Gợi ý sách hay dựa trên chương trình Ngữ văn lớp 7

Đất rừng phương Nam - Đoàn Giỏi

Trong khuôn khổ chủ đề "Bầu trời tuổi thơ", sách giáo khoa (SGK) Ngữ văn 7 giới thiệu trích đoạn "Đi lấy mật" từ chương 9 tiểu thuyết Đất rừng phương Nam của nhà văn Đoàn Giỏi.

Qua bài đọc này, học sinh được củng cố các khái niệm về ngôi kể, nhân vật đã được làm quen từ chương trình lớp 6, đồng thời gia tăng khả năng theo dõi câu chuyện qua mối quan hệ, hành động, lời nói, biểu cảm giữa các nhân vật. Văn bản cũng gồm những đoạn đặc tả cảnh sông, rừng.

Tiểu thuyết Đất rừng phương Nam lấy bối cảnh miền Tây Nam Bộ vào thập niên 1950, khi thực dân Pháp tái chiếm Nam Bộ. Cùng ba má bỏ lại nhà cửa để chạy giặc, cậu bé An trải qua những năm tháng tuổi thơ rày đây mai đó, vừa chớm quen cuộc sống và kết được bạn ở một vùng, thì lại phải khăn gói lên đường. Lần nọ, An lạc mất gia đình và bắt đầu những tháng ngày phiêu bạt nhiều gian truân.

Cậu bé may mắn gặp những người cưu mang và yêu thương mình như con đẻ, nhưng cũng có cả những kẻ làm Việt gian mưu toan hãm hại. Rồi An gặp được tía má nuôi, ông bán rắn và các con nuôi của ông cùng Võ Tòng. Từ họ, cậu bé học trau dồi những kĩ năng và trải nghiệm mới lạ, trưởng thành từng ngày và sau đó đi theo các anh du kích.

Câu chuyện được kể qua góc nhìn của một cậu bé trạc tuổi học sinh trung học cơ sở, với những quan sát và cảm nhận vừa hồn nhiên vừa sâu sắc. Thực hành đọc mở rộng toàn bộ có thể khơi gợi khả năng cảm thụ của học sinh.

Totto-chan bên cửa sổ - Kuroyanagi Tetsuko

Trích đoạn "Ngôi nhà trên cây" trong phần Thực hành đọc (gợi ý cho học sinh đọc thêm) của SGK Ngữ văn 7 kể về quá trình cô bé nhân vật chính Totto-chan làm quen và kết bạn với cậu bé Yasuaki.

Lần đầu biết một người bị bại liệt, Totto tưởng đã vô tình làm cậu buồn vì những câu hỏi ngây thơ của mình. Nhưng rồi sự ngượng ngùng chóng qua, tình bạn của cả hai phát triển thật tự nhiên. Totto mày mò và suy nghĩ ra cách giúp Yasuaki cùng lên khám phá ngôi nhà trên cây của mình. Qua một niềm vui bình dị như thế của hai em nhỏ, độc giả thấy được tâm hồn trong sáng của trẻ thơ.

Tác phẩm kinh điển về trẻ em và giáo dục Totto-chan bên cửa sổ là tự truyện của tác giả Kuroyanagi Tetsuko kể về khoảng thời gian theo học tại trường Tomoe nơi có lối giáo dục đặc biệt: lớp học trong toa tàu cũ, bữa trưa kết hợp “món từ đất liền và món từ biển”, tiết học tự chọn, dã ngoại gần gũi với thiên nhiên,... - ở đây mỗi đứa trẻ đều được tôn trọng, thấu hiểu và khuyến khích phát triển phù hợp với khả năng và cá tính của mình.

Phần tự truyện theo sau, Totto-chan bên cửa sổ - những chuyện tiếp theo cũng đã có bản dịch tiếng Việt, kể về những năm tháng cô bé Totto-chan trưởng thành trong bối cảnh xã hội nhiều biến động khi nước Nhật dần bước ra khỏi chiến tranh. Cả hai cuốn sách đều phù hợp với lứa tuổi thiếu niên.

Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ - Nguyễn Ngọc Thuần

Trích đoạn tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ trong SGK kể về cậu bé nhân vật "tôi" cùng bố mình khám phá những điều kỳ diệu trong vườn nhà, không chỉ qua đôi mắt mà cả những giác quan khác. Qua đây, độc giả thấy được những suy nghĩ sâu sắc của một cậu bé, đôi khi khiến cho người lớn cũng phải ngẫm ngợi.

