Cơ hội để xuất bản thành ngành kinh tế - công nghệ phát triển

Năm 2004, ngành xuất bản Việt Nam có một dấu mốc đáng nhớ: Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 42-CT/TW, thay đổi cách tổ chức hoạt động, phương thức phân phối tri thức, tiếp cận độc giả - mở ra một giai đoạn hoạt động sôi nổi của xuất bản trong nước.

Hơn 20 năm sau, năm 2026, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW. Ra đời trong bối cảnh mới của thế giới - khi công nghệ định hình lại chuỗi sáng tạo, tiếp cận tri thức; khi nội dung số, dữ liệu số trở thành điều thiết yếu, Chỉ thị số 04-CT/TW được giới xuất bản Việt Nam đánh giá cao khi đã xác lập một định hướng phát triển mới cho lĩnh vực xuất bản.

Chỉ thị 04-CT/TW đặt ra những yêu cầu mới trong việc phát triển ngành xuất bản, phát triển văn hóa đọc. Ảnh: Trần Hiền.

Xuất bản giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái nội dung

Một điểm mới trong Chỉ thị 04-CT/TW được giới xuất bản chú ý là quan điểm chỉ đạo: “Xuất bản trở thành ngành kinh tế - công nghệ phát triển, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị”. Quan điểm này đặt yếu tố “kinh tế - công nghệ” là một cấu phần không thể tách rời của “xuất bản”, đồng thời đặt xuất bản vào vị trí trung tâm của hệ sinh thái nội dung và tri thức.

Ông Nguyễn Thành Lợi - Giám đốc Nhà xuất bản (NXB) Tổng hợp TP.HCM - có nhiều tâm đắc với nội dung này trong Chỉ thị số 04-CT/TW. “Tôi vẫn luôn mong muốn có một sự thay đổi từ làm sách sang làm IP nội dung (tài sản trí tuệ nội dung - PV), và Chỉ thị lần này đề cập rất rõ điều đó”, ông Nguyễn Thành Lợi cho biết.

Xuất bản không còn dừng ở việc làm ra sách in, mà chuyển thành lĩnh vực tạo ra tài sản nội dung có khả năng phát triển trên nhiều nền tảng.

Ông Nguyễn Thành Lợi

Theo Giám đốc NXB Tổng hợp TP.HCM, sự thay đổi căn bản trong định hướng về ngành xuất bản - từ một lĩnh vực chủ yếu thực hiện nhiệm vụ tư tưởng văn hóa, nay được xác định là ngành sản xuất nội dung cốt lõi của nền kinh tế số - sẽ kéo theo hàng loạt chuyển dịch mới cho ngành xuất bản.

Xuất bản không còn dừng ở việc làm ra sách in, mà chuyển thành lĩnh vực tạo ra tài sản nội dung có khả năng phát triển trên nhiều nền tảng; nội dung vừa phải đảm bảo giá trị tư tưởng, vừa phải có sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

“Từ cách nhìn này, các định hướng lớn trong Chỉ thị đều logic, gắn kết với nhau. Đây không phải là những nhiệm vụ rời rạc, mà là các thành tố của một hệ tư duy mới về phát triển xuất bản. Khi đã chuyển từ ‘làm sách’ sang ‘làm nội dung’, chuyển đổi số trở thành tất yếu; kinh tế xuất bản trở thành động lực; hội nhập quốc tế trở thành hướng đi không thể tránh khỏi”, ông Nguyễn Thành Lợi đúc kết.

Ông Nguyễn Thành Lợi (bên trái) - Giám đốc Nhà xuất bản Tổng hợp TP.HCM - cho rằng Chỉ thị 04-CT/TW thể hiện sự thay đổi căn bản trong định hướng về ngành xuất bản. Ảnh: NVCC.

Thúc đẩy hợp tác công tư, gỡ "điểm nghẽn" cho khu vực tư nhân

Đồng tình với quan điểm của ông Nguyễn Thành Lợi, ông Nguyễn Tuấn Quỳnh - Chủ tịch HĐQT Saigon Books - cũng chú ý tới định hướng của Chỉ thị 04 trong việc phát triển xuất bản trở thành “ngành kinh tế - công nghệ, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị”.

Theo ông Nguyễn Tuấn Quỳnh, để Chỉ thị 04-CT/TW thực sự trở thành đòn bẩy thay đổi ngành xuất bản như các nội dung đề ra, cần có những hành động cụ thể, có người chịu trách nhiệm, có KPI.

Đề cập tới các nội dung khai thông hành lang pháp lý và cơ chế tài chính cho ngành xuất bản, ông Nguyễn Tuấn Quỳnh cho rằng cần nghiên cứu giảm thuế thu nhập doanh nghiệp xuống mức ưu đãi thấp nhất cho các cơ quan, doanh nghiệp trong ngành xuất bản; xem xét giảm VAT cho sản phẩm văn hóa còn 0% để giảm giá bán sách, kích thích sức mua.

Ngoài ra, ở các mô hình hợp tác công tư (PPP), Chủ tịch HĐQT Saigon Books khẳng định Chính phủ cần sớm giao quyền cho các đơn vị tư nhân có năng lực tham gia vận hành theo cơ chế "lãnh đạo công - quản trị tư" trong giai đoạn 2026-2027. KPI theo ông là hình thành ít nhất 2 đến 3 tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực quốc gia vào năm 2030.

