'Khoác áo mới' cho văn học kinh điển

Trong ký ức của ông Trần Đại Thắng, Giám đốc Đông A, những tác phẩm văn học kinh điển với tranh minh họa đẹp như Chiếc chìa khóa vàng hay chuyện li kỳ của Buratino của Nhà xuất bản Cầu Vồng (Nga) luôn có sức quyến rũ kỳ lạ.

Một quyển sách đẹp với nội dung hay có thể làm một đứa trẻ mân mê hàng tháng trời không chán. Chính đam mê này đã trở thành kim chỉ nam cho hành trình làm sách của ông sau này, để những giá trị nội dung vượt thời gian được "mặc" thêm lớp áo mỹ thuật lộng lẫy.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews bên lề sự kiện ra mắt 4 ấn phẩm phiên bản giới hạn và 4 ấn phẩm phiên bản cao cấp kỷ niệm 50 năm thành lập công ty FAHASA ngày 26/7 ở TP.HCM, giới làm sách đồng tình rằng văn học kinh điển là một thể loại luôn duy trì sức hút qua các thời đại.

Khi được khoác lên mình những “tấm áo” mới, chúng trở thành những tác phẩm nghệ thuật thực thụ, có sức sống riêng trong đời sống hiện đại.

Phiên bản mới của tác phẩm Lục Vân Tiên, PGS.TS Nguyễn Thạch Giang khảo đính và chú giải - Nguyễn Công Hoan minh họa, được ra mắt vào ngày 26/7. Ảnh: M.C.

“Xiêm y phải xứng với kỳ đức”

Với những người làm xuất bản, văn học kinh điển là nền tảng bền vững của văn hóa đọc qua mọi thời đại. Việc làm mới các danh tác này thông qua hình thức thủ công cao cấp là cách để tri thức được tôn vinh và lưu giữ như một di sản. Theo ông Trần Đại Thắng, một tác phẩm phải đủ tầm và gợi được cảm hứng thì mới có thể đầu tư công phu về mặt hình thái.

Ông chia sẻ: “Khi đã gọi là kinh điển thì tác phẩm đó sẽ có sức sống rất lâu, rất bền và sự lan tỏa rộng lớn. Chúng tôi phải chọn những tác phẩm có sức sống thật là lâu và giá trị bền vững thì mới làm những ấn bản đặc biệt hoặc giới hạn. Như tôi thường nói, xiêm y phải xứng với kỳ đức”.

Quan điểm này được cụ thể hóa qua những ấn bản như Truyện Kiều, Lục Vân Tiên, Thép đã tôi thế đấy hay Bố già mà Đông A vừa ra mắt sáng 26/7. Những cuốn sách này có bìa cứng bọc vải, đựng trong hộp vỏ sò (solander box), mạ nhũ vàng ba cạnh sách và in trên giấy Ford.

Theo ông, sức hút của danh tác kinh điển trong diện mạo mới còn xuất phát từ sự kết hợp chặt chẽ với mỹ thuật đương đại. Việc mời các họa sĩ tên tuổi như Đặng Xuân Hòa minh họa cho Truyện Kiều hay Nguyễn Công Hoan cho Lục Vân Tiên đã tạo ra một "cuộc đời mới" cho tác phẩm.

Văn học kinh điển là thể loại thường được ông Trần Đại Thắng, Giám đốc Đông A, sử dụng để thực hiện các phiên bản sách giới hạn. Ảnh: M.C.

Ông nói thêm: “Tranh minh họa giúp trang sách không còn đơn điệu, mang lại sự thú vị và lôi cuốn cho độc giả qua mỗi lần đọc. Mỗi ấn bản là một câu chuyện được họa sĩ tái hiện dưới góc độ mỹ thuật riêng, bởi đôi khi, hình ảnh có khả năng tạo nên sự sinh động mà ngôn ngữ văn học khó lòng chuyển tải hết”.

Chia sẻ trước đó với Tri Thức - Znews về giá trị của tri thức, TS Nguyễn Mạnh Hùng, người sáng lập Thái Hà Books, cho rằng sách không đơn thuần là sản phẩm mà là di sản văn hóa và lịch sử. Ông tin rằng chừng nào con người còn khao khát học hỏi, sách kinh điển vẫn sẽ có tương lai rạng rỡ.

