Làm sao để yêu khi biết chia xa đang đợi ta?

Cuốn sách Tựa thinh không được giới thiệu trong chương trình tổ chức bởi Nhã Nam phối hợp cùng Đại sứ quán Italy tại Hà Nội, thuộc khuôn khổ Những Ngày Văn Học Châu Âu. Ảnh: Thúy Hạnh.

Tựa thinh không, cuốn sách đoạt giải Strega 2023 của tác giả Ada d’Adamo, mới được giới thiệu trong chương trình tổ chức bởi Nhã Nam, phối hợp cùng Đại sứ quán Italy tại Hà Nội, trong khuôn khổ Những Ngày Văn Học Châu Âu.

Sự kiện có sự tham gia Thạc sĩ Bùi Thị Thái Dương, dịch giả cuốn sách, và nhà văn Hiền Trang.

Tựa thinh không là cuốn sách đầu tay, cũng là tác phẩm duy nhất của tác giả Ada d'Adamo - ra đời từ những ngày tháng bà nằm trên giường bệnh khi cơ thể bị bào mòn bởi ung thư. Cuốn sách là câu chuyện một người mẹ viết cho con gái mình, cho Daria, đứa con sinh ra với khuyết tật não bẩm sinh nặng nề, không thể nói, không thể tự chăm sóc bản thân, không thể lớn lên theo cách mà thế giới này định nghĩa về sự trưởng thành.

Nỗi đau của ung thư và khuyết tật cùng hiện diện trong một gia đình. Cả hai đều đặt ra câu hỏi về giới hạn của tình yêu, về khả năng chịu đựng của con người, về ý nghĩa của sự hiện diện khi mọi thứ đang dần mất đi. Qua bi kịch của Ada, độc giả nhận ra được một thông điệp mà bà muốn gửi gắm: sự mong manh là bản chất của con người, và tình yêu là cách duy nhất ta đối mặt với sự mong manh đó.

Theo nhà văn Hiền Trang, nỗi đau bệnh tật là những nỗi đau khó kể lại với người khác nhất, đôi khi chúng còn nhục nhã, ê chề, chúng là những nỗi đau mà người chịu đựng muốn quên hẳn đi, muốn né tránh nhìn trực diện. Nhưng tác giả đã chọn đối mặt trực diện với nỗi đau, viết lại chúng - và bằng cách này, nỗi đau tìm thấy sự đồng cảm, người chịu đau ít nhất không thấy mình đang chịu đựng sự thống khổ này một mình. Như tác giả đã mở đầu cuốn sách bằng trích dẫn câu nói của bác sĩ Rita Charon: "Phải kể về nỗi đau để giải thoát mình khỏi sự chế ngự của nó".

Theo nhà văn Hiền Trang, nỗi đau bệnh tật là những nỗi đau khó kể với người khác nhất; nhưng tác giả đã chọn đối mặt trực diện với nỗi đau, viết lại chúng. Ảnh: Thúy Hạnh.

Cuốn sách là một tự sự cá nhân, đồng thời đặt ra suy ngẫm về sự san sẻ trách nhiệm trong xã hội. Nhìn xa hơn câu chuyện riêng tư về bệnh tật, tác phẩm gợi mở những câu hỏi như: Ai chịu trách nhiệm cho những gia đình như gia đình Ada? Hệ thống y tế ở đâu? Nhà nước và cộng đồng có vai trò gì? Và tại sao mọi gánh nặng chăm sóc vẫn thường đổ lên vai mỗi người mẹ?

Tác giả kể câu chuyện của mình, nhưng cũng là cất lên tiếng nói thay cho hàng triệu đứa trẻ khuyết tật khác đang bị xã hội bỏ quên, cho những người mẹ đang mòn mỏi vì chăm con khuyết tật một mình mà thiếu vắng hỗ trợ từ những người xung quanh và cộng đồng.

Quan trọng hơn, sự hy sinh của người mẹ được "giải thiêng". Xã hội thường ca ngợi người mẹ hy sinh không điều kiện, không mệt mỏi, gọi người mẹ là "người hùng". Nhưng thực tế, những người chăm sóc vẫn có những mệt mỏi về cơ thể, tinh thần, cần sự trợ giúp; và xã hội không thể ca ngợi họ chỉ để khỏa lấp sự thiếu thốn trong cơ chế hỗ trợ những người mẹ.

Cuốn sách "Tựa thinh không". Ảnh: Nhã Nam.

Nhưng sau tất cả những ý nghĩa đó, điều đọng lại của tác phẩm rất giản dị, riêng tư, như là một bức thư tình cảm mẹ gửi cho con. Mẹ nhớ lại con từ ngày đầu mới sinh, dáng hình con thế nào, con đã lớn lên từng ngày ra sao, và tới phút tạm biệt, mẹ muốn nhắn nhủ tới con điều gì. Cuốn sách giống một cuốn nhật ký ghi lại tâm tư của người mẹ, từng ngày bên con, quan sát con khôn lớn.

Cuối sách, tác giả đã trích lại một vài câu trong tác phẩm Sự mênh mông của vô tri (tác giả Chandra Candiani): "Làm sao để yêu khi biết sự chia xa đang đợi chúng ta? Làm sao để sống tròn đầy rồi biết cách tan biến?..." Câu hỏi này dường như cũng tóm lược được tinh thần chính của cuốn sách.