Sài Gòn - TP.HCM có gì? Hội trường Thống Nhất (Dinh Độc Lập) hay Nhà thờ Đức Bà? Cũng là những nơi có thể tham quan được, còn Trụ sở Ủy ban nhân dân thành phố, tòa án thành phố, nhà Hải Quan, nhà Ngân Khố… đều thuộc diện kiến trúc bảo tồn cả đấy, nhưng không phải là nơi để tham quan, thưởng ngoạn. Vì thực ra về mặt nghệ thuật kiến trúc đều là những công trình bình thường so với các nước phương Tây và ngay cả các nước Đông Nam Á.

Tôi thấy một ít người nước ngoài đến Nhà thờ Đức Bà, có người ngồi lặng yên, có người quỳ trước tượng Chúa rồi làm dấu như một nghi lễ thường nhật và sau đó họ cũng ngắm nhìn không gian bên ngoài nhà thờ.

Rất nhiều du khách đến Bưu điện Thành phố gửi thư, đánh fax, gọi điện… mua vài tấm bưu thiếp, tờ báo, tạp chí ngoại văn, và sau đó không quên ngắm nhìn tòa kiến trúc đồ sộ ở cái xứ sở chưa lấy gì là văn minh hiện đại này. Có người quay camera, chụp ảnh và một chút trầm lắng suy tư. Cũng dễ hiểu, bởi Bưu điện Thành phố có lẽ là một kiến trúc đẹp nhất Sài Gòn thời Pháp thuộc.

Tôi nghĩ giá như có ai đó thuyết minh cho họ nghe lại lịch sử việc xây dựng Nhà thờ Đức Bà bao lần thay đổi mới có kiến trúc như hôm nay và khu đất này ngày xưa vốn là thành Phụng, thành Quy của Gia Long, Minh Mạng, hình dung trước mắt họ là hình ảnh của các thành quách thì ít nhiều sẽ để lại ấn tượng khó quên cho du khách.

Giá như có ai đó nói cho họ biết rằng những khung sườn thép uốn lượn công phu trên vòm nhà bưu điện kia cũng là tác phẩm của người tạo nên tháp Eiffel thì chắc họ sẽ không khỏi lấy làm thú vị. Nếu không có người giới thiệu thì phải chăng nên có những bản thuyết minh chữ lớn kèm theo hình ảnh đặt trước công trình.

Yếu tố lịch sử, văn hóa đóng vai trò quan trọng trong phát triển du lịch. Ảnh: Phương Lâm.

Dẫn khách du lịch vào tham quan Hội trường Thống Nhất, nếu chỉ nói đến ông Diệm, ông Nhu, chuyện Nguyễn Thành Trung thả bom, chuyện xe tăng húc cổng dinh (rất cần đối với thanh niên)… thì sẽ chẳng mấy thu hút. Thay vào đó thuyết minh rằng công trình xây theo triết lý Kinh dịch, theo thuật phong thủy, theo âm dương ngũ hành của phương Đông thì có lẽ đó là sự hấp dẫn.

Cũng như vậy, những chùa Bà Thiên Hậu, miếu Quan Đế, đình Minh Hương của người Quảng Đông, Triều Châu, Phúc Kiến, dãy phố Triệu Quang Phục mang đậm dấu ấn phố phường Nam Trung Hoa, cho đến chợ Bình Tây…

Nếu hiểu rõ ngọn nguồn và những đặc điểm của kiến trúc đô thị đó thì du khách mới thấy chuyến du lịch của mình thú vị, bổ ích và khơi gợi cho họ một cuộc tái ngộ.

Hơn 300 năm lịch sử Sài Gòn - Chợ Lớn gắn liền người Việt với người Hoa, người Chăm… gắn liền với các chùa Giác Lâm, chùa Giác Viên, nhà thờ Tổ thợ bạc (Lệ Châu hội quán)… nếu biết khai thác những sự tích, những tính chất rất Nam Bộ của nó (khác với đình chùa Trung Hoa, hay đình chùa ở miền Bắc, miền Trung…) thì những đình chùa, miếu mạo rất đơn sơ giản dị đó cũng trở thành những điểm đến thi vị, rất cuốn hút khách phương xa.