Làm gì trước vận hội lớn của ngành xuất bản?

Chỉ thị 04-CT/TW ban hành ngày 17/3/2026 đã đặt ra một yêu cầu cấp bách: Xuất bản không chỉ là tư tưởng mà phải trở thành một ngành kinh tế - công nghệ phát triển, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị.

Để Chỉ thị 04 không chỉ dừng lại ở văn bản mà thực sự trở thành "đòn bẩy" thay đổi ngành xuất bản, tôi cho rằng ngành xuất bản cần tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm sau đây với lộ trình và trách nhiệm cụ thể.

Chỉ thị 04-CT/TW ban hành ngày 17/3/2026 đã đặt ra một yêu cầu cấp bách: Xuất bản không chỉ là tư tưởng mà phải trở thành một ngành kinh tế - công nghệ phát triển, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị. Ảnh: Trần Hiền.

Khai thông hành lang pháp lý và cơ chế tài chính đặc thù

Hoàn thiện hành lang pháp lý: Đây là nhiệm vụ tiên phong của Quốc hội, cần chỉ đạo rà soát và hoàn tất việc sửa đổi Luật Xuất bản cùng các chính sách liên quan trước năm 2027. Mục tiêu cụ thể là tháo gỡ hoàn toàn các "điểm nghẽn", những quy định chưa phù hợp để thúc đẩy xuất bản truyền thống, xuất bản điện tử cũng như kinh doanh nội dung số phát triển.

Chính sách ưu đãi Thuế vượt trội: Bộ Tài chính cần nghiên cứu giảm thuế thu nhập doanh nghiệp xuống mức ưu đãi nhất cho các cơ quan, doanh nghiệp trong ngành xuất bản. Xem xét giảm VAT cho sản phẩm văn hóa còn 0% để giảm giá bán sách, kích thích sức mua.

Thí điểm mô hình hợp tác công tư (PPP): Chính phủ cần giao quyền cho các đơn vị tư nhân có năng lực tham gia vận hành theo cơ chế "Lãnh đạo công - Quản trị tư" trong giai đoạn 2026-2027. KPI rõ ràng là hình thành ít nhất 2 đến 3 tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực quốc gia vào năm 2030.

Cuộc cách mạng hạ tầng và đổi mới sáng tạo

Xây dựng nền tảng dữ liệu số dùng chung: Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ hoàn thành hạ tầng kỹ thuật số quốc gia trước năm 2028. Mục tiêu là 100% nhà xuất bản kết nối, chia sẻ dữ liệu và ứng dụng AI vào quy trình biên tập, phát hành.

Thành lập 2 Trung tâm Đổi mới sáng tạo (BookTech): Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch phối hợp cùng các doanh nghiệp lớn xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo tại Hà Nội và TP.HCM. Đây sẽ là "cái nôi" nuôi dưỡng tinh thần khởi nghiệp và ứng dụng công nghệ hiện đại trong lĩnh vực xuất bản.

Ra mắt Sàn giao dịch bản quyền quốc tế: Hội Xuất bản Việt Nam vận hành sàn giao dịch, phấn đấu đạt ít nhất 100 giao dịch quốc tế mỗi năm. Điều này giúp bán bản quyền sách Việt Nam ra thị trường thế giới.

Ứng dụng AI bảo vệ bản quyền: Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch và Bộ Công an xây dựng công cụ AI rà soát tự động, phấn đấu giảm 50% các vụ vi phạm bản quyền trên không gian mạng vào năm 2030.

Đào tạo nguồn lực và phát triển văn hóa đọc từ gốc

Đổi mới căn bản đào tạo nhân lực: Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành khung chương trình chuẩn tích hợp kỹ năng quản trị số và công nghệ hiện đại từ năm 2027. Chúng ta cần những nhà quản trị giỏi bên cạnh những biên tập viên thuần túy.

Triển khai tiết đọc sách học đường: Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa đọc sách thành môn tự chọn từ tiểu học đến trung học cơ sở ngay từ năm học 2027. Đây là cách thực chất để xây dựng xã hội học tập suốt đời.

Số hóa, hiện đại hóa thư viện trường học: Phấn đấu đến năm 2030 có 90% trường học đạt chuẩn không gian đọc thân thiện, hiện đại thay vì những kho chứa sách cũ kỹ.

Sứ mệnh vươn tầm quốc tế và tôn vinh giá trị

Dự án Quỹ Dịch thuật Quốc gia: Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch phối hợp Bộ Tài chính giải ngân nguồn vốn để dịch ít nhất 300-500 đầu sách tinh hoa Việt Nam ra 5 ngôn ngữ phổ biến trước năm 2030. Mục tiêu là giới thiệu tinh hoa văn hóa Việt Nam ra thế giới và đưa sách Việt hiện diện tại 100 đại học danh tiếng hàng đầu thế giới.

Nâng tầm Hội sách Quốc tế Việt Nam: Hội Xuất bản Việt Nam tổ chức định kỳ hội sách quốc tế chuyên nghiệp, thu hút ít nhất 50 đơn vị xuất bản uy tín thế giới tham dự để giao lưu bản quyền và chuyên môn.

Đề án "Thủ đô Sách thế giới": UBND TP Hà Nội/TP.HCM phối hợp Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch xây dựng hồ sơ ứng cử danh hiệu này trước năm 2040, tạo động lực mạnh mẽ cho phong trào đọc sách toàn dân.

Nâng giá trị Giải thưởng Sách Quốc gia: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Hội Xuất bản Việt Nam tăng giá trị giải thưởng lên nhiều lần, cách tổ chức chuyên nghiệp, định vị uy tín ngang tầm khu vực để tôn vinh và khích lệ các tác giả, người làm sách.

Một bạn đọc chăm chú xem các tác phẩm trưng bày tại sảnh của Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần VIII. Ảnh: Trần Hiền.

Mạng lưới thư viện Việt Nam tại nước ngoài: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Hội Xuất bản Việt Nam thiết lập và vận hành ít nhất 10 thư viện sách Việt tại các địa bàn chiến lược quốc tế trước năm 2030 thông qua mô hình PPP.

Chỉ thị 04 là vận hội lớn để chúng ta tháo gỡ những "điểm nghẽn" của ngành xuất bản. Khi mỗi cơ quan, hiệp hội, doanh nghiệp nắm rõ trách nhiệm, mỗi nhiệm vụ đều có con số đo lường cụ thể, tôi tin rằng đến năm 2045, xuất bản Việt Nam sẽ thực sự trở thành trung tâm sáng tạo hàng đầu khu vực.