Hưởng ứng Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, “Ngày hội Văn hóa Việt Nam 2026” với chủ đề “Chạm Văn hóa Việt” được tổ chức. Qua chuỗi hoạt động trưng bày sản phẩm sáng tạo từ di sản, giao lưu cùng chuyên gia và trải nghiệm văn hóa, người tham gia được gợi ý góc nhìn về tiềm năng của di sản Sài Gòn - TP.HCM.
Việc cần làm khi phát triển công nghiệp văn hóa
Tại tọa đàm “IP và Di sản văn hóa Sài Gòn - TP.HCM”, luật sư Trần Thị Tám, chuyên gia sở hữu trí tuệ (IP), nhấn mạnh việc pháp luật chưa quy định đầy đủ nghĩa vụ khai thác di sản không đồng nghĩa với quyền sử dụng tùy tiện.
“Chúng ta được quyền khai thác nhưng sự khai thác ấy phải tôn trọng cộng đồng đã sáng tạo nên nó - tôn trọng cộng đồng đã sáng tạo và gìn giữ để cho chúng ta có những chất liệu sáng tạo như bây giờ”, bà nói.
Luật sư dẫn ví dụ MV của Hoàng Thùy Linh. Bà cho biết ở cuối MV, nữ ca sĩ ghi credit và gửi lời cảm ơn, nêu rõ các họa tiết trang phục dân tộc, kiến trúc và chất liệu sản xuất được sử dụng trong sản phẩm có nguồn gốc từ đâu.
|
| Hoàng Thùy Linh trong MV Vô Lượng Kiếp vừa ra mắt. Ảnh: Hoàng Thùy Linh/Facebook. |
Theo bà, đây là cách làm đáng khuyến khích trong bối cảnh chất liệu văn hóa truyền thống ngày càng được khai thác trong các sản phẩm sáng tạo và hoạt động kinh doanh. Việc ghi nhận nguồn gốc không chỉ giúp công chúng hiểu thêm về chất liệu văn hóa mà còn thể hiện sự tri ân với những cộng đồng đã gìn giữ chúng qua nhiều thế hệ.
Luật sư Trần Thị Tám cho biết khi chưa có cơ chế chia sẻ doanh thu từ việc kinh doanh trên di sản, cá nhân và doanh nghiệp nên có hoạt động đóng góp trở lại cho cộng đồng. Điều này giúp người dân địa phương có thêm động lực trao truyền, sáng tạo và bồi đắp di sản, để những chất liệu văn hóa tiếp tục sống trong các sản phẩm mới.
3 đặc trưng văn hóa của Sài Gòn - TP.HCM
Tại tọa đàm, các chuyên gia cũng thảo luận về những giá trị di sản Sài Gòn - TP.HCM và tiềm năng khai thác chúng trong các sản phẩm văn hóa đương đại.
Nhà nghiên cứu Trần Hữu Phúc Tiến nhấn mạnh di sản có thể trở thành chất liệu cho các sản phẩm sáng tạo và công nghiệp văn hóa nhưng quá trình khai thác cần đi cùng sự tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ. Ông cho rằng việc ghi nhận tác giả, xuất xứ chất liệu và tri ân những người sáng tạo, gìn giữ di sản là cách ứng xử văn hóa cần thiết, đặc biệt với người trẻ đang khởi nghiệp trong lĩnh vực kinh tế di sản.
TS Nguyễn Thị Hậu - Tổng thư ký Hội Khoa học lịch sử TP.HCM - cho rằng Sài Gòn - TP.HCM sở hữu nhiều lớp di sản, từ dấu tích khảo cổ hàng nghìn năm, kiến trúc đô thị đến những giá trị văn hóa hình thành từ cộng đồng cư dân đa dạng. Theo bà, việc nhận diện đầy đủ lịch sử và đặc trưng của thành phố là cơ sở để bảo vệ những giá trị này, tránh tâm lý xem Sài Gòn - TP.HCM là vùng đất mới, không có gì cần gìn giữ.
|
| Từ trái qua: TS Nguyễn Thị Hậu, luật sư Trần Thị Tám, nhà báo Phạm Mỹ, nhà nghiên cứu Trần Hữu Phúc Tiến tại tọa đàm về phát triển IP dựa trên văn hóa. |
"Nhìn nhận về đặc trưng văn hóa Sài Gòn - TP.HCM, tôi cho rằng thành phố có 3 đặc điểm cốt lõi. Đây là đô thị sông nước nhưng mang tính hướng biển. Chính tính chất hướng biển này quyết định sự hình thành của di sản công nghiệp, di sản kinh tế và các luồng di dân bằng đường biển", bà nhấn mạnh.
Bà cho biết về lịch sử, TP.HCM cũng không hề "mới". Khảo cổ học đã chứng minh khu vực Cần Giờ (di tích Rồng Cá Vồ) đã có niên đại 3.000 năm, tương đương văn hóa Sa Huỳnh hay Đông Sơn, tiếp nối với văn hóa Óc Eo thời Phù Nam. Do đó, nếu cứ gọi đây là vùng đất mới thì sẽ dễ dẫn đến tâm lý 'không có gì để giữ' và dễ làm tổn hại di sản. Về cộng đồng, thành phố có tính cộng đồng và tính đa dạng văn hóa rất cao từ sự hội tụ của người Việt, người Hoa, các cộng đồng dân tộc thiểu số.
Bên cạnh giá trị bảo tồn, di sản Sài Gòn - TP.HCM còn mở ra nhiều tiềm năng phát triển công nghiệp văn hóa. Các chuyên gia thống nhất rằng chuyển hóa chất liệu lịch sử, kiến trúc và bản sắc đô thị thành sản phẩm sáng tạo có thể tạo thêm giá trị kinh tế và đưa văn hóa địa phương đến gần hơn với công chúng.
Với điều kiện các sản phẩm được nghiên cứu bài bản, khai thác có trách nhiệm và bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ, di sản có thể trở thành nguồn lực thúc đẩy sáng tạo, phát triển thị trường văn hóa và khẳng định bản sắc riêng của thành phố.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.