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh - Chủ tịch HĐQT Saigon Books - chú ý tới định hướng của Chỉ thị 04-CT/TW trong việc phát triển xuất bản trở thành “ngành kinh tế - công nghệ, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị”. Ảnh: NVCC.

Cùng sự quan tâm tới các chính sách hỗ trợ ngành xuất bản, ông Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch Công ty sách Thái Hà - đặc biệt kỳ vọng vào các cơ chế tháo gỡ cho khu vực tư nhân được nêu ra trong Chỉ thị.

“Doanh nghiệp tư nhân như chúng tôi vừa phải đảm bảo hiệu quả kinh doanh, vừa cần giữ trách nhiệm xã hội. Các chính sách thuế, hỗ trợ chuyển đổi số, tạo sân chơi bình đẳng giữa các thành phần kinh tế nếu được triển khai đồng bộ, Chỉ thị 04 sẽ giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào nội dung chất lượng cao, công nghệ xuất bản số, mở rộng ra thị trường quốc tế”, ông Nguyễn Mạnh Hùng đánh giá.

Theo tinh thần Chỉ đạo số 04-CT/TW, Nhà nước không chỉ quản lý, cấp phép, mà có vai trò định hướng thị trường, dẫn dắt các mô hình hợp tác công - tư, kiến tạo các không gian đổi mới sáng tạo. Chỉ thị số 04 đề ra các mô hình như “đầu tư công - quản lý tư”, “đầu tư tư - sử dụng công”, “lãnh đạo công - quản trị tư” cho thấy có những định hướng mới để tận dụng nguồn lực, khả năng của cả khu vực công và khu vực tư nhân.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch Công ty sách Thái Hà - đặc biệt kỳ vọng vào các cơ chế tháo gỡ cho khu vực tư nhân được nêu ra trong Chỉ thị.

Phát triển văn hóa đọc là mục tiêu của hoạt động xuất bản

Một nội dung khác trong Chỉ thị được nhiều đơn vị trong ngành quan tâm là về phát triển văn hóa đọc, cũng như chức năng của xuất bản trong việc giáo dục đào tạo. Chỉ thị 04 xác định “xuất bản là công cụ chủ đạo trong giáo dục đào tạo”, và “phát triển văn hoá đọc, lấy người đọc là trung tâm, là mục tiêu của hoạt động xuất bản”.

Ông Lê Hoàng - Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP.HCM - chú ý tới các nội dung quan trọng về văn hóa đọc trong Chỉ thị, cụ thể “văn hóa đọc’ được đề cập 6 lần trong văn bản, trải đều từ mục “Quan điểm chỉ đạo”, “Mục tiêu đến năm 2030”, “Nhiệm vụ và giải pháp”, “Tổ chức thực hiện”.

Ông Lê Hoàng - Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP.HCM tại lễ kỷ niệm 10 năm hoạt động Đường sách TP.HCM. Ảnh: Duy Hiệu.

“Tôi rất vui khi thấy có nhiều nội dung quan trọng, trong đó có việc tháo gỡ những điểm nghẽn, tạo ra sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động xuất bản, phát hành, đặc biệt là phát triển văn hóa đọc. Chỉ thị 04-CT/TW đã đề cao vai trò thiết yếu của sách trong đời sống xã hội, điều này khiến tôi rất mừng”, ông Lê Hoàng nói.

Để phát triển văn hóa đọc, Chỉ thị 04-CT/TW đề cập tới nhiều nội dung cụ thể hơn nhằm hiện thực hóa mục tiêu toàn dân đọc sách. Theo đó, mục tiêu tới năm 2030, văn hóa đọc được phát triển mạnh mẽ, bằng cách hình thành các thiết chế văn hóa tạo không gian văn hóa đọc, học tập, sáng tạo trong cộng đồng.

Văn hóa đọc không chỉ là một phong trào, mà sẽ được phát triển như một kỹ năng tạo nền tảng cho việc học tập suốt đời. Ban Bí thư cũng chỉ đạo triển khai tiết đọc sách thành môn tự chọn, hình thành thói quen đọc sách, xây dựng hệ thống thư viện rộng khắp.

Chỉ thị 04 của Ban Bí thư xác định triển khai tiết đọc sách thành môn tự chọn, hình thành thói quen đọc sách, xây dựng hệ thống thư viện rộng khắp. Ảnh: Trần Hiền.

Chủ tịch HĐQT Thái Hà Books cũng chia sẻ niềm vui về định hướng phát triển văn hóa đọc. Là người có nhiều hoạt động phát triển văn hóa đọc từ thành thị tới nông thôn, ông Nguyễn Mạnh Hùng nhận định Chỉ thị là một điểm tựa chiến lược cho công cuộc này.

“Chỉ thị định hướng lại giá trị cốt lõi của ngành: lấy tri thức, sự tử tế và tính khai sáng làm trung tâm. Người làm xuất bản kỳ vọng rằng từ Chỉ thị này, sẽ hình thành một hệ sinh thái lành mạnh hơn: tác giả được tôn trọng, bản quyền được bảo vệ, doanh nghiệp được khuyến khích sáng tạo, và bạn đọc được phục vụ tốt hơn. Nếu làm được điều đó, ngành xuất bản Việt Nam hoàn toàn có thể bước sang một giai đoạn phát triển mới - bền vững, hiện đại và giàu bản sắc”, ông Nguyễn Mạnh Hùng cho biết.