'Không gian thứ ba' của cộng đồng

Khi mọi người đều có thể truy cập thông tin bằng điện thoại, thư viện cũng mở rộng vai trò, trở thành nơi kết nối con người và thông tin. Những kinh nghiệm xây dựng thư viện tư nhân, thư viện cộng đồng được chia sẻ trong Library Talk, diễn ra cuối tuần trước tại Hà Nội.

Tại sự kiện, anh Phùng Bá Hưng - người sáng lập Thư viện Dương Liễu - đã chia sẻ kinh nghiệm vận hành thư viện của mình, từ trải nghiệm thực tế cũng như những đúc kết trong quá trình anh học thạc sĩ ngành thư viện tại Mỹ.

Anh Phùng Bá Hưng - người sáng lập Thư viện Dương Liễu - đã chia sẻ kinh nghiệm vận hành thư viện hôm 15/8. Ảnh: Local Bookable.

Thư viện cần hiểu về cộng đồng nơi thư viện đặt vị trí

Anh Bá Hưng cho rằng hiện nay, sách chỉ còn chiếm khoảng 20-30% linh hồn của thư viện. Phần còn lại là không gian cho cảm hứng, học tập, kết nối, sáng tạo, thực hành,... Thư viện không còn chỉ là nơi cho mượn sách, mà đã mở rộng vai trò theo nhiều khía cạnh.

Để đảm bảo tính bền vững của thư viện, anh Bá Hưng gợi ý mô hình 3P (People - Place - Platform). Trong đó, yếu tố People (con người) có vai trò quan trọng với tỷ lệ giữ chân độc giả, tỷ lệ quay lại của độc giả. Thái độ, sự kết nối, thân thiện của nhân sự càng lớn, tỷ lệ độc giả quay lại thư viện càng cao.

Về Place (không gian), người sáng lập Thư viện Dương Liễu nhận định cần định vị thư viện như "không gian thứ ba" (third place) - là một nơi thân quen, có tần suất lưu tới chỉ sau nhà và nơi làm việc. Không gian thư viện cần tạo ra sự thoải mái, khuyến khích mọi người gặp gỡ và hình thành các kết nối, khởi tạo các mối quan hệ trong xã hội.

Về Platform (nền tảng), thư viện đóng vai trò là nơi cung cấp cơ hội để mọi người cùng học, sáng tạo và cùng giải quyết vấn đề cộng đồng.

Một vấn đề đáng chú ý mà anh Bá Hưng nêu ra là cần tạo ra sự gắn bó, kết nối giữa thư viện với văn hóa địa phương, với nhu cầu đọc, trình độ dân trí của khu vực. Thư viện cần hiểu thói quen đọc của người dân hiện tại, xuất phát điểm đọc, nghề nghiệp phổ biến của người dân khu vực, mối quan tâm chính của người dân với việc đọc.

Thư viện có thể cung cấp cho người dân khu vực tri thức về chính cộng đồng mình, về văn hóa địa phương, đồng thời cũng có thể là nơi các cá nhân tới để trao đổi, thảo luận để cùng tạo ra các hoạt động thay đổi cho khu vực mình sinh sống.

Việc thấu hiểu cộng đồng nơi thư viện đặt vị trí được anh Bá Hưng nhấn mạnh tầm quan trọng. Từ việc thấu hiểu các nhóm cư dân trong khu vực, thư viện có thể xây dựng chiến lược gồm 3 giai đoạn để thu hút bạn đọc. Giai đoạn 1 là tạo thói quen tới thư viện, giai đoạn 2 là thiết kế các chương trình riêng cho từng nhóm độc giả, giai đoạn 3 là hình thành các nhóm đọc sâu.

Anh Nguyễn Huy Tỉnh - đại diện Local Bookable. Ảnh: Local Bookable.

Tận dụng thế mạnh của cộng đồng địa phương

Chia sẻ sâu hơn về tầm quan trọng của mối liên hệ giữa thư viện với cộng đồng địa phương, anh Nguyễn Huy Tỉnh - đại diện Local Bookable, mạng lưới thư viện địa phương tại Việt Nam - nhận định rằng khi thư viện gắn bó với địa phương, thư viện sẽ tận dụng được thế mạnh từ chính con người nơi đây.

Ví dụ, thư viện có thể chủ động mời những người có thành tựu trong lĩnh vực để tổ chức các buổi trò chuyện, mở lớp học ngắn hạn, như một cách để đóng góp lại tri thức cho quê hương.

Cũng theo anh Nguyễn Huy Tỉnh, thư viện có thể trở nên quen thuộc tương tự cách người dân nhớ tới "cây đa giếng nước mái đình".

Khi được đặt trong các sinh hoạt tự nhiên hàng ngày của người dân, thư viện sẽ trở thành một điểm chung sinh hoạt văn hóa của cộng đồng. Bằng cách tạo ra cảm giác thuộc về, thư viện sẽ tự nhiên thu hút được độc giả thường xuyên ghé tới.

Thư viện Dương Liễu là nơi lan tỏa văn hóa đọc và tri thức quan trọng tại địa phương. Ảnh: Báo Đại Đoàn Kết.

Một khía cạnh khác mà đại diện Local Bookable có đề cập là tính bền vững khi thư viện gắn kết với địa phương. Khi cộng đồng dân cư nhìn nhận được giá trị của thư viện, người dân sẽ tự muốn đóng góp cho thư viện về tài chính.

Khi đó, kinh phí duy trì thư viện có thể đến từ chính các doanh nghiệp trên địa bàn, các tổ chức như đoàn thanh niên, hợp tác xã, đóng góp từ những người con xa quê đã thành đạt.

Thư viện cần trở thành một hệ sinh thái thông tin, kết nối, học tập. Không gian này có tiềm năng trở thành một phần không thể thiếu của cộng đồng, nơi mà mỗi cá nhân đều thấy mình có trách nhiệm và niềm tự hào khi đóng góp cho sự phát triển của không gian tri thức này.