Cuốn sách viết cho thiếu nhi này của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần hé lộ thế giới vừa dịu dàng, trong trẻo với những điều thú vị trong cuộc sống thường ngày, vừa có những nốt trầm nhè nhẹ như một phần tất yếu, từ chuyện chiếc răng khểnh cho đến chuyện đối diện với mất mát. Sách đã giành giải thưởng Peter Pan tại Thụy Điển năm 2008 và được dịch sang nhiều thứ tiếng.

Giamilia - Truyện núi đồi và thảo nguyên

SGK giới thiệu truyện ngắn Người thầy đầu tiên, trong đó nhân vật "tôi" là một họa sĩ nhận được bức thư của bà viện sĩ Altynai Sulaimanova, thuật lại những ký ức của bà về người thầy giáo đầu tiên - người đã đã khích lệ và hết lòng dạy bảo cô bé Altynai năm xưa, tạo điều kiện để cô được lên thành phố theo đuổi con đường học hành về sau. Họ bặt tin nhau, cho đến khi Altynai trở về thăm làng mới biết giờ đây người ta không còn biết đến và trân trọng những đóng góp của người thầy hiền lành, tần tảo của mình.

Phần được in trong sách về cơ bản truyền tải được những nét chính của câu chuyện, nhưng một số đoạn lược bỏ đã làm khuyết đi phần nào tâm tư của nhân vật. Sẽ là một ý hay nếu học sinh có thể tìm đọc toàn văn truyện ngắn này cùng các truyện ngắn tiêu biểu khác của nhà văn người Kyrgyzstan Chingiz Aitmatov, in trong tuyển tập Giamilia - Truyện núi đồi và thảo nguyên.

Qua ngòi bút của Aitmatov, quê hương ông hiện ra với những phong cảnh núi đồi và thảo nguyên bao la, hùng vĩ và trên hậu cảnh đó là những con người anh hùng giữa đời sống thường nhật, những câu chuyện cảm động về tình gia đình, tình bạn, tình quê hương làm sống lại một giai đoạn lịch sử của đất nước Kyrgyzstan.

Những ngày thơ ấu - Nguyên Hồng

Trích đoạn "Trong lòng mẹ" trong SGK kể về cậu bé "tôi" mồ côi cha phải chung sống với người họ hàng cay nghiệt, nhớ nhung người mẹ buộc phải xa xứ để mưu sinh. Đến ngày giỗ cha, Hồng có được những giờ phút vui sướng ngắn ngủi mà mẹ về thăm, để lại phải chóng vánh chia xa mẹ.

Những ngày thơ ấu là tác phẩm mang tính tự truyện của nhà văn Nguyên Hồng, gồm 9 chương kể lại tuổi thơ nhiều phần bất hạnh và buồn bã của cậu bé Hồng, vốn dĩ ra đời từ một cuộc hôn nhân không tình yêu giữa người cha nghiện ngập và người mẹ đức hạnh, cam chịu.

Sau khi cha mất, mẹ Hồng buộc phải gửi cậu bé cho những người họ hàng để vào Thanh Hóa kiếm sống. Vì mang thai với người khác mà bà bị họ hàng bên nhà người chồng quá cố đay nghiến, lây sang cả đứa con, bỏ đói bỏ rét cậu bé.

Lớn lên trong hoàn cảnh như vậy, cậu bé vốn thông minh, nhạy cảm không tránh khỏi những tổn thương, nhưng trong lòng bao giờ cũng thấu hiểu và ấp ủ tình cảm thương mến đối với mẹ mình.

Hai vạn dặm dưới đáy biển - Jules Verne

Trích đoạn "Cuộc chạm trán trên đại dương" trong SGK lấy từ chương 6 và chương 7 tiểu thuyết Hai vạn dặm dưới đáy biển của nhà văn - nhà bác học người Pháp Jules Verne. Bằng trí tưởng tượng phong phú, tác giả dẫn người đọc vào hành trình khám phá thế giới đại dương sâu thẳm cùng nhà nghiên cứu biển Aronnax, cộng sự Conseil và người thợ săn cá voi Ned Land. Họ đột nhiên rơi vào con tàu ngầm hình cá voi Nautilus kỳ lạ của vị thuyền trưởng Nemo bí hiểm. Con tàu đưa họ vào cuộc phiêu lưu tìm kiếm kho báu, chiến đấu với quái vật, chinh phục những miền đất lạ.

Thuộc vào hàng ngũ tác phẩm khoa học viễn tưởng kinh điển, Hai vạn dặm dưới đáy biển khơi gợi trí tò mò, tình yêu khoa học và đam mê khám phá nơi những độc giả nhỏ tuổi.