TS Hùng nhận định: “Mục tiêu không phải chỉ tạo ra một vật phẩm đẹp, mà là góp phần tôn vinh giá trị của tri thức. Khi trân trọng cuốn sách, con người cũng trân trọng tri thức chứa đựng bên trong cuốn sách đó”.

Gần đây, Thái Hà Books cũng tạo tiếng vang khi đưa kỹ thuật khảm trai thủ công lên bìa sách. Những ấn bản Truyện Kiều khảm trai hoặc có họa tiết rồng thêu trên vải gấm làm những tác phẩm văn học ngày càng sống động. Đơn vị này còn có những bản sách phủ sơn mài nhiều lớp hay chế tác bằng đồng, lá sen để khẳng định sách là một di sản có thể lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Ngoài ra, nhiều đơn vị làm sách như Nhã Nam, Nhà xuất bản Trẻ hay Kim Đồng cũng đầu tư vào các ấn bản bọc da, khâu gáy thủ công, in lụa hay mạ nhũ dành riêng cho mảng sách kinh điển. Sự chuyển dịch này đã tạo ra một cộng đồng sưu tầm sôi động, những cuốn sách cho thấy tiềm năng trở thành tài sản lưu trữ, thậm chí có giá trị gia tăng gấp nhiều lần.

Truyện Kiều có sức sống mãnh liệt ở Việt Nam khi liên tục có thêm nhiều phiên bản đặc biệt, từ khảm trai, mạ vàng đến bìa da, bìa vải. Ảnh: Nhã Nam, Đông A, Thái Hà, Kim Đồng.

Sức hút từ thị trường và giới sưu tầm

Ở khía cạnh thị trường, văn học kinh điển luôn là dòng sách không thể thiếu trong những nhà sách. Đơn vị phát hành cho biết độc giả luôn dành sự quan tâm nhất định đối với thể loại này.

Bà Phạm Thị Hóa, Phó tổng giám đốc Fahasa, chia sẻ: “Văn học kinh điển vẫn là một cái thể loại có sức bán ổn định và bán tốt trong rất nhiều năm qua. Đối tượng phục vụ thì rất rộng, không chỉ là các em học sinh, sinh viên mà cả nhiều gia đình và doanh nghiệp cũng chọn dòng sách này để bổ sung vào tủ sách của mình”.

Bà nói thêm việc phát hành các phiên bản cao cấp, giới hạn từ những tác phẩm văn học kinh điển là hoạt động góp phần lan tỏa tình yêu sách và khơi gợi niềm tự hào đối với các tác phẩm có giá trị học thuật, văn hóa của Việt Nam.

Bà Phạm Thị Hóa, Phó tổng giám đốc FAHASA, cho biết văn học kinh điển luôn có sức hút đối với độc giả. Ảnh: M.C.

Dưới góc nhìn của người trực tiếp sở hữu, ông Duy Lê, người sở hữu gần như tất cả bản sách giới hạn của Đông A, khẳng định các ấn bản kinh điển được làm mới hiện nay đạt tiêu chuẩn hoàn thiện rất cao, tiệm cận với thế giới. Khi mua sách, ông cũng chú trọng về nội dung và đặc biệt yêu thích những tác phẩm được xem là danh tác của Việt Nam hay thế giới.

Ông chia sẻ: “Giá trị của các tác phẩm kinh điển là vượt thời gian, vì vậy chúng luôn giữ vững sức sống theo năm tháng. Mỗi lần đọc lại, tôi đều khám phá ra những điều mới mẻ hoặc những cảm xúc mà những lần trước chưa từng có”.

Thực tế của thị trường xuất bản thế giới cũng cho thấy rõ sức hút của những danh tác vượt thời gian. Theo Fortune Business Insights, dự kiến đến năm 2034, quy mô thị trường xuất bản toàn cầu có thể đạt hơn 224 tỷ USD. Trong đó, phân khúc sách hư cấu dẫn đầu với 46,54% thị phần.

Báo cáo của Publishers Weekly cũng chỉ ra lợi nhuận "khủng" của các tập đoàn xuất bản lớn không nằm ở sách mới (frontlist) - vốn chỉ có 10-20% khả năng sinh lời - mà xuất phát từ danh mục "backlist" gồm các danh tác kinh điển đã được bảo chứng qua thời gian. Khái niệm "kinh điển" giờ đây đã trở thành một thương hiệu quyền năng, lọt top 10 thể loại thu hút đầu tư quảng cáo mạnh mẽ nhất trên các nền tảng thương mại điện tử lớn.