gọi mình là một người mơ mộng. Anh sống cô độc, không bạn bè, thân thích và dành phần lớn thời gian cho thế giới tưởng tượng. Chàng trai cô đơn đến mức xem những con phố, ngôi nhà trong thành phố như người quen thuộc.

Một đêm, kẻ mộng mơ gặp Nastenka đang khóc bên một con kênh. Cuộc gặp gỡ tình cờ trở thành khởi đầu cho những lần trò chuyện kéo dài. Lần đầu tiên, nhân vật chính thấy mình có một người để chờ đợi và được ai đó quan tâm.

Bản tiếng Việt Đêm trắng do dịch giả Đoàn Tử Huyến chuyển ngữ. Ảnh: Đông Tây.

Tuy nhiên, Nastenka đang mang trong lòng một chàng trai khác. Đó là một người thuê trọ ở nhà cô và hứa sẽ trở về đón cô sau một năm đi xa. Trong thời gian chờ đợi, Nastenka cô đơn nên phải tìm nơi nương tựa về mặt tinh thần ở người mộng mơ.

Mối quan hệ giữa hai người vì thế tương đối mong manh. Nastenka từng cảnh cáo kẻ mộng mơ đừng yêu cô nhưng những ngày tháng được ở bên nhau khiến chàng trai không thể giữ được cảm xúc của mình.

Khi người đàn ông Nastenka chờ đợi không xuất hiện, cô và kẻ mộng mơ bắt đầu hình dung về một tương lai khác. Anh thổ lộ tình yêu, còn cô dường như cũng sẵn sàng cùng anh bước vào một cuộc đời mới. Song, ngày vui ngắn chẳng tày gang, người đàn ông trong lòng Nastenka bất ngờ trở về.

Cô gái chạy về phía người mình yêu, để lại kẻ mộng mơ một mình. Bi kịch của câu chuyện nằm ở chỗ tình cảm của anh không hoàn toàn là một giấc mơ nhưng nó cũng không đủ để trở thành hiện thực.

Dù vậy, Đêm trắng không kết thúc bằng sự cay đắng. Trong buổi sáng cuối cùng, kẻ mộng mơ vẫn nhìn lại những ngày ngắn ngủi ấy như giai đoạn hạnh phúc đáng được giữ lại.

Chính cách Dostoevsky viết về sự cô đơn, những ảo tưởng mà con người tạo ra để chống chọi với đời sống và niềm vui quá ngắn ngủi khiến Đêm trắng vẫn còn sức sống sau gần hai thế kỷ. Với độc giả trên TikTok hôm nay, kẻ mộng mơ có thể không còn đi dạo dưới bầu trời St. Petersburg của Nga. Tuy nhiên, cảm giác chờ đợi một người, tự xây dựng những viễn cảnh trong đầu và đau lòng trước một điều chưa từng thực sự thuộc về mình dường như vẫn rất quen thuộc.